هشدار مصرف آنتیبیوتیکهای خط آخر
معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه مقاومت میکروبی سالانه جان حدود 5 میلیون نفر را در دنیا میگیرد، بر ضرورت همکاری بینبخشی و اجرای رویکرد یکپارچه سلامت برای مقابله با گسترش میکروبهای مقاوم تاکید کرد.
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در وبینار کشوری هفته جهانی آگاهی از مقاومت میکروبی، با هشدار نسبت به پیامدهای گسترده این پدیده در نظام سلامت و اقتصاد جهانی، گفت: مقاومت میکروبی امروزه به یک اورژانس برای نظام سلامت و بحرانی برای اقتصاد تبدیل شده است و مقابله با آن نیازمند اقدام فوری، هماهنگ و فرابخشی است.
وی با اشاره به ابعاد جهانی مقاومت میکروبی اظهار کرد: در حال حاضر، عفونتهای ناشی از میکروبهای مقاوم سالانه موجب حدود ۵ میلیون مرگ در جهان میشوند و پیشبینیها نشان میدهد در صورت تداوم روند کنونی و نبود اقدامات موثر، تا سال ۲۰۵۰ مرگهای منتسب به مقاومت میکروبی از مرگومیر ناشی از بیماریهای قلبیعروقی، انواع سرطان و حوادث جادهای پیشی گرفته و به یکی از مهمترین علل مرگومیر در جهان تبدیل خواهد شد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه مقاومت میکروبی تمامی گروههای سنی را تهدید میکند، افزود: اگرچه هیچ منطقهای از جهان از این تهدید مصون نیست، اما کشورهای کمدرآمد به دلیل محدودیت زیرساختها و امکانات، آسیبپذیری بیشتری در برابر آن دارند. اهمیت این موضوع به اندازهای است که شاخصهای مرتبط با مقاومت میکروبی در اهداف توسعه پایدار مورد توجه قرار گرفته و این پدیده میتواند بر شاخصهای مهم سلامت، از جمله مرگومیر مادران، مرگهای قابل پیشگیری نوزادان و کودکان زیر پنج سال و همچنین کنترل بیماریهایی مانند سل مقاوم و اچآیوی تاثیرگذار باشد.
رئیسی ادامه داد: پیامدهای مقاومت میکروبی به حوزه سلامت محدود نمیشود و با کاهش ۱۱ درصدی تولیدات دامی و تحمیل سالانه یک تا سه تریلیون دلار خسارت به تولید ناخالص داخلی جهان، دستیابی به اهدافی مانند ریشهکنی فقر و گرسنگی را نیز با چالش مواجه میکند. از سوی دیگر، ورود میکروبهای مقاوم و حتی بقایای آنتیبیوتیکها به محیط زیست میتواند زمینه تولید و انتشار بیشتر عوامل مقاوم را فراهم کند.
وی مصرف خودسرانه و ناصحیح آنتیبیوتیکها در انسان و همچنین استفاده نامناسب از این داروها در صنایع دامداری و کشاورزی را از عوامل اصلی گسترش مقاومت میکروبی دانست و تصریح کرد: مصرف خودسرانه آنتیبیوتیکها در کشور همچنان بالاست و در کنار آن، استفاده از آنتیبیوتیکهای خط آخر که باید تنها در شرایط خاص و با احتیاط فراوان تجویز شوند، روند افزایشی دارد. این مسئله خطر شکلگیری مقاومت به داروهای حیاتی را افزایش داده و تهدیدی جدی برای اثربخشی درمان عفونتها محسوب میشود.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به نتایج نظام دیدهبانی مقاومت میکروبی در کشور خاطرنشان کرد: اطلاعات موجود نشان میدهد مقاومت برخی از میکروبهای شایع در برابر داروهای پرکاربرد افزایش یافته و همزمان، مقاومت چنددارویی یا مالتیدرگ رزیستنس نیز در حال گسترش است. این روند میتواند گزینههای درمانی را محدود کرده و مدیریت عفونتها را با دشواری بیشتری مواجه کند.
رئیسی کمبود زیرساختهای اساسی بهداشت عمومی را از دیگر عوامل موثر در گسترش مقاومت میکروبی برشمرد و گفت: دسترسی محدود به آب سالم، فاضلاب بهداشتی، پوشش مناسب واکسیناسیون و ضعف در اجرای برنامههای پیشگیری و کنترل عفونت در مراکز درمانی، زمینه انتقال و انتشار میکروبهای مقاوم را فراهم میکند. تجربه جنگ در غزه و عراق نیز نشان داده است که تخریب زیرساختهای سلامت و بهداشت میتواند به گسترش مقاومت میکروبی دامن بزند.
وی با تاکید بر ضرورت توجه فوری به این تهدید در شرایط کنونی کشور اظهار کرد: میکروبها میان انسان، محیط زیست، گیاهان و حیوانات در گردش هستند و بدون اتخاذ رویکردی هماهنگ و یکپارچه، امکان مهار این پدیده وجود ندارد. مقابله موثر با مقاومت میکروبی تنها در چارچوب رویکرد «سلامت واحد» (One Health) و با مشارکت همه نهادهای مرتبط امکانپذیر است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه مقابله با مقاومت میکروبی نیازمند مسئولیتپذیری مشترک دستگاههای مختلف است، افزود: تمامی سازمانهای دستاندرکار باید بهصورت همزمان در زمینه افزایش آگاهی عمومی، فراهم کردن شواهد معتبر برای سیاستگذاری و برنامهریزی، تقویت اقدامات پیشگیری و کنترل عفونت در سطح جامعه و مراکز ارائهدهنده خدمات سلامت و همچنین بهینهسازی مصرف آنتیبیوتیکها اقدام کنند.
رئیسی با اشاره به شعار امسال هفته جهانی آگاهی از مقاومت میکروبی که از سوی ائتلاف چهارجانبه سازمان ملل متحد اعلام شده است، گفت: شعار امسال با عنوان «سلامت واحد؛ اقدام واحد، همین حالا برای پیشگیری از مقاومت میکروبی اقدام کنیم» بر ضرورت همگرایی و اقدام مشترک همه بخشهای مرتبط برای مقابله با این تهدید تاکید دارد.
بنابر اعلام وبدا، وی با دعوت از دستگاههای اجرایی و نهادهای مرتبط برای مشارکت جدی در مهار مقاومت میکروبی، اظهار کرد: از سازمان دامپزشکی کشور، شرکتهای آب و فاضلاب، سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان حفظ نباتات درخواست دارم با افزایش آگاهی نیروهای تخصصی، ارتقای استانداردها و همکاری در ایجاد نظام یکپارچه دیدهبانی مقاومت میکروبی و مصرف آنتیبیوتیکها، در مهار این پدیده مشارکت فعال داشته باشند.
معاون بهداشت وزارت بهداشت همچنین از وزارت آموزش و پرورش، روابط عمومیها و رسانهها خواست با ارتقای آگاهی جامعه و ترویج رفتار صحیح در مصرف آنتیبیوتیکها نقش موثرتری در پیشگیری از گسترش مقاومت میکروبی ایفا کنند.
وی در پایان خطاب به همکاران خود در مجموعه وزارت بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی کشور تاکید کرد: انتظار میرود تمامی بخشهای نظام سلامت با جدیت بیشتری در زمینه پیشگیری از عفونتهای مرتبط با خدمات سلامت، بهینهسازی تجویز و مصرف داروهای ضدمیکروبی و ترویج فرهنگ صحیح مصرف آنتیبیوتیکها همکاری کنند.