آرایش تازه قدرت در کاخ سفید

روزنامه شرق در گزارشی نوشت:

رئیس جمهور آمریکا پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، ریاست دفتر کاخ سفید را به استیون میلر سپرد؛ تصمیمی که هم‌زمان با اختلاف بر سر جنگ ایران، بحث محدود‌شدن نفوذ جی‌دی ونس را دامن زده است. کاخ سفید نیز برای مقابله با کنگره دموکرات، به اختیارات اجرائی تکیه می‌کند.

شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات سوم نوامبر، فقط سه روز بعد به مهم‌ترین جابه‌جایی در کاخ سفید انجامید. ترامپ اعلام کرد استیون میلر، طراح سیاست‌های سخت‌گیرانه مهاجرتی، از دوشنبه نهم نوامبر ریاست دفتر او را به‌جای سوزی وایلز بر عهده می‌گیرد. دموکرات‌ها اکثریت هر دو مجلس کنگره را به دست آورده‌اند، اما ترامپ با این انتخاب‌ به‌جای حرکت به سوی سازش، یکی از سرسخت‌ترین مشاورانش را در مرکز تصمیم‌گیری قرار داد. تغییر رئیس دفتر، موقعیت جی‌دی ونس را نیز زیر سؤال برد. ترامپ گفت: «می‌خواستم تغییری ایجاد کنم» و ارتباط کناره‌گیری وایلز با شکست انتخاباتی را رد کرد. سی‌بی‌اس، در مقابل‌ به نقل از منابع مطلع نوشت وایلز پنجشنبه استعفا داده و نتیجه انتخابات در خروج او نقش داشته است. او که کارزار پیروزمند ترامپ در سال ۲۰۲۴ را مدیریت کرده بود، به تشکیلات سیاسی رئیس‌جمهور منتقل می‌شود. میلر از سال ۲۰۱۶ در کنار ترامپ بوده و پیش از ارتقا، معاون رئیس دفتر در امور سیاست‌گذاری بود. تفاوت این دو چهره فقط در شیوه مدیریت نیست؛ اکنون فردی اداره کاخ سفید را به دست می‌گیرد که از اجرای قاطعانه‌تر برنامه‌های مهاجرتی و امنیتی حمایت می‌کند.

رئیس دفتر کاخ سفید تعیین می‌کند کدام افراد و پیشنهادها به رئیس‌جمهور دسترسی داشته باشند، جلسات چگونه برگزار شوند و تصمیم‌ها از چه مسیری به وزارتخانه‌ها برسند. او رابط کاخ سفید با کابینه و کنگره است و به تأیید سنا نیاز ندارد. از همین رو، جایگزینی وایلز با میلر می‌تواند آرایش قدرت را در حلقه نزدیک ترامپ تغییر دهد، بدون آنکه سمت ونس که گفته می‌شود همراه با پسر ارشد ترامپ به‌شدت تحت تأثیر سیاسی و مالی قطر و اخوان‌المسلمین قرار دارند، تغییر کند.

ونس و میلر؛ دو مسیر متفاوت

گزارش‌های پیشین درباره رابطه وایلز و ونس به این تحول معنای سیاسی بیشتری داده‌اند. دیلی‌بیست هنگام انتخاب معاون ترامپ در ۲۰۲۴، به نقل از منابع جمهوری‌خواه نوشت وایلز از نامزدی ونس حمایت می‌کرد. ونس نیز در دسامبر ۲۰۲۵، با وجود اختلاف‌نظر، وایلز را مدیری وفادار خواند. اکنون خروج وایلز از مرکز تصمیم‌گیری، درست پس از انتقاد آشکار ونس از جنگ ایران، می‌تواند قدرت مانور معاون رئیس‌جمهور را محدود کند. این برداشت با افزایش نفوذ میلر‌ که در موضوع ایران موضعی متفاوت‌ دارد، تقویت شده است.

ونس چهارشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دلیل شکست ما، جنگ بود». او گفت بخشی از هواداران ترامپ در سال ۲۰۲۴ به‌ دلیل ادامه جنگ ایران، گرانی و نگرانی از رابطه آمریکا با اسرائیل، این بار از جمهوری‌خواهان حمایت نکردند. دونالد ترامپ جونیور، پسر ارشد رئیس‌جمهور و از حامیان دیرینه ونس، نوشته او را بازنشر کرد و با عبارت «با تک‌تک کلمات موافقم» به تأییدش پرداخت. ترامپ گرانی بنزین را مؤثر دانست، اما گفت باز هم به ایران حمله می‌کرد. حمایت علنی ترامپ جونیور نشان می‌دهد این اختلاف به معاون رئیس‌جمهور محدود نیست. در مقابل، میلر در ماه مارس از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران حمایت کرده و گفته بود ارتش در دولت ترامپ دیگر با «دست‌های بسته» نمی‌جنگد. او حملات علیه مواضع نظامی ایران را نشانه استفاده قاطعانه از توان آمریکا معرفی کرد. اکسیوس نیز هنگام اعلام انتصاب او نوشت میلر طرفدار رویکرد سخت‌گیرانه‌تری در جنگ ایران است. به این ترتیب، انتقال اداره دفتر رئیس‌جمهور از وایلز به میلر، در زمانی که ونس پایان جنگ از راه مذاکره را دنبال می‌کند، وزن جناح حامی فشار نظامی و نزدیک‌تر به مواضع اسرائیل را افزایش می‌دهد. ونس در هفته‌های اخیر مذاکرات غیرمستقیم برای آتش‌بس و توافق تازه با تهران را هدایت کرده است. به گزارش اکسیوس، او تقریبا هر روز با نخست‌وزیر قطر و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، گفت‌وگو داشته و نامه‌ای از مسیر دوحه به ایران فرستاده است. تماس‌های مکرر با این میانجی‌ها، در کنار انتقادهای او از بنیامین نتانیاهو، باعث شده بخشی از محافظه‌کاران حامی اسرائیل درباره نزدیکی سیاسی ونس به قطر و پاکستان پرسش‌هایی مطرح کنند. این بحث اکنون با انتصاب میلر‌ که از ادامه فشار بر ایران دفاع کرده، درون کاخ سفید برجسته‌تر شده است.

نام ترامپ جونیور نیز در شبکه ارتباطات مالی مورد توجه منتقدان قرار گرفته است. جوییش اینسایدر در آگوست گزارش داد امید ملک، یک سرمایه‌گذار ایرانی‌تبار و از حامیان مالی تاکر کارلسون، در خانه خود میزبان مراسم جمع‌آوری کمک برای ونس بوده است. ملک با ترامپ جونیور در شرکت سرمایه‌گذاری «۱۷۸۹ کپیتال» شریک است؛ شرکتی که با نهاد سرمایه‌گذاری دولتی قطر همکاری تجاری داشته است. ملک و ترامپ جونیور همچنین در نشست‌های اقتصادی دوحه شرکت کرده‌اند. منتقدان درباره پیوندهای قطر با اخوان‌المسلمین و نفوذ شبکه‌های رسانه‌ای نزدیک به آن هشدار داده‌اند؛ حامیان ونس می‌گویند جمع‌آوری کمک برای نامزدهای جمهوری‌خواه بخشی از مسئولیت حزبی معاون ترامپ بوده است.

مجموع این تحولات، از حمایت ترامپ جونیور از مواضع ضدجنگ ونس تا ارتباطات قطری متحدان مالی او و سپردن ریاست دفتر به میلر، احتمال محدود‌شدن نقش معاون رئیس‌جمهور در تعیین دستور کار کاخ سفید را پررنگ کرده است. با این‌ حال، ونس همچنان مذاکرات را هدایت می‌کند و ترامپ نیز موضعش را قابل قبول خوانده است. رقابت اصلی اکنون بر سر میزان تأثیرگذاری دو رویکرد متفاوت بر تصمیم نهایی رئیس‌جمهور درباره ایران و سیاست خارجی آمریکاست.

فرمان اجرائی در برابر کنگره

این جابه‌جایی به برنامه‌ای محدود به سیاست خارجی ختم نمی‌شود. رویترز گزارش داده میلر، راسل ووت، رئیس دفتر مدیریت و بودجه و مشاوران حقوقی کاخ سفید از ماه آوریل راه‌های اجرای برنامه ترامپ بدون تصویب قوانین تازه را بررسی کرده‌اند. وضع تعرفه بر مواد معدنی حیاتی و توربین‌های بادی، سخت‌تر‌کردن مقررات ویزای دانشجویان خارجی و کارگران موقت، کاهش هزینه‌های مسکن و استفاده از منابعی که کنگره قبلا تصویب کرده، از گزینه‌های مطرح است. ترامپ به سی‌بی‌اس گفته برای استفاده از «اختیارات بسیار گسترده» ریاست‌جمهوری آمادگی دارد.

او در دوره دوم ریاست‌جمهوری تا اواخر اکتبر، ۲۹۲ فرمان اجرائی صادر کرده است؛ بیشتر از مجموع ۲۷۶ فرمان باراک اوباما در هشت سال. کاخ سفید از این ابزار برای اعمال تعرفه‌ها، تشدید اجرای قوانین مهاجرت و کاهش شمار کارکنان دولت استفاده کرده است. تجربه تاریخی نیز نشان می‌دهد شکست میان‌دوره‌ای، اختیار عمل رئیس‌جمهور را از میان نمی‌برد؛ جورج بوش پسر پس از ازدست‌دادن کنگره در سال ۲۰۰۶، وزیر دفاعش را کنار گذاشت، اما در سال بعد نیروهای بیشتری به عراق فرستاد. اوباما نیز پس از شکست سال ۲۰۱۴، برنامه گسترده‌ای برای جلوگیری از اخراج مهاجران با فرمان اجرائی اعلام کرد.

ترامپ فعلا برخلاف بوش، از پیت هگست، وزیر جنگ، حمایت کرده‌؛ با این‌ حال، در گفت‌وگو با برنامه «۶۰ دقیقه» سی‌بی‌اس، از احتمال تغییرات بیشتری در کابینه سخن گفته است. گزارش‌ها حاکی از آن است که نام ران دسانتیس به ‌عنوان جانشین احتمالی هگست مطرح شده و توماس مسی، نماینده جمهوری‌خواه، از تلاش برای استیضاح او خبر داده است. هارمیت دیلون، مسئول بخش حقوق مدنی وزارت دادگستری‌ نیز استعفا داده و جمهوری‌خواهان سنا می‌کوشند تأیید قضات پیشنهادی را پیش از آغاز دوره جدید کنگره در سوم ژانویه به پایان برسانند.

دموکرات‌ها در مقابل، آماده گسترش نظارت بر کاخ سفید هستند. حکیم جفریز، رهبر آنها در مجلس نمایندگان، میلر را «بیگانه‌هراس خطرناک» خوانده و رابرت گارسیا، گزینه ریاست کمیته نظارت، هشدار داده است او باید وکیل بگیرد. اکثریت تازه می‌تواند مقام‌ها را احضار کند، درباره عملکرد دولت تحقیق کرده و تصویب قوانین و بودجه‌های تازه را دشوار کند؛ اما دموکرات‌ها اکثریت دوسوم لازم برای عبور از وتوی ترامپ را ندارند. در دو سال باقی‌مانده، میلر در پیشبرد این تقابل نقش محوری خواهد داشت؛ ونس و متحدانش نیز برای حفظ نفوذ بر سیاست ایران با شرایط تازه‌ای روبه‌رو شده‌اند.