اگر مجلس را رها کنند از فردا به‌دنبال تصویب لایحه عفاف‌و‌حجاب می‌رود/ پیروزی روحانی در سال ۹۲ به‌دلیل وعده حل مسائل خارجی بود

در ادامه متن گفت‌و‌گوی تفصیلی سعید نورمحمدی، سخنگوی حزب ندای ایرانیان، با آوش را می‌خوانید:

*زمان زیادی تا برگزاری انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا باقی نمانده است ولی کارشناسان بر این باور هستند که فضای کشور انتخاباتی نیست. نظر شما چیست؟

قبل از حوادث دی‌ماه فضای جامعه انتخاباتی نبود. نظرسنجی‌هایی که انجام شده بود، خصوصاً در کلان‌شهرها مشارکت خیلی پایین را پیش‌بینی می‌کرد. به نظر من بخش زیاد و قابل توجهی از مردم از نهاد انتخابات ناامید شدند و احساس می‌کنند انتخابات و گرفتن نهادهای انتخابی کمکی به مطالبات آنها نمی‌کند. 

یکی از دلایل اصلی اعتراضات دی‌ماه، تضعیف نهاد انتخابات است. اتفاقات دی‌ماه مسئله را تشدید و شکافی که بین بخش‌هایی از جامعه و نهاد حاکمیت وجود داشت را پررنگ‌تر کرده است.

تا زمان برگزاری انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا باید ببینیم این شکاف ترمیم می‌شود یا نه. نکته دوم اینکه آیا مسئولین می‌توانند به جامعه نشان دهند که نهاد انتخابات، برخلاف دوره‌های گذشته مهم است؟ 

*شما بر تاثیر رفتار نهادها در سرد شدن فضا تأکید می‌کنید. فکر نمی‌کنید مواردی مثل حوادث دی‌ماه روی این قضیه سایه انداخته است؟

حتماً سایه انداخته است. حاکمیت باید از فضای امنیتی خارج شود. نظام سیاسی باید شرایط امنیتی را تغییر دهد و وارد گفت‌وگو و اعتمادسازی با جامعه شود؛ جامعه‌ ناراحت، دل‌شکسته و عزادار است. 

عوامل خارجی درصد کمی در شکل‌گیری اعتراضات دی ماه نقش داشتند

*برخی می‌گویند علت حوادث دی‌ماه داخلی بوده اما برخی معتقدند منشأ خارجی داشته است؟ ارزیابی شما چیست؟ 

وزن اصلی بدون تردید با عوامل داخلی است و عوامل خارجی درصد کمتری دارند. اساساً هیچ اقدام بیرونی و هیچ عامل بیرونی بدون اعتراضات داخلی به نتیجه نمی‌رسد. حتماً عوامل زمینه‌ای وجود داشته که عوامل بیرونی هم از آن استفاده کرده‌اند و آن اتفاقات رقم خورده است.

به نظرمن مهم‌ترین موضوعی که منجر به اعتراضات شد، شرایط اقتصادی است. علی‌رغم اینکه برخی مسئولین می‌گفتند تحریم نعمت است، تحریم‌ها نعمت نبود. از روز اول آن‌هایی که منتقد بودند و فشار می‌آوردند که توافق با دنیا صورت بگیرد، نتیجه تحریم‌ها را می‌دانستند. تحریم شرایط اقتصادی خیلی سختی را برای مردم ایجاد کرد.

از نظر مردم صداوسیما واقعیت‌ها را بیان نمی‌کند

مسئله دوم به نظرمن تضعیف نهاد انتخابات بود. مردم در یک دوره‌هایی و در بعضی انتخابات، مشارکت بسیار پرشوری داشتند. مردم دولت‌ها یا مجالسی را روی کار آوردند که بتوانند مطالبات آن‌ها (مردم) را پیگیری کنند اما عملاً آنها در پیشبرد خواسته‌های افرادی که به آن‌ها رأی دادند ناموفق بودند که بخشی از آن به رقابت داخلی بین جریان‌های سیاسی اصولگرا و اصلاح‌طلب، با همراهی بخشی از نهادهای حاکمیتی برمی‌گردد.

وقتی مردم احساس کردند حضورشان هیچ دستاوردی ندارد و هیچ تغییری در شرایط زندگی‌شان ایجاد نمی‌کند، به طور طبیعی از نهاد انتخابات فاصله گرفتند. در کنار این باید تضعیف نهادهای میانجی را هم اضافه کرد. ما رسانه مستقل نداریم. متاسفانه فضای رسانه‌ای را به رسانه‌های برانداز خارج از کشور تحویل دادیم، به خاطر اینکه رسانه‌های داخلی مانند صداوسیما از دید مردم واقعیت را بیان نمی‌کنند و صادقانه برخورد نمی‌کنند. احزاب تضعیف شده‌اند. احزاب هیچ نقشی در جامعه ندارند، فقط در زمان‌های بحران بعضی از دوستان که در برخی از نهادها مثل وزارت کشور یا نهادهای دیگر هستند تماس می‌گیرند که فلان موضوع را محکوم و مرزبندی کنید  اما هیچ‌وقت به توصیه‌های احزاب توجه نکردند، یعنی توصیه‌های احزاب جدی گرفته نمی‌شود.

اعتراضات دی‌ ماه نتیجه انباشت مطالبات بود

همین احزاب از ارائه کاندیدا در انتخابات مختلف عاجز هستند زیرا کاندیداهایشان اجازه ورود به انتخابات پیدا نمی‌کنند. در مجموع  عوامل مختلف دست به دست هم داده و ما با یک انباشت از مطالبات و اعتراضات روبه‌رو هستیم.

*یعنی ما در کنار عوامل اقتصادی، عوامل سیاسی هم داشتیم که منجر به وقوع اتفاقات دی ماه شد؟

موضوع این نیست که چرا مردم اعتراض می‌کنند، اعتراض در همه جوامع وجود دارد. مسئله اصلی این است که چرا تا پیش از رخ دادن اعتراضات خیابانی، سازوکارهای میانجی و سازوکارهای اصلاح ساختارها فعال نمی‌شوند. وقتی جامعه مطالباتی دارد و مسیر اصلاح مسدود می‌شود به شکل خیلی پرهزینه خود را نشان می‌دهد.

*فکر می‌کنید حاکمیت بعد از اتفاقات دی‌ماه به سمت اصلاح ساختار رفته است؟

شما بخواهید یا نخواهید، آقای پزشکیان بخشی از حاکمیت است. او طبق قانون اساسی، نفر دوم کشور است و یا برخی رفتارهای رئیس قوه‌قضاییه در سال‌های گذشته متفاوت با رؤسای قوه قضاییه پیش از خودشان بوده است. فکر می‌کنم حتماً یک گفت‌وگوی درون‌حاکمیتی درمورد این موضوع شکل خواهد گرفت که برخی از رویکردها تغییر کند. در نهایت اینکه منجر به نتیجه شود و اینکه نیروهای میانه‌رو داخل حاکمیت مثل آقای رئیس‌جمهور بتوانند حرفشان را به کرسی بنشانند یا نیروهای تندرو همچنان افسار کار را در اختیار داشته باشند، فعلاً مشخص نیست. 

رفتارها و سیاست‌های تندروها کشور را به این روز انداخته است

تلقی‌ من این است که نیروهای تندرو بعد از اتفاقات دی‌ماه باید تضعیف شده باشند چون رفتارها و سیاست‌های آن‌ها کشور را به این روز انداخته است. اگر در کلیات ساختار سیاسی پذیرفته شود که این رویکردها منجر به اتفاقات دی‌ماه شد، حتماً ناگزیر به سمت اصلاح خواهند رفت. 

اگر مجلس را رها کنند، از فردا دنبال لایحه حجاب و عفاف می‌افتد

*نظر شما درباره خالص‌سازی و انتقاد برخی به این موضوع چیست؟

مسئله فقط خالص‌سازی نیست. مجلس چه مطالباتی را در اولویت قرار داده است؟ اگر همین مجلس را رها کنند از فردا به‌دنبال تصویب لایحه عفاف‌و‌حجاب می‌رود. بخشی از جامعه که از دید آن‌ها خودی و انقلابی هستند این مطالبه را دارند و خواسته آن بخش خودی جامعه، فقط برای آن‌ها اهمیت دارد. باوجود اینکه ۸۰ درصد مردم با این لایحه مخالف هستند و پشتوانه بسیار پایینی دارد ولی آنها اکثریت مردم را نادیده می‌گیرند.

بیشتر خودی و غیرخودی کردن جامعه است. بخش عمده جامعه غیرخودی و بخشی محدودی از جامعه خودی تلقی می‌شود. بازتاب این رفتار را در بحث مهاجرت می‌بینید. چرا نخبگان علاقه دارند از کشور بروند؟ به دلیل اینکه در درون ساختار مفید نیستند و جذب نمی‌شوند.   

سازوکار مسیر اصلاح در کشور بسته شده است

اعتراضات دی‌ماه را نمی‌توانید در امتداد اعتراضات آبان 98، 1401 و یا حتی اعتراضات 88 نبینید. همه این‌ها در امتداد هم هستند. آن بخشی که اشاره کردم به عوامل داخلی ارتباط دارد.

*در جنگ ۱۲روزه شاهد وحدت میان مردم بودیم ولی الان تاحدودی به آن اتحاد خدشه وارد شده است. این اتحاد از نو ساخته می‌شود؟

اگر بخواهم آرزوی شخصی‌ام را بگویم، امیدوارم همدلی به وجود بیاید. آنچه من از جامعه بازخورد می‌گیرم، این را نشان نمی‌دهد.

در ادبیات علوم سیاسی قدرت نرم و سخت داریم. قدرت سخت به توانایی‌های نظامی مثل توان موشکی کشور اشاره می‌کند. قدرت نرم همین مسئله‌ای است که شما به آن اشاره کردید. در جنگ ۱۲ روزه، قدرت نرم و سخت در کنار همدیگر باعث شد تا جنگ را پشت سر بگذاریم و دشمن درخواست آتش‌بس دهد.

قدرت نرم از سوی مسئولین کشور قدردانسته نشد

متأسفانه قدرت نرم از سوی مسئولین کشور قدر دانسته نشد. ما در حزب ندای ایرانیان بعد از جنگ ۱۲روزه یک نامه به رؤسای سه قوه نوشتیم، یک‌سری پیشنهادات برای اصلاح ساختارها دادیم و گفتیم، پس از جنگ که همدلی وجود دارد، فرصت خوبی است تا تغییرات جدی در الگوی حکمرانی ایجاد کنیم. طبق معمول و از آنجایی که احزاب محلی از اعراب ندارند، توجهی به آن نشد.  البته ما به صورت غیررسمی می‌شنیدیم که قرار است تغییراتی ایجاد شود حتی درمورد صداوسیما اما تغییر ایجاد نشد.   

*به نظر شما مواردی مانند به نتیجه رسیدن مذاکره و توافق می‌تواند اتحاد را به جامعه برگرداند؟

چند اقدام  می‌تواند شکافی که ایجاد شده را کم کند؛ مهم‌ترین آن مذاکره است. اگر مذاکرات به نتیجه برسد و توافق قطعی و تحریم‌ها برداشته شود، در کوتاه‌مدت تأثیر خود را روی زندگی مردم می‌گذارد. 

به جای اینکه ما فقط یک بخش محدود جامعه را به عنوان ستون فقرات نظام سیاسی درنظر بگیریم، باید همه مردم ایران جزو ستون فقرات نظام سیاسی قرار بگیرند. همه مردم شامل طبقه متوسط، دانشجویان و افراد معترض به عنوان ستون فقرات نظام شناخته می‌شوند. اگر این‌ها ستون فقرات امنیت ملی شوند، به طور طبیعی دشمن خارجی نمی‌تواند کشور را دچار مشکل کند.

وقتی همه مردم و نه بخش خاص را ستون امنیت ملی قرار دهید، مردم خودشان تغییر خواهند کرد. در این صورت مجلس با رأی چهار درصدی، پنج درصدی یا شش درصدی شکل نمی‌گیرد. اگر تغییرات ایجاد شود، احزاب نقش جدی‌تری پیدا می‌کنند و می‌توانند برنامه‌های خودشان را به رأی مردم بگذارند.

*می‌توان رسیدن به توافق را به‌عنوان یک خواسته عمومی تلقی کرد؟

حتماً همین‌طور است. اعتراضات به این دلیل اتفاق افتاد که مردم از نتیجه مذاکرات ناامید شدند. احساس کردند این مذاکرات قرار نیست به نتیجه برسد و قرار نیست تغییری در شرایط کشور ایجاد شود. مردم با رأی خودشان از سال ۹۲ نگاهشان را به مذاکرات و توافق نشان دادند. پیروزی آقای روحانی در سال ۹۲  به‌دلیل وعده حل مسائل خارجی بود. در سال ۹۶ که رأی ایشان افزایش پیدا کرد به‌دلیل حمایت مردم از برجام بود.