جهش ۱۲۷ درصدی قیمت گوشت و تهدید امنیت غذایی/ حذف ماهی، مرغ و گوشت از سفره ایرانیان

زیرگروه گوشت قرمز و ماکیان هم تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۲۸.۵درصدی را ثبت کرده است؛ رقمی که از افزایش بیش از دوبرابری هزینه تهیه پروتئین حیوانی در عرض یک‌سال حکایت دارد. جزئیات قیمت‌های شهری نشان می‌دهد که افزایش هزینه پروتئین در همه اقلام یکسان نبوده، اما تقریبا هیچ جایگزین ارزانی باقی نگذاشته است. متوسط قیمت هر کیلو گوشت گاو یا گوساله در شهریور به حدود ۱۷۷۶۰۰۰تومان رسید؛ یعنی نسبت به شهریور پارسال ۱۳۹.۵درصد و نسبت به مرداد ۷.۴درصد بالا رفت. گوشت گوسفند هم با متوسط قیمت حدود ۱۷۶۱۵۰۰تومان، در یک ماه ۴.۸درصد و در یک سال ۱۱۸.۲درصد گران شده است. این ارقام یعنی گوشت قرمز که پیش‌تر هم برای خیلی از خانوارها کالایی گران محسوب می‌شد، حالا با سرعت بیشتری از توان خرید حقوق‌بگیران فاصله می‌گیرد.

اما در بازار گوشت سفید، مرغ برخلاف گوشت قرمز ۸.۴درصد نسبت به مرداد ارزان شد و متوسط قیمت هر کیلوی آن به حدود ۳۰۵هزارتومان رسید. اما این کاهش ماهانه، تنها بخشی از جهش‌های قبلی را تعدیل کرده است؛ چون قیمت مرغ همچنان نسبت به شهریور پارسال ۱۲۸.۱درصد بالاتر است. مرغ که معمولا جایگزین اول گوشت قرمز در سبد خانواره، در یک سال بیش از ۲برابر گران شده و کاهش یک‌ماهه‌اش نمی‌تواند کاهش قدرت خرید انباشته‌شده خانوارها را جبران کند.

بازار ماهی و فرآورده‌هایش هم مسیر متفاوتی از مرغ را رفته است. متوسط قیمت هر کیلو ماهی قزل‌آلا در شهریور با رشد ماهانه ۱۳.۹درصدی به حدود ۶۶۶۴۰۰تومان رسید و نسبت به شهریور پارسال ۱۳۴.۵درصد بالا رفت. قیمت یک قوطی کنسرو ماهی تن ۱۸۰گرمی هم در یک ماه ۸.۶درصد و در یک سال ۱۴۴.۲درصد بالا رفت و به حدود ۲۵۴۲۰۰تومان رسید. بنابراین، مسیر جایگزینی از گوشت قرمز به مرغ، ماهی یا کنسرو هم برای خانوار کم‌درآمد به‌سادگی باز نیست؛ هر مسیر با رشد جدی قیمت‌ها روبه‌رو است. تورم این گروه در حالی است که تورم نقطه‌به‌نقطه کل کشور ۸۹.۸درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها ۱۲۱.۱درصد گزارش شده است. تورم ۱۲۷.۳درصدی گروه گوشت قرمز، سفید و فرآورده‌ها نه‌تنها از تورم کل بالاتر است، بلکه از میانگین تورم خوراکی‌ها هم جلو زده است. این فاصله نشان می‌دهد بازار پروتئین با فشار قیمتی شدیدتری نسبت به بخش قابل توجهی از سبد غذایی خانوار روبه‌روست.

خطر اصلی فقط گران شدن یک کالا نیست؛ خطر، تغییر پایدار الگوی تغذیه است. خانوارها در مواجهه با افزایش قیمت گوشت قرمز، معمولا مصرف را کم می‌کنند یا سراغ اقلام ارزان‌تر می‌روند. اما وقتی مرغ، ماهی و محصولات فرآوری‌شده هم دچار افزایش قیمت‌های سنگین می‌شود، امکان جایگزینی محدود می‌شود. نتیجه می‌تواند کاهش مصرف پروتئین، افت تنوع غذایی و فشار بیشتر به دهک‌های کم‌درآمد باشد؛ گروه‌هایی که بخش بزرگتری از درآمد خود را صرف خوراک می‌کنند. تداوم این وضعیت، تولیدکنند‌ه‌ها را هم به سختی می‌اندازد. افزایش هزینه نهاده‌ها، حمل‌ونقل، انرژی، خوراک دام و طیور و فرآوری، قیمت تمام‌شده را بالا می‌برد؛ در همان حال، افت قدرت خرید خانوار می‌تواند تقاضا را کاهش دهد. این دوگانه، بازار پروتئین را بین هزینه بالاتر و فروش دشوارتر قرار می‌دهد.

خلاصه که شهریور شاید با افت قیمت مرغ، کمی از فشار کوتاه‌مدت بازار پروتئین کم کرده باشد، اما تصویر کلی تغییر نکرده: گوشت قرمز، مرغ، ماهی و کنسرو، همگی در مقایسه با پارسال جهش‌های سه‌رقمی داشته‌اند. در بازاری که هزینه تامین پروتئین از تورم عمومی جلو زده، مسئله دیگر فقط گرانی گوشت نیست؛ مسئله، حذف تدریجی پروتئین از سفره خانوار و تبدیل آن از یک نیاز روزمره به کالایی نایاب است.