اسلحه پنهان ایران

نیما گلیاری در یادداشتی در آرمان امروز نوشت:

جغرافیا و موقعیت ژئوپلیتیک ایران، مهم‌ترین ابزار و اسلحه طبیعی این کشور در برابر فشارها و تحریم‌های خارجی به شمار می‌رود. در حالی که قدرت‌های غربی و برخی رقبا تلاش کرده‌اند با افزایش محاصره دریایی، دسترسی ایران به بازارهای جهانی را محدود کنند، موقعیت منحصربه‌فرد جغرافیایی ایران امکان دور زدن این محدودیت‌ها را از مسیرهای زمینی فراهم کرده است.

ایران به عنوان پلی میان خاورمیانه، آسیای مرکزی، قفقاز و جنوب آسیا، از دسترسی‌های متنوعی برخوردار است که هرگونه تلاش برای انزوای کامل آن را ناکام می‌گذارد.

ایران با بیش از ۱۵ همسایه دریایی و زمینی، از موقعیت استراتژیکی بهره می‌برد که در تاریخ نیز بارها به کار آمده است. هرچند فشارها بر مسیرهای دریایی خلیج فارس و دریای عمان افزایش یافته اما مرزهای زمینی گسترده با عراق، ترکیه، آذربایجان، ارمنستان، ترکمنستان، افغانستان و پاکستان، راه‌های جایگزین مطمئنی ایجاد کرده‌اند.

از طریق این مرزها، ایران می‌تواند کالاها، انرژی و فناوری را به راحتی مبادله کند. برای نمونه، کریدور شمال-جنوب که ایران را به روسیه و هند متصل می‌کند و همچنین همکاری با چین در چارچوب ابتکار کمربند و جاده، امکان انتقال بار از بنادر جنوبی به سمت شمال و سپس به آسیای مرکزی و اوراسیا را فراهم آورده است. این مسیرهای زمینی نه تنها محاصره دریایی را تا حدودی خنثی می‌کنند، بلکه هزینه‌ها را کاهش داده و سرعت مبادلات را افزایش می‌دهند.

علاوه بر این، دریای خزر به عنوان یک آبراه داخلی، امکان ارتباط مستقیم با روسیه، قزاقستان و ترکمنستان را ایجاد کرده و به ایران اجازه می‌دهد تا از فشارهای احتمالی در جنوب جغرافیایی دور بماند. ژئوپلیتیک ایران همچنین بر کنترل تنگه هرمز متکی است؛ آبراهی حیاتی که بخش عمده‌ای از انرژی جهان از آن عبور می‌کند. این اهرم، هرگونه اقدام علیه ایران را پرهزینه می‌سازد.

این مزیت جغرافیایی، ایران را از بسیاری از کشورهای تحت فشار دیگر متمایز کرده است. در حالی که برخی با موقعیت جزیره‌ای یا محاط در خشکی، به راحتی قابل انزوا هستند، ایران به دلیل قرارگیری در قلب اوراسیا، همیشه گزینه‌های پشتیبان دارد. این موقعیت به ایران اجازه داده تا با وجود تحریم‌های شدید، روابط تجاری خود با شرکای کلیدی مانند چین، روسیه، هند و کشورهای همسایه را حفظ کند و حتی گسترش دهد. صادرات انرژی، محصولات کشاورزی، پتروشیمی و خدمات فنی از مسیرهای زمینی ادامه یافته و درآمدهای ارزی را تأمین کرده است.البته بهره‌برداری کامل از این مزیت نیازمند سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های مرزی، راه‌آهن، جاده‌ها و لجستیک مدرن است. اگر ایران بتواند کریدورهای ترانزیتی را توسعه دهد و روابط اقتصادی با همسایگان را تقویت کند، جغرافیایش به یک قدرت بازدارنده واقعی تبدیل خواهد شد.