انتقال پیام صلح یا جنگ؟

روزنامه آرمان ملی در گزارشی نوشت:

منازعات و مخاصمات بین‌المللی یا منطقه‌ای، به دلیل درون‌مایه سلبی و تقابلی‌شان، اصولاً پیامد‌هایی را در سطوح و لایه‌های مختلف نمایان می‌کنند که در نهایت میانجی‌ها می‌توانند در رفع و رجوع آن کمک‌رسان باشند و بر همین اساس است که بسیاری از پرونده‌های اینچنینی، پس از ورود کشور‌های درگیر در آن یا به سرانجام می‌رسند یا اینکه تلاش می‌شود، از ضربِ اقدامات تا حد زیادی کاسته شود.

در این راستا پرونده تقابل ایران و آمریکا به دلیل حملات مشترک ایالات متحده و اسرائیل به کشورمان شکل گرفته، نوعی از پیچیدگی را در خود دارد که بدون شک با تمام موضوعات قبل از خود تا حد زیادی تمایز دارد. اگر به بحران‌هایی مانند پرونده افغانستان، لیبی، عراق، سوریه و حتی تقابل‌های مرزی یک دهه گذشته نگاهی گذرا بیندازیم می‌بینیم که هیچکدام از آنها به اندازه تنش کنونی ایران و آمریکا، ابعاد گسترده و چند لایه ندارند. دلیل این امر هم مشخص است؛ بخشی از این وضعیت به دلیل جغرافیای کلیدی ایران و کارت‌های بازی ژئوپلیتیکی تهران علیه واشنگتن و متحدان آن است و بخشی دیگر به موضوع انرژی و همچنین گره خوردن این مسائل به تحولات منطقه‌ای مانند جنگ یمن، لبنان و ... مربوط می‌شود. بر این اساس طبیعی است که در برهه‌های مختلف زمانی میانجی‌های جدید و حتی غیرمنطقه‌ای وارد میدان شوند؛ چراکه تمام این روند موجب شده تا یک درهم‌تنیدگی عمیق میان محور‌های موجود نزاع کنونی به وجود بیاید و حالا شاهد آن هستیم که علاوه بر کنشگری پاکستان، قطر، عمان و حتی کشور‌هایی مانند ترکیه و چین، روس‌ها نیز در این خلال فعال شده‌اند. 

تبادل‌نظر با مسکو

در این میان از چندی پیش، روسیه به عنوان یکی از اضلاع اصلی نظام تک-چند قطبی فعلی، وارد میدان شده و به نوعی درصدد است تا بتواند به اندازه وسع و نفوذ خود در منطقه خاورمیانه، اوضاع فعلی را سر و سامان دهد. بر این اساس سفر از پیش اعلام شده سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه به تهران را نیز می‌توان در همین راستا قلمداد کرد. لاوروف که برای دیدار و گفت‌و‌گو با مقام‌های جمهوری اسلامی ایران (ظهر دوشنبه) وارد تهران شد، با حضور در وزارت امور خارجه کشورمان، مورد استقبال سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، قرار گرفت و پس از برگزاری مراسم استقبال، رایزنی‌های دو وزیر امور خارجه آغاز شد. بر اساس اعلام رسانه‌ها، در این دیدار طیفی از موضوعات دوجانبه منطقه‌ای و بین‌المللی موردبررسی و رایزنی قرار گرفت. همچنین دیدار با رئیس‌جمهور پزشکیان نیز از جمله اهدف سفر لاوروف اعلام شده بود. از سوی دیگر بر اساس اعلام وزارت امور خارجه روسیه، بررسی روند اجرای توافق‌های حاصل‌شده در دیدار‌های اخیر رؤسای جمهور دو کشور، همکاری‌های اقتصادی و تجاری، پروژه‌های مشترک در حوزه‌های حمل‌ونقل، لجستیک و انرژی و همچنین تحولات منطقه خلیج فارس از محور‌های مورد توجه مقام‌های دو کشور در جریان سفر لاوروف به تهران بوده است. برخی دیگر از منابع اعلام کردند که هماهنگی در مجامع بین‌المللی از جمله سازمان ملل متحد و گسترش همکاری‌ها در چارچوب بریکس، سازمان همکاری شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز از دیگر موضوعات اعلام‌شده برای این گفت‌و‌گو‌ها بوده است. همچنین برخی منابع خبری با اشاره به گفت‌وگوی تلفنی اخیر دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین، رؤسای جمهور آمریکا و روسیه، احتمال داده‌اند که مسکو در راستای کاهش تنش‌ها و پیشبرد مذاکرات میان ایران و آمریکا نقش مؤثرتری ایفا خواهد کرد. در این راستا، خبرگزاری تاس روسیه اعلام کرد که لاوروف در جریان دیدار‌های خود در ایران، تمرکز ویژه‌ای بر گام‌های عملی دو کشور برای تقویت «شراکت راهبردی جامع» خواهد داشت و با مقامات تهران درباره کاهش تنش‌های منطقه‌ای رایزنی خواهد کرد. خبرگزاری تاس در ادامه مدعی شد که انتظار می‌رود وزیر امور خارجه روسیه، طرف ایرانی را در جریان نتایج کلیدی گفت‌و‌گو‌های خود با مقامات کشور‌های عضو شورای همکاری خلیج فارس در منامه (نخستین مقصد سفر منطقه‌ای لاوروف به خاورمیانه) قرار دهد. لاوروف یک روز قبل از سفر به تهران، در منامه پایتخت بحرین در نشست گفت‌وگوی راهبردی روسیه و کشور‌های عضو شورای همکاری خلیج‌فارس با مقامات این کشور‌های عربی شرکت کرده بود. 

احتمال کاهش تنش 

آنچه همزمان با سفر لاوروف باید مورد نظر قرار بگیرد در درجه نخست احتمال سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان به ایران طی روز‌های آتی است. در همین راستا ژنرال احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان طی گفت‌وگویی با نشریه ایندیپندنت عربی به این نکته اشاره کرده که پاکستان به تعامل با طرف‌های ذی‌ربط و شرکای منطقه‌ای خود ادامه خواهد داد تا تنش‌ها را مهار کند، از گسترش درگیری جلوگیری و فضایی برای پیشرفت‌های دیپلماتیک فراهم آورد. همچنین روزنامه العربی الجدید نیز مدعی شد که منابع مسئول و آگاه از تلاش‌های میانجی‌گری میان ایالات متحده و ایران (دوشنبه) به این روزنامه اعلام کردند که انتظار می‌رود در چارچوب تلاش‌های مستمر میانجی‌گران قطر و پاکستان برای توقف تنش‌ها میان واشنگتن و تهران، گشایشی حاصل شود که قرار است طی همین هفته اعلام شود.