ژاپن بهسوی آینده، ایران گرفتار گذشته
پیروزی ژاپن مقابل برزیل و برد ایران برابر فلسطین، فقط دو نتیجه در یک فیفادی نیستند؛ این دو مسابقه تصویری از دو نگاه متفاوت به آینده فوتبال ملی را نشان میدهند.
روزنامه شرق در گزارشی نوشت:
پیروزی ژاپن مقابل برزیل و برد ایران برابر فلسطین، فقط دو نتیجه در یک فیفادی نیستند؛ این دو مسابقه تصویری از دو نگاه متفاوت به آینده فوتبال ملی را نشان میدهند. ژاپنیها در روزهایی که خود را برای عبور از نسل فعلی و ساختن تیمی تازه آماده میکنند، یکی از بزرگترین تیمهای فوتبال جهان را شکست دادهاند؛ اما در ایران، حتی پیروزی 2 بر صفر مقابل فلسطین هم نتوانسته پرسشهای قدیمی درباره کیفیت تیم ملی، میانگین سنی بازیکنان، تصمیمهای امیر قلعهنویی و افق آینده فوتبال کشور را کنار بزند. تفاوت ماجرا فقط در نام حریفان نیست. ژاپن مقابل برزیل به پیروزی رسیده و ایران برابر فلسطین به دو گل دست یافته که هر دو بعد از اخراج یک بازیکن حریف به ثمر رسیدهاند. این مقایسه البته بهتنهایی نمیتواند معیار دقیقی برای سنجش قدرت دو تیم باشد، اما وقتی اتفاقات این دو مسابقه را کنار تصمیمهای مدیریتی و فنی دو فدراسیون قرار میدهیم، تصویر روشنتری از فاصله نگاهها به فوتبال ملی به دست میآید. مسئله اصلی این است که ژاپن برای آینده برنامهریزی میکند، در حالی که فوتبال ایران همچنان درگیر تصمیمهایی است که بیشتر به حفظ وضع موجود شباهت دارد تا ساختن یک تیم تازه.
پیروزی بعد از اخراج؛ تمام واقعیت ایران و فلسطین
تیم ملی ایران در تورنمنت چهارجانبه بصره، شنبه ۲۳ آبان، برابر فلسطین قرار گرفت و در نهایت با نتیجه 2 بر صفر به پیروزی رسید. نتیجهای که در نگاه نخست میتواند برای تیم امیر قلعهنویی امیدوارکننده باشد، اما مرور جریان مسابقه نشان میدهد نباید از کنار جزئیات آن بهسادگی عبور کرد. نیمه نخست مسابقه بدون گل به پایان رسید. فلسطین در شرایطی بازی را دنبال میکرد که هنوز 11 بازیکن در زمین داشت و توانسته بود دروازه خود را بسته نگه دارد. تیم ملی در این مدت نتوانست برتری خود را به گل تبدیل کند و برای رسیدن به نتیجه مطلوب، با مشکلاتی در شکستن ساختار دفاعی حریف مواجه بود. نقطه تغییر مسابقه دقیقه ۶۵ بود؛ جایی که عمید صفوته، بازیکن فلسطین، با دریافت دومین کارت زرد از زمین اخراج شد. فلسطین از آن لحظه مجبور شد با ۱۰ بازیکن به بازی ادامه دهد و فقط چند دقیقه بعد، شرایط برای ایران تغییر کرد. سردار آزمون در دقیقه ۸۰ گل نخست ایران را به ثمر رساند و صالح حردانی هم در دقیقه ۸۴ اختلاف را به دو گل رساند. به این ترتیب، تیم ملی در فاصله کمتر از ۲۰ دقیقه پس از اخراج بازیکن فلسطین، دو بار به گل رسید. این اتفاق به معنای بیارزشبودن پیروزی ایران نیست. تیمی که مقابل حریف ۱۰نفره قرار میگیرد، باید بتواند از برتری عددی خود استفاده کند و ایران هم همین کار را انجام داد. با این حال، پرسش مهمتر این است که چرا تیم ملی در زمانی که فلسطین با ۱۱ بازیکن بازی میکرد، نتوانست به گل برسد؟ در فوتبال ملی، نتیجه اهمیت دارد، اما چگونگی رسیدن به نتیجه هم به همان اندازه مهم است.
ژاپن و برزیل؛ پیروزی برای امروز و سرمایهگذاری برای فردا
در همان روزی که ایران در بصره مقابل فلسطین قرار گرفت، ژاپن در سنگاپور یکی از مهمترین نتایج فوتبال ملی خود در سالهای اخیر را رقم زد. ساموراییها در مسابقهای تماشایی، برزیل را با پنج بار قهرمانی جهان با نتیجه 3 بر 2 شکست دادند. این پیروزی فقط به دلیل نام حریف اهمیت نداشت، بلکه از نظر روحی و فنی هم برای ژاپنیها اتفاق بزرگی بود. این نتیجه دومین پیروزی ژاپن برابر برزیل در ۱۶ رویارویی دو تیم بود. البته نباید فراموش کرد برزیل تعدادی از بازیکنان همیشگی خود را در اختیار نداشت، اما حضور بازیکنانی مثل وینیسیوس، رافینیا، مارکینیوش و گابریل مارتینلی نشان میداد حریف ژاپن تیمی بینامونشان نبوده است. نکته مهمتر، کیفیت نمایش ژاپن و جسارت این تیم مقابل یکی از پرافتخارترین تیمهای جهان بود. ژاپنیها پس از آنکه در جام جهانی ۲۰۲۶ با نتیجه 2 بر یک به برزیل باخته بودند، این بار توانستند شکست قبلی را جبران کنند. آنها بهجای آنکه صرفا به دنبال حفظ نتیجه باشند، در دقایق پایانی همچنان برای رسیدن به گل پیروزی تلاش کردند. اما اتفاق جالبتر این مسابقه، به نیمکت ژاپن مربوط میشد؛ جایی که هاجیمه مورییاسو آخرین روزهای حضورش در تیم ملی را سپری میکرد. سرمربی ژاپن که از سال ۲۰۱۸ هدایت این تیم را بر عهده داشت، تصمیم گرفته بود پس از پایان رقابتهای جام ملتهای آسیا از سمت خود کنار برود. با این حال، تعویق جام ملتها برنامه او و فدراسیون فوتبال ژاپن را تغییر داد.
استعفای مورییاسو؛ وقتی آینده از صندلی مربی مهمتر است
تعویق جام ملتهای آسیا از ژانویه ۲۰۲۷ به دسامبر همان سال، فقط یک تغییر در تقویم مسابقات نبود؛ این اتفاق برای فوتبال ژاپن به معنای بازنگری در برنامه انتقال قدرت روی نیمکت تیم ملی بود. قرار بود مورییاسو در جام ملتهای آسیا تیم را هدایت کند و پس از آن، گو اویوا، سرمربی تیم زیر ۲۳ سال ژاپن، مسئولیت هدایت تیم بزرگسالان را بر عهده بگیرد. اما با عقبافتادن مسابقات، فدراسیون ژاپن تصمیم گرفت این انتقال زودتر انجام شود. بر اساس اعلام فدراسیون، دیدارهای دوستانه برابر برزیل و پاراگوئه آخرین مسابقات مورییاسو روی نیمکت ژاپن خواهند بود. مورییاسو پس از پیروزی برابر برزیل هم موضع خود را تغییر نداد. او تأکید کرد قصد ادامه همکاری ندارد و باید مسئولیت را به سرمربی بعدی تحویل دهد. این تصمیم از جهتی قابل تأمل است؛ چراکه ژاپن درست در روزی که یکی از بزرگترین پیروزیهای تاریخ فوتبال خود مقابل برزیل را جشن میگرفت، درباره آینده نیمکتش تصمیمگیری میکرد.
جوانگرایی موقت؛ تصمیمی که قرار نیست ادامه پیدا کند
یکی از نکات قابل توجه درباره تیم ملی ایران در تورنمنت بصره، کاهش میانگین سنی بازیکنان بود. قلعهنویی در این اردو از تعدادی بازیکن جوانتر استفاده کرد و تلاش شد ترکیب تیم نسبت به برخی اردوهای قبلی، چهره تازهتری داشته باشد. این اتفاق در نگاه نخست مثبت است. تیم ملی ایران به بازیکنان جوان نیاز دارد؛ بازیکنانی که بتوانند در مسابقات بینالمللی تجربه کسب کنند و در آینده جایگزین ستارههای پا به سن گذاشته شوند. اما مسئله اینجاست که جوانگرایی نباید به یک تصمیم مقطعی برای پایینآوردن میانگین سنی در یک تورنمنت تبدیل شود. قلعهنویی در اظهارات خود این موضوع را مطرح کرده که در اردوهای بعدی دوباره از بازیکنان باتجربه و سنبالا استفاده خواهد کرد. همین حرف، پرسشهای بیشتری درباره فلسفه انتخاب بازیکنان در تیم ملی ایجاد میکند. اگر قرار است بازیکنان جوان به تیم ملی دعوت شوند، باید بدانیم هدف از این دعوت چیست. آیا آنها قرار است به تدریج وارد ترکیب اصلی شوند؟ آیا کادر فنی قصد دارد برای جام ملتهای آسیا و رقابتهای بعدی، هسته اصلی تیم را تغییر دهد؟ یا حضور جوانترها صرفا به دلیل شرایط خاص تورنمنت بصره و نیاز به استراحتدادن به برخی بازیکنان باتجربه بوده است؟ جوانگرایی با دعوت چند بازیکن جوان اتفاق نمیافتد؛ مهمتر از دعوت، اعتمادکردن است. بازیکن جوان باید فرصت بازی پیدا کند، در مسابقات دشوار محک بخورد و اشتباهاتش بخشی از مسیر پیشرفت او باشد. اگر قرار باشد در اردوهای بعدی دوباره همان بازیکنان قدیمی به ترکیب بازگردند و فرصت بازی از جوانها گرفته شود، اتفاق خاصی رخ نداده است. مشکل فوتبال ایران این است که معمولا درباره تغییر نسل صحبت میشود، اما هنگام تصمیمگیری، احتیاط جای برنامهریزی را میگیرد.
فاصلهای فراتر از یک نتیجه فوتبالی
در نهایت، مقایسه ایران و ژاپن در این فیفادی را نباید صرفا به دو نتیجه متفاوت محدود کرد. ایران فلسطین را 2 بر صفر شکست داد و ژاپن برزیل را 3 بر 2؛ اما ارزش خبری این دو مسابقه، فراتر از اعداد روی تابلو است. ژاپن در حالی برزیل را شکست داد که سرمربیاش در آستانه تحویلدادن نیمکت به نسل بعدی مربیان قرار دارد. فدراسیون این کشور حتی با وجود تعویق جام ملتهای آسیا، برنامه انتقال مسئولیت را تغییر داد و اجازه نداد همهچیز به تعویق بیفتد. در مقابل، فوتبال ایران همچنان با مسئلهای قدیمی دستوپنجه نرم میکند: تیمی که به بازیکنان جوان نیاز دارد، اما سرمربیاش هنوز برای استفاده مستمر از آنها تصمیم قطعی نگرفته است. مسئله این نیست که قلعهنویی باید دقیقا مانند مورییاسو استعفا بدهد یا هر مربی باتجربهای باید از فوتبال کنار برود. تفاوت اصلی در نگاه به آینده است. ماندن یک مربی زمانی ارزشمند است که بتواند تیمی بسازد که حتی پس از پایان دوران کاری خودش هم قابلیت ادامه مسیر داشته باشد. تیم ملی ایران در سالهای گذشته به بازیکنان باتجربه متکی بوده و طبیعی است این بازیکنان همچنان کیفیت فنی داشته باشند، اما نمیتوان تا ابد با تکیه بر نامهای آشنا پیش رفت. فوتبال ملی به خون تازه، ایدههای تازه و شجاعت در تصمیمگیری نیاز دارد. شاید مهمترین تفاوت همینجا باشد؛ ژاپن برای فردای فوتبالش برنامه دارد، اما ایران هنوز درگیر امروز است.