یک موضوع و دو روایت، اینترنت بازرگانان ایرانی روی مرز قطع و وصل/ تجارت ایران آفلاین شد
اینترنت ایران حالا قطعی بی سابقه دو هفتهای را تجربه می کند و کارشناسان هشدار میدهند که استمرار این وضعیت، علاوه بر خسارت اقتصادی، باعث کاهش اعتماد عمومی به سیستم دیجیتال کشور میشود و بازرگانان نیز در نگرانی از دست دادن بازارها و شرکای تجاری و مشتریان و خریداران خود پشت خطهای سرخ قطع اینترنت ایران هستند.
حوالی ساعت ۹ شب ۱۸ دی ماه ایران در خاموشی کامل اینترنت فرو رفت و کمتر از ساعتی بعد چراغهای رابطه حتی برای امکان تماس با خطهای موبایل و اسام اس نیز خاموش شد و به ناگاه ایران از شبکه ارتباطی جهان مجازی محو شد.
اختلال تلفنهای همراه در ۲۴ ساعت بعد و امکان ارسال پیامک نیز تا ۹۶ بعد ادامه داشت و سپس چراغهای رابطه به سوسو افتاد و دستکم این دو بخش به جریان ارتباطی کشور بازگشتند اما پس از گذشت ۱۴ روز از قطع اینترنت همچنان ایران از شبکه جهانی نت بیرون مانده است.
وعدههای مسئولان کشور نیز تاکنون برای بازگشت اینترنت هر بار به تعویق افتاد و اکنون دو هفته است که مردم در وضعیت بلاتکلیفی دیجیتال به سر میبرند و در این میان تنها دسترسی محدود و مقطعی برخی کاربران با استفاده از فیلترشکنها وجود دارد و نشان میدهد که اتصال اینترنت بینالملل هنوز به شکل پایدار فراهم و برقرار نشده است. این شرایط نیز در حالی رخ میدهد که این بلاتکلیفی نه تنها زندگی روزمره کاربران را تحت تأثیر قرار داده، بلکه خسارتهای مالی سنگینی به کسبوکارهای آنلاین، فریلنسرها و آموزش مجازی وارد کرده است.
اکنون بخش بازرگانی ایران حالا در وضعیت نیمه روشن و پایدار قرار دارد. کسب و کارهای مجازی و اینترنتی در طولانیترین دوره خواب زمستانی خود به سر میبرند.
دوگانهسازی با اقتصاد دیجیتال و امنیت جان شهروندان
این شرایط اما در حالی رخ میدهد که به نظر میرسد برخی از مسولان کشور موضوع قطع اینترنت را با همه زیانهایی که بر اقتصاد دیجیتال کشور وارد میشود، لازم میدانند. چنان که طی روزهای اخیر علیاکبر پورجمشیدیان، دبیر شورای امنیت کشور، در گفتوگو با رسانهها خبر داد که «امیدوارم شرایط عادی شود و مردم بتوانند از اینترنت استفاده کنند، اما نمیتوانم زمان دقیقی برای باز شدن اینترنت اعلام کنم.»
او هم چنین تأکید کرد که اولویت شورای امنیت در این روزها «امنیت مردم» بوده و «اقتصاد مردم» نیز مدنظر قرار دارد، اما دسترسی کامل به اینترنت بینالملل هنوز برقرار نشده است.
دبیر شورای امنیت کشور البته تأکید کرده که «اکنون با بازگشت ثبات، رفع محدودیتها با شیبی ملایم و بهصورت نقطهای و موضوعی در حال انجام است تا ضمن صیانت از امنیت، چرخههای اقتصادی نیز به روال عادی بازگردد.»
وی در پاسخ به این سوال که چه زمانی وصل میشود؟ پاسخ داده است که زمان را نمیتوانم بگویم، بستگی به اقتضای وضعیت دارد.
اینترنت بازرگانان و یک معادله با دو پاسخ
اما موضوع قطع اینترنت بعد از ۱۴ روز جدا از مساله کسب و کارهای مجازی هزاران ایرانی، حالا دیگر به بحرانی برای بازرگانی و تجارت بین الملل نیز تبدیل شده است. چنان که سیامک علیپناه، کارشناس امور گمرکی، هشدار داده بود که اطلاعات کسبشده از شرکتها نشان میدهد در دو حوزه تامین و صادرات، سیستم تجارت ایران دچار سکته شده و تمام اجزای تجارت متوقف است و اگر این قطعی تداوم یابد، آسیب جدی به تجارت و حتی زنجیره تامین کالای کشور وارد میشود که قابل جبران نخواهد بود.
موضوع قطع اینترنت وعدم دسترسی بازرگانان ایرانی به شرکای خود در بیرون از کشور و اختلال در حوزه بازرگانی کشور چنان جدی شد که روز دوشنبه ۲۹ دی ماه «سخنگوی مرکز ملی فضای مجازی» خبر داد که دسترسی خوبی برای تجار و کسانی که در حوزه تجارت بینالملل ذیل اتاقهای بازرگانی ایران، تهران و استانها فعال هستند، برقرار شده و گفت که به دنبال برقراری دسترسی ایمن و خوبی در این حوزه هستیم تا تجارت بین الملل فعالان دچار نقص نشود.
موضوعی که با تردید جدی و رد این ادعا از سوی اتاق بازرگانی ایران رو به رو شد.
«علی مسعودی»، رییس کمیسیون فناوری اطلاعات و ارتباطات اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران در روز یک بهمن ماه به طور جدی با رد این ادعا گفت که «خبر ایجاد دسترسی به اینترنت آزاد برای بازرگانان و تجار تا این لحظه به هیچ وجه صحت ندارد.»
عضو هیات نمایندگان اتاق ایران هم چنین تاکید کرد که «اگر مرکز ملی فضای مجازی مسئولیت وصل اینترنت را برعهده دارد، درخواست ما این است که دسترسی به اینترنت آزاد برای همه شهروندان فراهم شود.»
از جمله اشارههای شاید مهم مسعودی این بود که «اینترنت صفی و نوبتی برای اقشار جامعه از جمله بازرگانان مناسب نیست و اگر مسئولیت این موضوع با مرکز ملی فضای مجازی است، درخواستمان وصل شدن اینترنت پرسرعت پایدار برای تمامی مردم و اقشار جامعه است.»
به نظر میرسد با توجه به سخنان مطرح شده از سوی سخنگوی مرکز ملی فضای مجازی و پاسخی که از اتاق بازرگانی ایران داده شده، شاید منظور تنها وصل محدود اینترنت خود مرکز اتاق ایران باشد چرا که بازرگانان ایرانی بر اساس گزارشهای منتشر شده این روزها در گمرکهای مرزی کشور در پی رسیدن به اینترنت هستند.
تجارت بین الملل نیازمند اینترنت بین الملل است
در همین باره نیز «مهدی رئیس زاده» عضو اتاق بزرگانی ایران در گفت و گو با «آوش» در مورد قطعی اینترنت گفته که: «اگر روال فعلی در قطع اینترنت ادامه پیدا کند خسارتهای زیادی به اقتصاد کشور وارد خواهد شد.»
رئیس زاده در توضیح این وضعیت نیز به آوش گفت: «اگر کسی بخواهد صادرات انجام دهد، مستلزم یک سری مراحل اجرایی است تا شما بتوانید محموله را به لب مرز برسانید و از آنجا با کشتی یا کامیون به دست خریدار برسد. در خارج از کشور نیز ما درگیر تحریمها هستیم و اتفاقا تنظیم اسناد نیز سخت است و نمیتوان از سایت و پیامرسانهای ملی استفاده کرد.»
این عضو اتاق بازرگانی ایران در توضیح ادعای مطرح شده برای وصل اینترنت بازرگانان نیز به آوش گفت: «در حال حاضربه صورت موقت بعضی از اتاقهای بازرگانی مذاکره کردهاند تا شاید بتوانند در ساعاتی از روز اینترنت را در دسترس برخی از بازرگانان قرار دهند، اما باید توجه داشته باشید که تعداد کسانی که کارت بازرگانی دارند یا همان فعال اقتصادی هستند و شناسه شرکتی دارند بسیار زیاد است، و باید راهکاری اندیشیده شود که در ساعاتی دسترسی به اینترنت داشته باشند که دقیقا بنا به ساعت فعالیت جهانی سایر کشورها به آن نیاز دارند و این در حالی است که سایتهای داخلی هم هنوز جوابگو نیستند و با مواردی که از طریق ایمیل یا واتساپ یا تلگرام انجام میشود نیز متناسب نیستند چون که ارتباط ما با خارج قطع است.»
شمارش معکوس برای بازرگانان ایرانی در دو ماه پایانی سال
مهدی رئیس زاده در توضیح اهمیت زمانی وصل شدن اینترنت بازرگانان نیز به آوش گفت: «ما در حال نزدیکی به پایان سال مالی هستیم و این روند موجب اختلال حتی در واردات کالاهایی میشود که در ماههای پایانی سال به آن نیاز است. مواد اولیه باید وارد شود و بسیاری از خسارات به محصولات و کالاها با این روند نه فقط به بخش تولید بلکه در اصناف را نیز درگیر میکند. آنها چشم و امیدشان به همین چند ماه پایان سال است که بتوانند با تمام شرایط پیش آمده فروش داشته باشند ولی این مساله کار اصناف را نیز تحت تاثیر قرار داده و این جدا از مشاغلی است که ارتزاقشان از طریق اینترنت بوده است.»
او در توضیح این ضرر و زیانهای وارده نیز میگوید: «این قطعی اینترنت روی همه کسب و کارها تاثیر دارد و در مجموع باعث کاهش تولید، توقف تولید، توقف صادرات میشود و در صادرات اگر بیشتر از این توقف داشته باشیم، صادرکننده که ارز خود را برای تامین مواد اولیه و کالاهای واسطهای نیاز دارد، روزانه میلیاردها تومان خسارت وعدم النفع این مساله را باید بپردازد.»
اشاره این بازرگان و عضو اتاق بازرگانی ایران به نظر میرسد به همان مسالهای است که پیش از این نیز کارشناسان امور گمرکی درباره آن هشدار داده بودند که عدماتصال به اینترنت در هفتههای آینده میتواند در خوشبینانهترین سناریو، بالای ۷۰درصد تجارت (حتی در بحث بازرگانی داخلی) را تحت تاثیر قرار دهد.
اعتبار و بازار صادرات ایران زیر ضرب قطعی اینترنت
هم چنین این وقفه در فعالیت شرکتها به دلیل قطع اینترنت بین الملل میتواند آسیب جدی به اعتبار شرکتهای ایرانی در بازارهای جهانی وارد کند. در واقع بازرگان خارجی وقتی نتواند سفارش خود را پیگیری کند یا پاسخ را در زمان مناسب دریافت کند پس ریسک معامله برای او افزایش یافته و در اولین فرصت به دنبال کشور جایگزین برای آن کالای ایرانی میگردد. خطری که زعفران ایرانی با رقابت افغانستان، خرمای ایران با جایگزین شدن عراق و حتی فرش ایران با رقبای ترسناکی از ترکیه، چین، تاجیکستان و حتی در مواردی افغانستان میتواند با آن مواجه شود.
مهدی رئیس زاده در توضیح همین مشکل نیز آوش میگوید: «علاوه بر تحریم این مساله یک بار اضافه نسبت به همه موارد شد و باعث میشود که ارزآوری و تولید ارز ما نیز که به آن نیاز داریم جدا از بحث تحریم با قطع اینترنت کم شود، بنابراین باید چارهای اندیشیده شود که کسانی که فعال اقتصادی هستند، خوش نام هستند و ایفای تعهدات کردهاند حداقل برای آنها اینترنت فراهم شود که بتوانند مراودات دو طرفه با طرفین تجاری خود داشته باشند.»
او به ریشههای این بحران حتی در سازوکار اینترنت داخلی نیز اشاره کرده و میگوید: «بسیاری از جلسات ما که در مراجع دولتی و سازمانها برگذار میشد و باید نمایندگان اتاق بازرگانی، اصناف و تعاون هم در آنها طبق قانون حضور میداشتند، متوقف شده چون که همه سیستمهای ما اتوماسیون بود و در حال حاضر فقط دستگاه فکس به صورت داخلی کار میکند.»
اینترنت ایران حالا قطعی بی سابقه دو هفته ای را تجربه می کند و بازرگانان ایرانی نیز یا در گمرکهای مرزی دنبال سیم کارتهای غیرایرانی برای اتصال به اینترنت میگردند و یا هم چون کاربران دیگر با استفاده از فیلترشکنها تنها لحظاتی محدود اینترنت بین الملل وصل میشوند اما برای اکثر مردم، اینترنت همچنان ناپایدار و غیرقابل اعتماد است.
در این میان کارشناسان هشدار میدهند که استمرار این وضعیت، علاوه بر خسارت اقتصادی، باعث کاهش اعتماد عمومی به سیستم دیجیتال کشور میشود و بازرگانان نیز در نگرانی ازدست دادن بازارها و شرکای تجاری و مشتریان و خریداران خود پشت خطهای سرخ قطع اینترنت ایران هستند.
