گزارش عملکرد سازمان پدافند غیرعامل در جنگ 12 روزه و وقایع دی ماه 1404 کجاست؟
سازمان پدافند غیرعامل ایران به نوعی با همین اظهارات عجیب رئیسش بود که مشهور شد و از جمله سخنان او متهم کردن آمریکا به نقش داشتن در «تولید کرونا» بود و او همچنین گفته بود که برخی کشورها از ایران «ابر دزدی و برفدزدی» میکنند و «تیمهای مشترکی از اسرائیل و یکی از کشورهای همسایه، ابرهای در حال ورود به ایران را غیربارور میکنند»
دی ماه ۱۴۰۴ بالاخره به روز پایانی خود رسید اما حوادث یک ماه اخیر فارغ از آن چه در عرصه میدان گذشت نیاز به بازخوانی و آسیبشناسی جدی دارد. همان جنس آسیبشناسی که دستکم مسعود پزشکیان، رییس جمهوری ایران با درک آن دستور به تشکیل کمیته حقیقتیاب درباره حوادث دی ماه داد.حال سوالات جدی وجود دارد و از جمله یکی این که گزارشهای سازمان پدافند غیرعامل ایران پیش و پس از واقعه کجاست؟
از اصلیترین شرح وظایف سازمان پدافند غیرعامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
تبیین و برآورد تهدیدهای دشمن در حوزههای مختلف
راهبری و هدایت و اجرای طرحهای پدافند غیر عامل
ارزیابی فنی پدافندی طرحهای پدافند غیرعامل تهیه شده توسط کمیته دستگاههای اجرایی
نظارت بر اجرای پدافند غیرعامل دستگاههای اجرایی
تصویب ضوابط، استانداردها و دستورالعملهای (عمومی و تخصصی) موضوع پدافند غیرعامل
پدافند غیرعامل، پدافند مدنی و پدافند غیرنظامی، نامهایی برای مجموعهای از خدمات، زیرساختها و تمهیدات پیشگیرانه در بحرانهاست و این شرح وظایف کلی به زبان ساده شاید این گونه معنا یابد که هدف اصلی پدافند غیر عامل، حفاظت از جان مردم و به حداقل رساندن خسارات انسانی و زیرساختی و اقتصادی برای کشورها در مقابل بحرانهایی است که به صورت طبیعی یا غیرطبیعی یا توسط دشمنان داخلی و خارجی کشورها رخ میدهد.
در این میان دستکم بازخوانی عملکرد این سازمان فقط در سال ۱۴۰۴ و دو واقعه جنگ ۱۲ روزه و آن چه در نیمه دی ماه در کشور رخ داد نشان از ناتوانی سازوکار فعلی دارد.
تاریخچه سازمان پدافند غیرعامل و رییس ابدی آن
گفته میشود اساسا ایده تشکیل این سازمان به نامه یک خلبان به مقام رهبری بازمیگردد. این خلبان در نامه خود نوشته که حین پرواز متوجه شده در توسعه و ساخت و سازهای جدید در کشور موضوع پدافند لحاظ نشده است.پس از این نامه بوده که رهبری دستور بررسی را داده و نوشتهاند که پیش از آن نیز چند بار موضوع پدافند را تذکر دادهاند.
سابقه تاسیس این سازمان حالا به ۲۲ سال قبل بازمیگردد. آنگونه که مدیران حوزه سلامت و امداد و بحران میگویند طی ۲۲سال اخیر علاوه بر این که برگزاری مانورهای آگاهسازی برای جمعیت عمومی و آموزش ضرورتهای مورد نیاز در ایام جنگ از سوی این سازمان در حداقل و نزدیک به صفر بوده است.
هیچ کدام از زیرساختهای ضروری ایام جنگ نیز در این دو دهه ایجاد نشده؛ آن هم در حالی که در اساسنامه و قانون فعالیت سازمان پدافند غیرعامل، تمام این الزامات و از جمله هشدار وجود داشته و کاش این سازمان دستکم درباره همین بخش از وظایفش و عملکردش در دوران جنگ ۱۲ روزه توضیحی ارایه بدهد.
پدافند غیرعامل را به لحاظ گستردگی تشکیلات میتوان تاحدودی با تشکیلات بسیج ادارات مقایسه کرد.نهادی که در همه وزارتخانهها و استانها نماینده دارد. نمایندگان این نهاد در وزارتخانهها البته یکی از مدیران همان نهاد هستند و معمولا مدیریت بحران، مدیریت پدافند غیر عامل را نیز برعهده دارد.
برای درک بهتر حوزه نفوذ این سازمان باید توجه کرد که پدافند غیرعامل هفت قرارگاه «سایبری، زیستی، اقتصادی، کالبدی، شیمیایی، پرتویی و مردممحور» دارد. این سازمان همچنین هفت معاونت امور شهری و تهران، توسعه فرهنگ و اطلاعرسانی، بسیج و امور استانها، امور زیربنایی، فناوری اطلاعات و ارتباطات، آموزش و پژوهش، و فنی و نظامات دارد.
سازمان پدافند غیرعامل درباره چه چیز هشدار داد یا نداد؟
برای درک این که چرا سازمان پدافند غیرعامل اکنون باید دستکم درباره دو برهه مهم ایران در سال ۱۴۰۴ پاسخگو باشد، توجه به برخی خبرها و اظهارات مقامات رسمی کشور لازم است.
پلیس تهران در روز ۱۵ دی ماه از دستگیری فردی که به عنوان عامل موساد در میان اغتشاشگران فعال بود، خبر داد و گفت این فرد در جریان بررسیهای امنیتی و عملیات پلیسی شناسایی و دستگیر شده است.
هم چنین اصغر جهانگیر سخنگوی قوه قضاییه نیز در روز ۲۸ دی ماه و نشست خبری خود به صراحت گفت که «…در بین کسانی که دستگیر شدند افرادی که با موساد، تروریستها و… ارتباط داشتند، شناسایی شدند. ما به دنبال شناسایی سرشبکهها در داخل کشور هستیم. به دادستانهای سراسر کشور توسط دادستان کل و ریاست قوه قضائیه دستور داده شده که سریعتر پیگیری مستندسازی شود…»
مشابه این سخنان و خبرها در روزهای اخیر به طور مکرر شنیده میشود، چنان که مساله نگران کننده نفوذ در سطح شهرها نیز بارها در دوران جنگ ۱۲ روزه و پس از آن شنیده شد و خوب است یک بار دیگر به یکی از وظایف سازمان پدافند غیرعامل نگاهی بیاندازیم «تبیین و برآورد تهدیدهای دشمن در حوزههای مختلف»!
این سازمان عریض و طویل با دفاتر رسمی در تقریبا همه استانهای کشور اکنون بیش از همه و حتی دولت باید پاسخ بدهد که آیا پیش بینی از روند وقایع داشت؟
این سازمان دارای قرارگاههای اقتصادی و مردم محور در چارت خود است و به نظر میرسد در دوره اعتراضات و حتی پیش از به خشونت کشیده شدن آن در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی ماه، نه تحلیل و نه گزارشی از رویکرد اجتماعی شهروندان و خطرات موجود و احتمال وقوع خشونت در چنین سطحی از سوی این سازمان وجود ندارد.
رییس ابدی یک سازمان و انبوهی از اظهارنظرهای عجیب
مساله ریاست سازمان پدافند غیرعامل نیز از جمله مواردی است که در سالهای اخیر محل انتقادات جدی بوده است. ریاستی که گویا مهم نیست چند دولت در ایران عوض شود و چه تغییراتی در نیروهای مسلح رخ بدهد؛ او قرار است رئیس ابدی این سازمان باشد چرا که سردار سرتیپ پاسدار غلامرضا جلالی از زمان تشکیل سازمان پدافند غیرعامل تنها رئیس آن بوده است.
غلامرضا جلالی فراهانی متولد ۱۳۳۷ کارشناس ارشد علوم دفاعی و فارغالتحصیل دکترای علوم استراتژیک است. وی از فرماندهان دوران جنگ بوده و در تاریخ ۱۷ تیر ۱۳۸۹ با حکم رئیس وقت ستاد کل نیروهای مسلح به عنوان رئیس سازمان پدافند کشور انتخاب شد و این سمت تا امروز ادامه داشته است. سازمان پدافند غیرعامل ایران به نوعی با همین اظهارات عجیب رئیسش بود که مشهور شد و از جمله سخنان او متهم کردن آمریکا به نقش داشتن در «تولید کرونا» بود و ادعای این که برخی کشورها از ایران «ابر دزدی و برفدزدی» میکنند و «تیمهای مشترکی از اسرائیل و یکی از کشورهای همسایه، ابرهای در حال ورود به ایران را غیربارور میکنند».
جلالی که گزارشی از سوی سازمانش پیش از وقوع حوادث دی ماه و همچنین دوره جنگ ۱۲ روزه منتشر نشده اما چندین بار تغییرات اقلیمی در ایران را مشکوک خوانده و یکی دیگر از اظهارات عجیب او درباره وضعیت دلار در ایران است. رئیس سازمان پدافند غیرعامل گفته بود «اگر این اراده در کشور بوجود بیاید که دلار امریکایی توسط مردم در خیابان به آتش کشیده شود… میتواند یک حمله تمامعیار به نقطه ضعف دشمن باشد.»
سردار جلالی هم چنین به انتقاد همیشگی از حسن روحانی نیز شهره هست، حتی زمانی که دولت روحانی دیگر در صدر امور نبود.او در آبان سال ۱۴۰۰ در نشست خبری به مناسبت بزرگداشت پدافند غیر عامل گفت: دولت دوازدهم از منظر پدافند غیر عامل کشور را دچار آسیب کرد. در دولت دوازدهم ما شاهد توسعه یک نوع ولنگاری و بیقانونی در فضای سایبری کشور بودیم و دولت قبل از هرگونه لایحه قانونی و تلاش برای ضابطهمند کردن فضا خودداری کرد.
رییس سازمان پدافند غیرعامل مهرماه سال ۱۴۰۲ نیز گفته بود که «در دولت آقای روحانی، تعامل چندانی با دولت بر سر موضوعات پدافند غیرعامل وجود نداشت اما در دولت آقای رئیسی موضوع متفاوت است و شاهد تعاملات مثبت دولت در موضوع پدافند غیرعامل نسبت به شناسایی و کنترل مخاطرات و مقابله با تهدیدها هستیم.»
جلالی البته مشخص نکرده بود کدام مخاطرات را رفع کرده یا کدام بحرانها را کنترل کرده است!
از سوی دیگر مخالفت با محصولات تراریخته یکی از اقدامات این سازمان بوده و جلالی گفته بود که برنج تراریخته «قابلیت کاهشزاد و ولد» دارد و از هر «۲۰ مورد حاملگی ۱۸ مورد را ریجکت (رد) میکند».
جدل لفظی میان جلالی و وزیر ارتباطات وقت درباره طبقه نهم ساختمان امام خمینی
سردار جلالی در تیرماه سال ۱۳۹۸ در مصاحبهای گلایه میکند که از سوی دولت وقت «کمترین حمایتی از شبکههای پیامرسان داخلی نشده است.» او در ادامه مصاحبه در پاسخ به این سوال که دقیقا دولت چه کمکهایی میتواند انجام دهد که میگویید انجام نداده، گفت: «اول از همه یک سری حمایتهای زیرساختی است که برای تقویت زیرساختها باید در اختیار این شبکهها قرار میدادند که ندادند. در حال حاضر شما با مراجعه به طبقه نهم ساختمان دیتاسنتر مرکز امام خمینی [ساختمان «شرکت ارتباطات زیرساخت» وابسته به وزارت ارتباطات] میتوانید ببینید سِرورهایی که برای تلگرام بوده، در اختیار هاتگرام و طلاگرام [نسخههای فارسی تلگرام که برای رقابت با تلگرام طراحی شده بودند] قرار گرفته است، در صورتی که میتوانستند آنها را به سروش بدهند.»
ساعاتی پس از انتشار این اظهارات، محمدجواد آذری جهرمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با طعنه به ماجرای «ابر دزدی» که از ادعاهای سردار جلالی بود در پاسخ به او میگوید: «شاید نشود دزدی ابرها را ثابت کرد، اماعدم وجود سرورهایها تگرام را در طبقه نهم ساختمان وزارت ارتباطات میدان امام خمینی را میشود ثابت کرد. لذا از شما رسانهها میخواهم که امروز دوربینها را بردارید و از طبقه نهم ساختمان میدان امام خمینی بازدید کنید تا موضوع برای همه روشن شود».
جالبتر این است که پس از همین جدل لفظی بود که جلالی چند ماه بعد، در ۶ مهر ۹۸ در پاسخ به سوالی که یک زمانی گفتید طبقه نهم ساختمان امام خمینی باقیمانده چیزهای تلگرام است و ایشان [جهرمی] هم تکذیب کرد. معلوم شد حرف شما درست بود یا ایشان؟ و پاسخ میدهد که «چون عبور کردیم، به این نپردازیم.»
روایت پیچیده جلالی از اعتراضات آبان ۹۸
غلامرضا جلالی در یکی از حساسترین برهههای تاریخ ایران یعنی روزهای پس از آبان سال ۱۳۹۸ و در دی ماه همان سال به عنوان رئیس سازمان پدافند غیرعامل ایران، رخدادهای آبان ۹۸ را «پروژه سازماندهی شده برای ایجاد ناامنی و آشوب» با هدف «سوریهسازی ایران» توصیف و تصریح کرد که گرانی بنزین صرفا بهانهای برای اغتشاش و برهم زدن نظم جامعه بود. همان طور که ما شاهد سناریوهایی از قبیل کشتهسازی و قهرمانسازی بودیم و با توجه به مخالفت همیشگی جلالی با اینترنت در ایران، عجیب نبود که رئیس سازمان پدافند غیرعامل قطع اینترنت را آبی بر آتش فتنه آشوب خواند و گفت که شبکههای اجتماعی خارجپایه کنترل و هدایت افکار عمومی را در اختیار دشمن قرار میدهند و با کمک مخاطبان فعال رسانهای، اغتشاشات را مدیریت میکنند. او گفته بود که «یکی از استراتژیهای اصلی جریان اغتشاشگران این بود که شبکه اغتشاشات را با مردم گره بزنند اما ما در ۴۸ ساعت توانستیم کل غائله آشوبگری را جمع کنیم.»
اما رییس این سازمان توضیح نمیدهد که مگر یکی از مهمترین وظایف این پدافند غیرعامل «تبیین و برآورد تهدیدهای دشمن در حوزههای مختلف» در کشور نیست، پس گزارش عملکرد یا پیش بینی اعتراضات و بعد نیز به روایت مهمترین مقامات کشور نفوذ دشمن در خیابانهای ایران تا این سطح و اندازه در کدام سند این سازمان به افکار عمومی یا مقامات رسمی ارایه شده است؟
ابهام در کارایی و عملکرد
حالا کافی است برای درک آن چه در سالهای اخیر رخ داده فقط به همین لیست حملات سایبری نگاهی بیاندازیم:
قطع سرور اصلی وزارت نفت و چهار شرکت اصلی آن، از دسترس خارج شدن چندین باره سرورهای وبسایتهای رسمی و مراکز دولتی، سرقت اطلاعات اپراتورهای تلفن همراه، رشته آتشسوزیهای صورت گرفته در صنایع پتروشیمی، حمله سایبری پایگاه داده سپاه، حمله به تاسیسات نظنز، هک شدن صداوسیما، هک دوربینهای زندان، حمله سایبری به جایگاههای سوخت، حمله به زیرساختهای شهرداری تهران و… همه از جمله حوادثی است که در سالهای اخیر بارها و بارها اخبارش در رسانهها منتشر شده و این موارد همه جدا از آن روندی است که در دوره جنگ ۱۲ روزه در کشور شاهد بودیم.
اما چرا هیچکس درباره سازمان پدافند غیرعامل و آن چه باید پیش از جنگ و حمله اسرائیل گزارش میکرد توضیحی نخواست یا دستکم در سال حساس ۱۴۰۴ هیچ گزارشی منتشر نشده تا کمترین پیش بینی از وضعیت خیابان در هر اعتراضی را گوشزد کند؟
سازمان پدافند غیرعامل که رئیسش تئوری آتش زدن دلار میدهد اکنون باید گزارشی درباره پیشبینی قیمت دلار و اعتراضات معیشتی شهروندان در چنته داشته باشد که ارائه بدهد و مشخص شود بنا به سخنان خود مسولان این نفوذ و بحران از کی در کشور آغاز شده است. فعلا اما گویا تنها سکوت است که حول پدافند غیرعامل را گرفته تا چه زمانی اینترنت وصل شود و اتفاقا مخالف بزرگ اینترنت باز در برنامهای اینترنتی یا تلویزیونی حاضر شود و به کلی گویی بپردازد.
کشور اکنون نیازمند یک پدافند غیرعامل واقعی است نه کلی گویی و اظهارات عجیب درباره هر موضوعی که پیش آید.مساله اینجاست که سردار دائمی پدافند غیرعامل همیشه با رضایت از حوزه خود سخن میگوید اما واقعیت همان است که بررسی اتفاقات رخ داده در کشور و خسارتهای فراوان و آسیبپذیری زیرساختهای حیاتی کشور، مدتهاست درباره عملکرد سازمان پدافند غیرعامل علامت سوالهای جدی را ایجاد کرده است.
