مرد موشکی در وزارت دفاع/ مهرداد اخلاقی، وزیر دفاع جدید کیست؟ + سوابق

مهرداد اخلاقی کتابچی، مدیری است که نامش بیش از آن که در عرصه سیاست و رسانه شناخته شده باشد، با صنایع موشکی و هوافضای ایران گره خورده است. او امروز یکشنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۵ با رأی اعتماد نمایندگان مجلس شورای اسلامی، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح شد.
اخلاقی از مدیران باسابقه مجموعه‌های صنعتی وزارت دفاع است که طی چند دهه فعالیت، مسئولیت‌هایی در بخش‌های مختلف صنایع دفاعی، از گروه صنعتی شهید باقری تا سازمان صنایع هوافضا و سازمان صنایع دفاع بر عهده داشته است.

نام اخلاقی همچنین از سال ۲۰۰۷ در فهرست تحریم‌های بین‌المللی دیده می‌شود؛ مدیری که با وجود حضور طولانی در یکی از مهم‌ترین بخش‌های صنایع نظامی ایران، اطلاعات چندانی از زندگی شخصی و مسیر حرفه‌ای او در رسانه‌های عمومی منتشر نشده است.
به گزارش آوش، نمایندگان مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی روز یکشنبه، پس از بررسی صلاحیت و برنامه‌های مهرداد اخلاقی کتابچی، با ۲۳۷ رأی موافق و ۱۵ رأی مخالف به او برای تصدی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح رأی اعتماد دادند. در گزارش منتشرشده از این جلسه، تعداد نمایندگان حاضر ۲۷۷ نفر و تعداد آرای ممتنع صفر اعلام شد.
اخلاقی با این رأی جانشین عزیز نصیرزاده، وزیر پیشین دفاع شد که در جریان جنگ حمله اسراییل و آمریکا به ایران به شهادت رسیده بود. پیش از انتخاب اخلاقی نیز سید مجید ابن‌الرضا مسئولیت سرپرستی وزارت دفاع را بر عهده داشت. 
 

مهرداد اخلاقی کتابچی و آن چه از او می دانیم

بر اساس اطلاعات ثبت‌شده در اسناد رسمی تحریم‌های اتحادیه اروپا، مهرداد اخلاقی کتابچی متولد ۱۰ سپتامبر ۱۹۵۸، برابر با ۱۹ شهریور ۱۳۳۷ است و بر این اساس، وزیر جدید دفاع در زمان دریافت رأی اعتماد مجلس ۶۸ سال دارد. در همین اسناد، تابعیت او ایرانی ثبت شده و نامش در ارتباط با مسئولیت‌های مدیریتی در سازمان صنایع دفاع و سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع آمده است.
درباره محل تولد، خانواده و سال‌های نخست زندگی اخلاقی اطلاعات قابل اتکای چندانی در منابع عمومی منتشر نشده و برخلاف برخی وزیران دفاع پیشین که سوابق فرماندهی نظامی و حضور در مناصب سیاسی آن‌ها در رسانه‌ها بازتاب گسترده‌ای داشته، بخش عمده زندگی حرفه‌ای اخلاقی در ساختار مدیریتی و صنعتی وزارت دفاع سپری شده است. 
بر اساس گزارشی که هنگام بررسی صلاحیت او در مجلس ارائه شد، اخلاقی دارای مدرک کارشناسی مهندسی شیمی از دانشگاه صنعتی امیرکبیر و کارشناسی ارشد مدیریت راهبردی از دانشگاه صنعتی مالک اشتر است و ترکیب این دو رشته تحصیلی با سابقه فعالیت او در مجموعه‌های تولیدی و صنعتی وزارت دفاع ارتباط دارد. 

از گروه صنعتی شهید باقری تا صنایع موشکی

یکی از قدیمی‌ترین مسئولیت‌های شناخته‌شده مهرداد اخلاقی، ریاست گروه صنعتی شهید باقری است؛ مجموعه‌ای وابسته به سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع که نام آن در اسناد بین‌المللی مرتبط با برنامه موشکی ایران آمده است. 
گروه صنعتی شهید باقری از مجموعه‌های فعال در حوزه فناوری‌ها و تولیدات مرتبط با سامانه‌های موشکی به شمار می‌رود. نام این مجموعه به‌ویژه در ارتباط با فعالیت‌های صنعتی و فنی برنامه موشک‌های بالستیک ایران در اسناد تحریمی علیه ایران مطرح شده است.
هم چنین در اسناد شورای امنیت سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۷، از مهرداد اخلاقی به‌عنوان رئیس گروه صنعتی شهید باقری نام برده شده و این موضوع نشان می‌دهد که او دست‌کم از میانه دهه ۱۳۸۰ در یکی از مجموعه‌های مهم صنایع موشکی ایران مسئولیت مدیریتی داشته است. با این حال، جزئیات دقیق آغاز فعالیت او در وزارت دفاع، تاریخ انتصابش به ریاست گروه صنعتی شهید باقری و مدت حضورش در این مجموعه به‌صورت عمومی و مستند در دسترس نیست. 

انتصاب به ریاست سازمان صنایع هوافضا

یکی از مهم‌ترین نقاط شناخته‌شده در کارنامه حرفه‌ای مهرداد اخلاقی به ۲۱ آبان ۱۳۹۳ بازمی‌گردد؛ زمانی که حسین دهقان، وزیر وقت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، او را به مدیرعاملی سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع منصوب کرد. 

در مراسم تودیع و معارفه رئیس این سازمان، اخلاقی جانشین سیدمهدی فرحی شد. دهقان در سخنان خود درباره سوابق مدیر جدید تأکید کرد که اخلاقی تجربه فعالیت «از پایین‌ترین سطوح تا عالی‌ترین سطح مدیریتی» را در سازمان هوافضا و صنایع تابعه آن داشته است. 

این توصیف وزیر وقت دفاع از آن جهت اهمیت دارد که نشان می‌دهد اخلاقی پیش از رسیدن به ریاست سازمان صنایع هوافضا، مراحل مختلف مدیریتی را در همین ساختار طی کرده بود و انتصاب او به این مسئولیت، آغاز حضورش در صنایع دفاعی محسوب نمی‌شد. 
سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع یکی از مجموعه‌های اصلی صنعت دفاعی ایران در حوزه طراحی، توسعه و تولید سامانه‌های موشکی و تجهیزات مرتبط است و این سازمان با مجموعه‌های صنعتی و تخصصی متعددی فعالیت می‌کند و در اسناد تحریمی بین‌المللی نیز از نهادهای مرتبط با برنامه موشکی ایران شناخته شده است.
اخلاقی در سال ۱۳۹۳ مسئولیت این سازمان را در شرایطی بر عهده گرفت که برنامه‌های موشکی ایران از موضوعات مورد اختلاف تهران و کشورهای غربی بود و سازمان صنایع هوافضا و مجموعه‌های وابسته به آن تحت محدودیت‌های بین‌المللی قرار داشتند. 
 

نام اخلاقی در قطعنامه شورای امنیت

اما سابقه تحریم‌های مهرداد اخلاقی به سال ۲۰۰۷ میلادی، برابر با سال ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ خورشیدی، بازمی‌گردد. در ۲۴ مارس ۲۰۰۷، شورای امنیت سازمان ملل متحد قطعنامه ۱۷۴۷ را درباره برنامه هسته‌ای ایران تصویب کرد. در فهرست اشخاص و نهادهای مشمول محدودیت‌های این قطعنامه، نام مهرداد اخلاقی به‌عنوان رئیس گروه صنعتی شهید باقری درج شد.  قرار گرفتن نام او در این قطعنامه، یکی از نخستین موارد شناخته‌شده ثبت رسمی مشخصات و مسئولیت‌های وی در اسناد بین‌المللی است.
در همان سال، وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز نام او را در فهرست تحریم‌های خود قرار داد. در برخی اسناد انگلیسی، نام او به شکل «Mehrdada Akhlaghi» ثبت شده است.  در سال‌های بعد، نام اخلاقی در مقررات تحریمی اتحادیه اروپا نیز دیده شد و در این اسناد، علاوه بر مشخصات هویتی، به مسئولیت‌های مدیریتی او در سازمان صنایع دفاع، موسوم به DIO، و سازمان صنایع هوافضا، موسوم به AIO، نیز اشاره شده است. 
سازمان صنایع دفاع از مجموعه‌های وابسته به وزارت دفاع ایران است که در حوزه تولید و پشتیبانی تجهیزات و تسلیحات نظامی فعالیت دارد. در اسناد اتحادیه اروپا، مسئولیت‌های اخلاقی در این سازمان و سازمان صنایع هوافضا از جمله دلایل ثبت نام او در فهرست تحریم‌ها عنوان شده است.
البته ثبت نام او در این فهرست‌ها به معنای انتشار جزئیات کامل فعالیت‌های حرفه‌ای یا مسئولیت‌های اجرایی وی نیست و بخش قابل‌توجهی از سوابق مدیریتی او همچنان در منابع عمومی ناشناخته ماند. 

از مدیر صنایع دفاعی تا وزیر دفاع

مهرداد اخلاقی کتابچی حالا در مهر ۱۴۰۵ از سوی مسعود پزشکیان برای تصدی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح به مجلس شورای اسلامی معرفی و در نهایت نیز وزیر شده است.
او در جریان بررسی صلاحیت خود، برنامه‌هایی در زمینه تقویت توان دفاعی، توسعه صنایع موشکی و پهپادی، ارتقای سامانه‌های پدافندی، افزایش ظرفیت تولید تجهیزات دفاعی و بهبود وضعیت معیشتی کارکنان نیروهای مسلح ارائه کرد. اخلاقی همچنین اعلام کرد برنامه‌های خود را متناسب با زمان باقی‌مانده از فعالیت دولت و در دو بازه زمانی تنظیم کرده است. 
نمایندگان مجلس نیز پس از بررسی برنامه‌ها و سوابق او، با اکثریت آرا به وی اعتماد کردند تا مدیری که سال‌ها در مجموعه‌های صنعتی و تخصصی وزارت دفاع فعالیت کرده بود، این بار در جایگاه عالی‌ترین مقام اجرایی وزارتخانه قرار گیرد. 

به این ترتیب، مهرداد اخلاقی کتابچی در ۶۸ سالگی به وزارت دفاع رسید؛ مدیری با سابقه طولانی در سازمان صنایع هوافضا، سازمان صنایع دفاع و گروه صنعتی شهید باقری که نامش نزدیک به دو دهه در اسناد تحریمی بین‌المللی ثبت شده است. با وجود این سوابق، اطلاعات عمومی درباره زندگی شخصی، سال‌های نخست فعالیت و جزئیات بسیاری از مسئولیت‌های او همچنان محدود است. آنچه از کارنامه منتشرشده اخلاقی برمی‌آید، بیش از هر چیز سابقه یک مدیر صنعتی در ساختار تولید و توسعه تجهیزات دفاعی ایران است؛ مدیری که اکنون عنوان وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح را نیز به کارنامه خود افزوده است.