تنگه هرمز روی مدار تنش و لزوم دیپلماسی پیشگیرانه

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

وزارت دفاع امارات متحده عربی اعلام کرد که پدافند هوایی این کشور دو موشک بالستیک و سه پهپاد را رهگیری کرده است که این عملیات منجر به سه جراحت شده است.

این رویداد بخشی از تنش‌های گسترده‌تر در منطقه خلیج فارس به شمار می‌رود که در روزهای اخیر شدت یافته و نگرانی‌های بین‌المللی را برانگیخته است. همزمان با این خبر، ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز در اطلاعیه‌ای رسمی اعلام کرد که نیروی دریایی ارتش در اجرای مصوبه شورای عالی امنیت ملی و با حکم قضایی، نفتکش متخلف «اوشن کوی» حامل محموله نفتی را در دریای عمان توقیف کرده است. طبق این اطلاعیه، این نفتکش با سوءاستفاده از شرایط منطقه در صدد لطمه زدن به صادرات نفت و منافع ملت ایران بوده و نیروی دریایی ارتش با عملیات ویژه‌ای آن را متوقف کرده است.

در ادامه اطلاعیه آمده است که تکاوران و تفنگداران نیروی دریایی ارتش، نفتکش متخلف را به سواحل جنوبی کشور هدایت کرده و به مراجع قضایی تحویل داده‌اند. نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران تأکید کرده که مقتدرانه از منافع و دارایی‌های ملت ایران در آب‌های منطقه‌ای دفاع می‌کند و با هیچ متخلف و متجاوزی مسامحه نخواهد کرد.

این دو رویداد تقریباً همزمان، تصویری از سطح بالای تنش در منطقه را نشان می‌دهد که می‌تواند پیامدهای جدی برای امنیت انرژی جهانی، ناوبری دریایی و ثبات اقتصادی داشته باشد.

تنگه هرمز به عنوان یکی از حیاتی‌ترین آبراه‌های جهان، بیش از ۲۰ درصد نفت خام جهان را منتقل می‌کند و هرگونه اختلال در آن می‌تواند قیمت جهانی انرژی را به شدت افزایش دهد و زنجیره تأمین را مختل کند. توقیف نفتکش «اوشن کوی» توسط ایران و رهگیری موشک‌ها و پهپادها توسط امارات، تنها چند نشانه کوچک از عمق تنش‌های جاری در این منطقه استراتژیک هستند. این اقدامات در بستری از درگیری‌ها، اتهامات متقابل و حضور نیروهای خارجی رخ می‌دهند و خطر گسترش درگیری را بالا می‌برند.

کارشناسان معتقدند که چنین حوادثی می‌توانند به سرعت از کنترل خارج شوند، به ویژه در شرایطی که اعتماد بین طرفین درکمترین سطح قرار دارد و کانال‌های ارتباطی دیپلماتیک به طور کامل فعال نیستند.

در سال‌های اخیر، تنگه هرمز بارها صحنه رویارویی‌های لفظی و عملی بوده است. ایران بر حق حاکمیت و دفاع از منافع ملی خود در آب‌های اطراف تأکید دارد، در حالی که کشورهای همسایه و قدرت‌های غربی آن را تهدیدی برای آزادی ناوبری و امنیت انرژی می‌دانند.

توقیف کشتی‌ها تحت عنوان مبارزه با قاچاق یا اجرای احکام قضایی، و همزمان رهگیری حملات موشکی و پهپادی، چرخه‌ای از اقدام و واکنش ایجاد کرده که هر بار خطر درگیری مستقیم را افزایش می‌دهد. این تنش‌ها نه تنها بر تجارت نفت تأثیر می‌گذارند، بلکه بر زندگی روزمره مردم منطقه، سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی و حتی مهاجرت و ثبات اجتماعی نیز سایه افکنده‌اند.

با توجه به وابستگی شدید اقتصاد جهانی به عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز، ادامه این وضعیت می‌تواند عواقب غیرقابل پیش‌بینی داشته باشد. تاریخ نشان داده که درگیری‌های کوچک در این منطقه به سرعت به بحران‌های بزرگ تبدیل شده‌اند و هزینه‌های سنگینی برای همه طرف‌ها به همراه داشته‌اند. بنابراین، ضرورت دارد که طرف‌های درگیر هرچه سریع‌تر به میز مذاکره بازگردند و از طریق دیپلماسی فعال به توافقات پایدار برسند. توافق بر سر مکانیسم‌های تضمین امنیت ناوبری، کاهش حضور نیروهای خارجی، شفاف‌سازی فعالیت‌های دریایی و ایجاد کانال‌های ارتباطی اضطراری، می‌تواند از تکرار حوادث مشابه جلوگیری کند.

بدون توافق جامع و بازگشت به گفتگوی سازنده، خطر وقوع جنگی گسترده‌تر که هیچ طرفی از آن سود نخواهد برد، کاملاً واقعی است. قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی باید مسئولیت خود را بپذیرند و با فشار دیپلماتیک، از تشدید تنش جلوگیری کنند. مردم منطقه که بیشترین آسیب را از درگیری‌ها می‌بینند، انتظار دارند که رهبرانشان به جای نمایش قدرت نظامی، بر راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز تمرکز کنند. تنگه هرمز باید نماد تجارت و اتصال باشد، نه میدان نبرد. تنها با توافق سیاسی عادلانه و پایدار می‌توان از تکرار تاریخ جلوگیری کرد و زمینه‌ای برای توسعه و رفاه مشترک فراهم آورد. در غیر این صورت، نشانه‌های کوچک امروز می‌توانند به شعله‌های بزرگ فردا تبدیل شوند و هزینه‌ای سنگین بر همه تحمیل کنند.

این رویدادها بار دیگر اهمیت دیپلماسی پیشگیرانه را یادآوری می‌کنند. جامعه بین‌المللی، به ویژه کشورهای تأثیرگذار، باید ابتکار عمل نشان دهند تا تنش‌ها مهار شود و مسیر به سمت آرامش و همکاری هدایت گردد. آینده امنیت انرژی جهان و ثبات خلیج فارس به تصمیمات امروز وابسته است.