حمله با موشک به قلب عقلانیت/ چگونه موشک‌ها به قلب هوش مصنوعی کشور اصابت کرد؟

حمله آمریکا و اسرائیل به دانشگاه صنعتی شریف، فقط ضربه‌ای فیزیکی به یک ساختمان یا یک مرکز آموزشی نبود؛ این حمله در عمل نشانه‌ای از هدف‌گرفتن نمادهای دانایی، نهاد علم و حافظه دانشگاهی ایران بود. شریف صرفاً یک دانشگاه فنی نیست، بلکه یکی از ستون‌های تولید دانش مدرن در ایران است و گروه فلسفه علم آن، طی دو دهه اخیر نقشی فراتر از یک واحد دانشگاهی ایفا کرده است. این گروه با پیوند دادن فلسفه، علم، منطق، بستری برای تربیت نسلی از پژوهشگران فراهم کرد که توانسته فضای فلسفه در ایران را از سطح ترجمه‌محور و تکراری، به سمت تحلیل‌های دقیق‌تر و گفت‌وگوی جدی با فلسفه معاصر سوق دهند. بسیاری از مباحث مهم فلسفه علم، فلسفه ذهن، فلسفه زبان و منطق جدید، در سال‌های اخیر از مسیر همین حلقه علمی وارد فضای عمومی‌تر فلسفه ایران شد و به شکل‌گیری زبان تازه‌ای در نقد علمی، آموزش و تولید مقاله کمک کرد؛ بنابراین ضربه به شریف، ضربه به یک «زیرساخت فکری» بود، نه فقط یک نهاد آموزشی.

در تاریخ جنگ‌ها، دانشگاه‌ها همیشه از نخستین قربانیان بوده‌اند؛ چون دانشگاه محل تولید آینده است و جنگ، دقیقاً با آینده دشمنی دارد. از ویرانی دانشگاه‌های اروپا در جنگ جهانی تا بمباران مراکز علمی در خاورمیانه، با یک الگوی تکرار شونده رو به روییم: حذف دانش به مثابه حذف امکان بازسازی. اما آنچه این حمله را تلخ‌تر می‌کند، وجود تناقضی عمیق در دل مدرنیته غربی است؛ همان تفکری که فلسفه‌اش بر عقلانیت، روشنگری، آزادی دانشگاه و کرامت دانش استوار بود، امروز در قالب موشک و بمب بر سر محیط دانشگاه فرود می‌آید. گویی عقلانیتی که قرار بود جهان را از خشونت نجات دهد، در لحظه بحران به ابزار توجیه خشونت تبدیل شده است. این تناقض فقط سیاسی نیست، فلسفی است، یعنی جایی که تمدنی مدعی گفت‌وگو و عقلانیت، دانشگاه را هدف می‌گیرد، در واقع به بنیان‌های فکری خودش شلیک می‌کند.