فصل کار در سایه جنگ گم شد/ کارگران فصلی؛ قربانیان خاموش رکود و جنگ

فصل کار برای همه از راه نرسیده است. برای کارگرانی که معاششان به چند ماه رونق بازار، سفر یا خرید مردم وابسته است، رکود و جنگ فرصت کسب درآمد را محدود کرد. حالا مسئله فقط پایین آمدن دستمزد یا کم‌شدن روزهای کاری نیست؛ نگرانی اصلی این است که فصل کار بگذرد، کاری پیدا نشود و خانواده با هزینه‌هایی بماند که هر روز سنگین‌تر می‌شوند.
بازار کار ایران پیش از خرداد ۱۴۰۴ هم روزهای سختی داشت. کاهش سرمایه‌گذاری، تورم و رکود، فعالیت بنگاه‌ها را محدود کرده بود و استخدام نیروی جدید به‌کندی انجام می‌شد. دو جنگ و اعتراضات دی، اقتصاد گرفتار این مشکلات را وارد مرحله سخت‌تری کرد؛ مرحله‌ای که در آن، حتی حفظ شغل‌های موجود هم برای بسیاری از کسب‌وکارها آسان نیست.

برآوردهای نقل‌شده از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نشان می‌دهد که حدود یک میلیون و ۵۰۰هزار نفر شغل خود را از دست داده‌اند. در مقاطعی، شمار مشاغل ازدست‌رفته سه تا سه‌ونیم میلیون برآورد شده بود. هرچند بعداز آتش‌بس بخشی از فعالیت‌ها از سر گرفته شد، بازگشایی بنگاه‌ها لزوما به‌معنای بازگشت همه کارگران یا احیای درآمد قبلی آن‌ها نیست. کارشناسان برآورد می‌کنند که نرخ بیکاری حدود ۱۸.۸درصد رشد کرده است. بااین‌حال، سهم کارگران فصلی از مشاغل ازدست‌رفته روشن نیست. این ابهام آماری، ارزیابی ابعاد بحران را دشوار می‌کند؛ به‌ویژه برای کسانی که ازدست‌دادن چند هفته کار، می‌تواند بخش مهمی از درآمد سالانه خود را از بین ببرد. فشار از چند طرف وارد می‌شود. ناامنی و اختلال در رفت‌وآمد، فعالیت اقتصادی را کاهش می‌دهد؛ تورم، هزینه بنگاه‌ها را بالا می‌برد و افت قدرت خرید، مشتری را از بازار دور می‌کند. گردشگری، پوشاک، تفریحات و خدمات وابسته به آموزش، همگی متاثر از این وضعیت‌اند. وقتی خانواده‌ها خرید و سفر را عقب می‌اندازند، فرصت اشتغال در این بخش‌ها هم محدودتر می‌شود.

برای کارگر فصلی، این کاهش فعالیت معنای متفاوت دارد. بنگاهی که امروز استخدام نمی‌کند، شاید ماه‌های بعد دوباره نیرو بخواهد؛ اما فرصت ازدست‌رفته کارگر الزاما جبران نمی‌شود. مخارج خانه تا بازگشت رونق منتظر نمی‌ماند و درآمد احتمالی آینده هم جوابگوی هزینه‌های امروز نیست. در همین بازار، جوانان و زنان با موانع بیشتری روبه‌رو هستند. نرخ بیکاری جوانان در فصل بهار ۲۳.۴درصد بوده که احتمالا تاکنون ۲۴-۲۵درصد را رد کرده و نرخ بیکاری زنان هم ۱۶.۷درصد را رد کرده است. این ارقام مختص اشتغال فصلی نیست، اما نشان می‌دهد که رقابت برای پیدا کردن کار در بازاری جریان دارد که پیش‌تر هم ظرفیت کافی نداشته.

آتش‌بس می‌تواند فرصتی برای بازگشت فعالیت‌ها باشد، اما به‌تنهایی باعث امنیت معیشتی نمی‌شود. تا وقتی سرمایه‌گذاری و تقاضا احیا نشود، نگرانی از بیکاری باقی می‌ماند. کارگران فصلی بیش از وعده رونق به امکان کارکردن نیاز دارند؛ قبل از این‌که فصل دیگری تمام شود و سهم آن‌ها از بازار، تنها انتظار باشد.