ابتکار عمل در دست تهران
با طرح تازهای که جمهوری اسلامی ایران شامگاه پنجشنبه دهم اردیبهشتماه از مسیر پاکستان به عنوان میانجی رسمی گفتوگوها به واشنگتن رساند، به نظر میرسد تهران در حال بازتعریف زمین مذاکرهای است که طی هفتههای گذشته زیر سایه آتشبس شکننده، رفتوآمدهای دیپلماتیک فشرده و عهدشکنی آمریکا در این فضا شکل گرفته بود
روزنامه ایران در گزارشی نوشت:
با طرح تازهای که جمهوری اسلامی ایران شامگاه پنجشنبه دهم اردیبهشتماه از مسیر پاکستان به عنوان میانجی رسمی گفتوگوها به واشنگتن رساند، به نظر میرسد تهران در حال بازتعریف زمین مذاکرهای است که طی هفتههای گذشته زیر سایه آتشبس شکننده، رفتوآمدهای دیپلماتیک فشرده و عهدشکنی آمریکا در این فضا شکل گرفته بود؛ طرحی که بر اساس دیدگاه تهران و از متن واقعیتهای فوری میدان، یعنی ضرورت پایان قطعی جنگ و ایجاد صلحی پایدار بیرون آمده و به همین دلیل نیز از همان ابتدا اولویت اول خود را خاتمه منازعهای قرار داده که منطقه را در وضعیتی بیثبات و پرهزینه نگه داشته است.
این ابتکار تازه در شرایطی به طرف آمریکایی منتقل شده که آتشبس میان ایران، ایالات متحده و رژیم صهیونیستی پس از جنگ چهلروزه رمضان، همچنان مهمترین متغیر تعیینکننده فضای سیاسی منطقه به شمار میرود؛ جنگی که در نهم اسفند ۱۴۰۴ برابر با بیستوهشتم فوریه ۲۰۲۶ با به شهادت رساندن حضرت آیتالله خامنهای و جمعی از مسئولان آغاز شد و بهسرعت به رویارویی گستردهای بدل شد که دامنه آن فراتر از مرزهای درگیری مستقیم رفت و بسیاری از معادلات منطقهای و بینالمللی را دگرگون کرد.
پس از چهل روز نبرد مستمر و در حالی که هزینههای نظامی و اقتصادی با افزایش بیسابقه قیمت انرژی برای جهان همراه بود، در نوزدهم فروردین ماه ۱۴۰۵ توافق شد آتشبس موقتی به مدت دو هفته برقرار شود تا شاید در فضای تنفس ایجادشده، مسیرهای دیپلماتیک برای پایان دائمی جنگ فعال شود. در همین بستر بود که مذاکرات مستقیم تهران و واشنگتن در بیستودوم فروردینماه ۱۴۰۵ در اسلامآباد برگزار شد؛ نشستی که ریاست هیأت ایرانی را محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و ریاست هیأت آمریکایی را «جیدی ونس»، معاون رئیسجمهور آمریکا برعهده داشتند و از همان ابتدا نیز روشن بود که طرفین با پروندهای سنگین از اختلافات، بیاعتمادیها و برداشتهای متناقض وارد میز گفتوگو شدهاند. هرچند مذاکرات اسلامآباد بدون دستیابی به توافق نهایی پایان یافت، اما اطلاعات منتشرشده نشان میدهد آمریکا بخش بزرگی از چهارچوب 10مادهای ایران رانپذیرفته است که این خود از نگاه تهران، نه تنها نشانه تزلزل تصمیمگیری در واشنگتن که عامل اصلی به بنبست رسیدن مذاکرات جهت رسیدن به توافقی پایدار ارزیابی میشود.
به همین دلیل تجربه اسلامآباد1 به ایران نشان داد که تمرکز مجدد بر پروندههای قدیمی مانند هستهای و رفع تحریمها، که طی سالهای گذشته بارها آزموده شده و دستاورد ملموسی نداشته، نمیتواند پاسخگوی فوریتهای فعلی باشد.
آتشبس در اول اردیبهشتماه از سوی رئیسجمهوری آمریکا به صورت نامحدود تمدید شد که از یکسو نشاندهنده دشواری بازگشت به جنگ برای این کشور و از سوی دیگر نشانهای از نیاز طرفها به یافتن چهارچوبی سیاسی برای خروج از بنبست موجود ارزیابی میشود.
ابتکار ایران برای عبور
از مذاکرات فرسایشی
ایران با استفاده از تجربه مذاکرات اسلامآباد تصمیم گرفت به جای بازگشت به مباحث فرسایشی گذشته بر موضوعاتی متمرکز شود که هم قابلیت اقدام فوری دارند و هم آثار مستقیم بر ثبات منطقه میگذارند؛ در رأس این موضوعات، خاتمه جنگ و پایان محاصره آمریکا و تنگه هرمز قرار گرفت البته در این میان هرمز اهمیت و جایگاه ویژهای برای ایران دارد؛ گذرگاهی راهبردی که هرگونه محدودیت یا محاصره در آن، فراتر از آمریکا برای اقتصاد جهانی نیز تبعاتی سنگین خواهد داشت.
در ادامه همین مسیر، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، جمعهشب گذشته راهی اسلامآباد شد و در سلسله دیدارهایی مهم با نخستوزیر، وزیر خارجه و فرمانده ارتش پاکستان کوشید قفل گفتوگوها را با ابتکارات تازه باز کند؛ سفری که از منظر زمانبندی، درست در لحظهای انجام شد که کانالهای دیپلماتیک نیازمند انرژی جدید بودند و از منظر محتوا، حامل این پیام بود که تهران همچنان مسیر سیاسی را باز نگه داشته اما انتظار دارد طرف مقابل نیز با تصمیمی روشن وارد مرحله بعدی شود.
همزمان با این رفتوآمدها، ایران طرحی سه مرحلهای را نیز به آمریکا ارائه کرد که بر اساس آن، هر گام باید پس از راستیآزمایی مرحله قبل اجرا شود و در صدر آن، پایان جنگ و تثبیت صلح، سپس رفع محاصره و بازگشت شرایط عادی به مسیرهای کشتیرانی قرار دارد تا اگر حسننیت واشنگتن در عمل مشاهده شد، سایر پروندههای اختلافی نیز در مراحل بعدی روی میز قرار گیرد.
شواهد نشان میدهد که آمریکاییها به این پیشنهاد ایران هنوز پاسخ شفاف و نهایی ارائه ندادهاند؛ توصیفی که نشان میدهد واشنگتن همچنان میان ضرورت توافق و برخی ملاحظات خود در حال تردید است.
در چنین فضایی بود که به گزارش ایرنا، ایران، بدون انتظار طولانی و برای حفظ شتاب دیپلماسی، نسخه تازهتری از پیشنهاد خود را شامگاه پنجشنبه گذشته از طریق پاکستان به واشنگتن رساند. این اقدام نشانه تلاش ایران برای مدیریت لحظه حساس پس از جنگ، تثبیت آتشبس موجود و تبدیل فرصت محدود کنونی به توافقی پایدار است، پیش از آنکه وضعیت تعلیق و ابهام میدان دوباره جای خود را به تنشها بدهد.
