حمایت از سالمندان برای گذر از دوران جنگ و بحران/ چرا کهنسالان در معرض خطرات روانی بیشتر هستند؟

وقتی جنگ آغاز می‌شود، همه جانبه‌ترین تاثیر را بر گروه‌های آسیب‌پذیر جامعه ایجاد می‌کند. سالمندان به‌عنوان گروهی با نیازهای ویژه، همواره تحت فشار روحی، جسمی و اجتماعی شدید قرار می‌گیرند. مراقبت از سالمندان در دوران جنگ نه تنها یک حق انسانی است، بلکه نشانه بلوغ اجتماعی و اخلاق در جوامع انسانی‌ست. 

سالمندان اغلب با مشکلاتی همچون بیماری‌های مزمن، کاهش توان جسمانی، اختلالات حسی و محدودیت در تحرک مواجه‌اند. هنگامی که جنگ آغاز می‌شود، این مسائل با بحران‌ها، گران شدن دارو وعدم دسترسی به خدمات درمانی، تشدید می‌شوند. مراقبت از سالمندان در دوران جنگ به معنای تضمین سلامت، عزت و شرایط مناسب زندگی آن‌هاست. بدون این مراقبت، خطرات جدی جسمی و روحی گریبان‌گیر آن‌ها خواهد شد. 

سالمندان فشار روانی بیشتری تجربه می‌کنند

به گفته کارشناسان یکی از مهم‌ترین پیامدهای جنگ برای سالمندان، افزایش اضطراب و فشار روانی است. شنیدن اخبار نگران‌کننده، احساس ناامنی یا نگرانی برای اعضای خانواده می‌تواند باعث افزایش استرس، بی‌خوابی و حتی تشدید بیماری‌های قلبی و فشار خون شود. پس باید در ارتباط با افراد سالمند به رعایت این نکات دقت کنید. 

آنطور که احمد دلبری، رئیس انجمن علمی سالمندان ایران می‌گوید جنگ و شرایط ناشی از آن می‌تواند تاثیرات گسترده‌ای بر سلامت جسمی و روانی سالمندان داشته باشد. سالمندان به دلیل ویژگی‌های خاص سنی، بیماری‌های مزمن و نیاز بیشتر به مراقبت‌های پزشکی، نسبت به سایر گروه‌های سنی دیگر آسیب‌پذیرتر هستند. در شرایط بحران، تغییر در نظم زندگی روزمره، محدود شدن دسترسی به خدمات درمانی و افزایش فشارهای روانی می‌تواند سلامت این گروه را با چالش‌های جدی مواجه کند. 

افزایش اضطراب و فشار روانی یکی از مهم‌ترین پیامدهای جنگ برای سالمندان است. شنیدن اخبار نگران‌کننده، احساس ناامنی یا نگرانی برای اعضای خانواده می‌تواند استرس سالمندان را افزایش دهد و موجب بی‌خوابی و حتی تشدید بیماری‌های قلبی و فشار خون شود. حساس بودن سیستم عصبی و جسمی سالمندان باعث می‌شود این گروه تاثیرات فشارهای روانی را بیشتر و شدیدتر از سایرین تجربه کنند. 

مدیریت بیماری سالمندان، موضوعی مهم و حیاتی

از سوی دیگر، مدیریت کردن بیماری‌های مزمن سالمندان در شرایط بحران دشوارتر از همیشه می‌شود. بسیاری از سالمندان برای کنترل بیماری‌هایی مانند دیابت، فشار خون، بیماری‌های قلبی یا مشکلات تنفسی نیازمند مصرف منظم دارو و پیگیری‌های پزشکی هستند. در شرایط جنگ احتمال ایجاد اختلال در دسترسی به دارو یا خدمات درمانی می‌تواند سلامت آن‌ها را تهدید کند. همچنین محدودیت‌های حرکتی و خطرات ایمنی هم بخش دیگری از موضوعات مربوط به سالمندان در زمان جنگ و بحران است. 

سالمندان ممکن است در شرایط اضطراری توانایی جابه‌جایی سریع یا سازگاری با تغییر محیط را نداشته باشند و همین موضوع خطر زمین‌خوردن یا آسیب‌های جسمی را افزایش می‌دهد. همچنین برخی سالمندان به تنهایی زندگی می‌کنند و در چنین شرایطی ممکن است دسترسی کمتری به حمایت فوری داشته باشند. 
تجریبات گذشته سالمندان از بحران‌هایی که در سال‌های گذشته رخ داده است تاب آوری آن‌ها را کمی بالا برده و قدرت سازگاری بیشتری به آن‌ها داده است. به این معنا که اگر خانواده و جامعه و نظام سلامت حمایت‌های لازم را فراهم کند، این گروه می‌توانند با آرامش و امید بیشتری از این شرایط عبور کنند. 

دستورالعمل‎‌های مهم برای گذر از بحران

بر اساس تجربیات پزشکی، روانشناسی و مدیریت بحران، چند دستورالعمل حیاتی برای محافظت همه جانبه از سالمندان صادر شده است. برای گذراندن این موقعیت بهتر است محیط زندگی سالمندان را ایمن‌سازی کنید و دردمان آن‌ها را ادامه دهید. این تدابیر موجب جلوگیری از زمین خوردن و خوردن داروها سر وقت است. سعی کنید تمام موانع مثل سیم‌های برق و فرش‌های لغزنده را از مسیر راه بردارید. راهروها و سرویس بهداشتی باید همیشه روشن و امن باشند. همچنین یک لیست ساده از نام داروها، مقدار و ساعت مصرف بنویسید و همراه خود داشته باشید. 

توجه داشته باشید که هیچ داروی حیاتی مثل داروی فشار خون، قلب یا دیابت نباید بیشتر از ۲۴ ساعت قطع شود. اگر دارو تمام شد، تا رسیدن داروی اصلی، مقدار کمتری مصرف کنید و داروها را در ظرفی محکم و دور از نور و گرما نگه دارید. غذا و آب ایمن در دسترس سالمندان قرار دهید و فقط از کنسرو، خشکبار و نان خشک استفاده کنید. غذاهای فاسدشدنی گزینه خوبی برای نگداری در این شرایط نیستند. هر سالمند باید حداقل ۲ لیتر آب در ۲۴ ساعت بنوشد. کم‌آبی سریع‌ترین راه برای بیهوشی و تشنج در سالمندان است. 

آرام کردن روح و جلوگیری از ترس موجب حفظ آرامش روانی سالمند و جلوگیری از فروپاشی روحی او می‌شود. بهتر است اخبار جنگ را فیلتر کنید. فقط اطلاعات ضروری و امیدبخش را به آن‌ها بگویید. از ترساندن یا گفتن جزئیات وحشتناک پرهیز کنید. 
حضور و گوش دادن به سالمند در این زمان بسیار مفید است. در شرایط جنگ، نشستن کنار سالمند و گرفتن دست آن‌ها، قوی‌ترین آرام‌بخش است. به حرف‌های آن‌ها بدون قضاوت گوش دهید تا بار ترس از دوششان بردارید. 

برای افراد سالمند برنامه نجات و جابجایی سریع در کوتاه مدت داشته باشید. در زمان بحران سالمندان باید در صدر لیست تخلیه باشند وهیچ تاخیری مجاز نیست. برای ناتوانان حرکتی، حتماً از ویلچر، عصا یا کمربند کمکی استفاده کنید. 
برای حفظ آرامش در افراد کم‌شنوا روبروی او بایستید، به چشم‌ها نگاه کنید و شمرده صحبت کنید. اگر سالمند شما کم‌بینا است از نور کافی استفاده کنید و چیدمان محیط را تغییر ندهید. 

برای افراد مبتلا به فراموشی سعی کنید از تصاویر قدیمی یا موزیک‌های آشنا استفاده کنید. محیط جدید را با عطر یا لباس‌های آشنا برای او آشنا کنید. 
توجه به سالمندان یکی ازموارد مهم وجدی در زمان بحران است. با رفتار آگاهانه و برخوردهای درست می‌توانیم کمک کنیم تا سالمند با آرامش و آسیب‌های کمتر از این دوره گذر کنند.