خیام ریاضی دان و شاعرِ ماندگار در تاریخ/ شاعری که از شکست انسان در برابر زمان سرود

تحریریه آوش/ بیشتر ما امروز خیام را با رباعیاتش می‌شناسیم؛ با شعرهایی کوتاه و عمیق که در چهار مصرع، انسان را روبه‌روی بزرگ‌ترین پرسش‌های جهان قرار می‌دهد. اما در زمان خودش، خیام پیش از آن که شاعر باشد، ریاضی‌دان و منجم بود. او در قرن پنجم هجری، زمانی که بسیاری از نقاط جهان هنوز با ریاضیات پیشرفته فاصله داشتند، معادلات درجه سوم را طبقه‌بندی کرد و برای حل آن‌ها از هندسه و مقاطع مخروطی کمک گرفت. خیام فهمیده بود که جهان همیشه با محاسبات ساده توضیح داده نمی‌شود؛ گاهی حقیقت، در نقطه تلاقی خط و دایره پنهان است.اما شاید درخشان‌ترین میراث علمی او، کاری باشد که با «زمان» کرد. شاید هیچ‌کس در تاریخ ایران، مثل خیام این‌قدر هم‌زمان به «زمان» نزدیک و از آن اندوهگین نبوده باشد. او حرکت خورشید را اندازه گرفت، اما می‌دانست هیچ تقویمی نمی‌تواند لحظه‌های ازدست‌رفته زندگی را بازگرداند. او نوروز را با گردش واقعی زمین هماهنگ کرد، اما در رباعیاتش بارها یادآوری کرد که عمر انسان کوتاه‌تر از آن است که به یقین مطلق برسد و همین است که خیام را تا امروز زنده نگه داشته.در شعر او، انسان موجودی حیران میان تولد و مرگ است؛ مسافری کوتاه‌مدت در جهانی بی‌انتها. خیام کمتر پاسخ می‌دهد و بیشتر سؤال می‌پرسد. از کجا آمده‌ایم؟ چرا می‌رویم؟ معنای این آمدن و رفتن چیست؟ و اگر پایان همه‌چیز خاموشی است، پس چرا این همه شوق، عشق، اندوه و آرزو در دل انسان وجود دارد؟