قاعدگی زیر سایه گرانی/ وقتی زنان میان سلامت و هزینه یکی را انتخاب میکنند!
تحریریه آوش/ قاعدگی یک انتخاب نیست، اما در ایران امروز بسیاری از زنان ناچارند میان حفظ سلامت خود و تامین هزینههای زندگی یکی را انتخاب کنند. افزایش مداوم قیمت نوار بهداشتی و سایر محصولات بهداشت قاعدگی در سالهای اخیر، این کالاهای ضروری را به محصولاتی گران و گاه دور از دسترس تبدیل کرده است.
افزایش قیمت محصولات بهداشت قاعدگی، زنان را به استفاده از پدهای پارچهای سوق داده است؛ انتخابی از سر اجبار که میتواند سلامت میلیونها زن را تهدید کند. قاعدگی یک انتخاب نیست، اما در ایران امروز بسیاری از زنان ناچارند میان حفظ سلامت خود و تامین هزینههای زندگی یکی را انتخاب کنند. افزایش مداوم قیمت نوار بهداشتی و سایر محصولات بهداشت قاعدگی در سالهای اخیر، این کالاهای ضروری را به محصولاتی گران و گاه دور از دسترس تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، بخشی از زنان، به ویژه در خانوادههای کم درآمد و مناطق محروم، به استفاده از پارچههای قابل شستوشو یا پدهای پارچهای روی آوردهاند؛ راهکاری که اگر بدون رعایت اصول بهداشتی انجام شود، میتواند خطر ابتلا به عفونتها و بیماریهای زنان را افزایش دهد. پدیدهای که کارشناسان از آن با عنوان «فقر قاعدگی» یاد میکنند، حالا در ایران نیز به یکی از چالشهای جدی سلامت زنان تبدیل شده است.
کالایی ضروری که هر روز گرانتر میشود
تا چند سال پیش، نوار بهداشتی یکی از اقلام ثابت و نسبتا ارزان سبد خانوار محسوب میشد، اما امروز بسیاری از زنان از افزایش شدید قیمت این محصول گلایه دارند. بر اساس قیمتهای موجود در بازار، بستههای نوار بهداشتی ایرانی با کیفیت متوسط تا خوب بین ۱۲۰ تا ۲۰۰ هزار تومان قیمت دارند و محصولات خارجی نیز در برخی موارد از ۲۵۰ تا 550 هزار تومان فراتر میروند.
با توجه به اینکه هر زن در طول یک دوره قاعدگی معمولا به چند بسته نوار بهداشتی نیاز دارد، هزینه ماهانه تامین این محصول برای بسیاری از خانوادهها به رقمی بین ۴۰۰ هزار تومان تا یک میلیون تومان میرسد. این رقم در شرایطی پرداخت میشود که تورم عمومی، کاهش قدرت خرید و افزایش هزینههای مسکن، خوراک و درمان، فشار سنگینی بر بودجه خانوارها وارد کرده است.
نکته مهمتر آن است که بسیاری از مصرفکنندگان معتقدند کیفیت بخشی از برندهای ایرانی نیز در سالهای اخیر کاهش یافته است. زنان از کاهش قدرت جذب، افزایش حساسیتهای پوستی و افت کیفیت مواد اولیه برخی محصولات گلایه دارند؛ موضوعی که موجب شده برخی مصرفکنندگان به دنبال نمونههای خارجی باشند، اما قیمت بالای این محصولات نیز مانع جدی دیگری بر سر راه آنان است.
تامپون محصولی کمیاب و لوکس
مشکل تنها به نوار بهداشتی محدود نمیشود. تامپون که در بسیاری از کشورهای جهان یکی از محصولات رایج بهداشت قاعدگی محسوب میشود، در ایران همچنان کالایی کمیاب و گران قیمت است.
بسیاری از زنان برای تهیه تامپون ناچارند به فروشگاههای اینترنتی یا صفحات مجازی مراجعه کنند. محدود بودن عرضه، وابستگی به واردات و نبود تولید گسترده داخلی باعث شده این محصول برای بخش بزرگی از زنان عملا از سبد مصرفی حذف شود.این در حالی است که تنوع محصولات بهداشت قاعدگی یکی از شاخصهای مهم سلامت زنان محسوب میشود. در بسیاری از کشورها زنان میتوانند بر اساس شرایط جسمی، سبک زندگی و نیازهای خود از میان گزینههایی مانند نوار بهداشتی، تامپون، کاپ قاعدگی و لباس زیر مخصوص قاعدگی انتخاب کنند. اما در ایران، محدودیت دسترسی و قیمت بالا، دامنه این انتخاب را به شدت کاهش داده است.
بازگشت به پارچه و انتخابی از سر اجبار
در سایه افزایش قیمتها، استفاده از پدهای پارچهای قابل شستوشو در سالهای اخیر بیشتر شده است. صفحات مجازی و فروشگاههای آنلاین، انواع مختلفی از این محصولات را تبلیغ میکنند و آنها را بهعنوان گزینهای اقتصادی و دوستدار محیط زیست معرفی میکنند.
در اصل، پدهای پارچهای استاندارد اگر از مواد مناسب تولید شوند و به درستی شسته و ضدعفونی شوند، لزوما محصولی غیربهداشتی نیستند و در برخی کشورها نیز استفاده میشوند. اما مشکل زمانی آغاز میشود که استفاده از این محصولات نه از روی انتخاب آگاهانه، بلکه به دلیل ناتوانی مالی در خرید محصولات یک بارمصرف انجام شود.
در بسیاری از مناطق محروم، زنان به جای استفاده از محصولات استاندارد، از تکههای پارچه قدیمی، لباسهای فرسوده یا دستمالهای چندبارمصرف استفاده میکنند؛ وسایلی که اغلب امکان شستوشو و خشک کردن بهداشتی آنها وو همچنین ضدعفونی کردن برای استفادههای بعدی فراهم نیست.در چنین شرایطی، خطر آلودگی میکروبی و رشد قارچها و باکتریها افزایش پیدا میکند؛ مسئلهای که میتواند سلامت و باروری زنان را به شکل جدی تحت تاثیر قرار دهد.
تبدیل شد فقر قاعدگی به بحران پنهان زنان
در سالهای اخیر اصطلاح «فقر قاعدگی» در ادبیات سلامت عمومی جهان جایگاه ویژهای پیدا کرده است. فقر قاعدگی به وضعیتی گفته میشود که افراد به دلیل مشکلات اقتصادی، نبود دسترسی یا کمبود امکانات بهداشتی، قادر به تامین محصولات مورد نیاز دوران قاعدگی نباشند.
بررسیهای جهانی نشان میدهد میلیونها زن و دختر در کشورهای مختلف به دلیل هزینه بالای محصولات بهداشت قاعدگی، ناچار به استفاده طولانی مدت از یک نوار بهداشتی، استفاده از پارچههای غیربهداشتی یا حتی غیبت از مدرسه و محل کار میشوند.
اگرچه آمار رسمی و جامعی از میزان فقر قاعدگی در ایران منتشر نشده است، اما افزایش قیمت محصولات بهداشتی، گزارشهای میدانی از مناطق محروم و تجربههای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشان میدهد این پدیده در حال گسترش است. کارشناسان معتقدند نادیده گرفتن این مسئله میتواند به تعمیق نابرابریهای جنسیتی منجر شود؛ زیرا زنان و دختران کم درآمد بیش از سایر گروهها تحت تاثیر آن قرار میگیرند.
از عفونت تا بیماریهای مزمن
استفاده از وسایل غیربهداشتی در دوران قاعدگی میتواند پیامدهای متعددی برای سلامت زنان داشته باشد. عفونتهای قارچی و باکتریایی از شایعترین عوارض این وضعیت هستند. زمانی که پد یا پارچه آلوده برای مدت طولانی استفاده شود یا در شرایط نامناسب نگهداری شود، محیطی مناسب برای رشد میکروارگانیسمها فراهم میشود.
پزشکان همچنین هشدار میدهند که رطوبت مداوم، تهویه نامناسب و تعویض نکردن به موقع محصولات بهداشتی میتواند احتمال بروز التهابهای پوستی، حساسیت، خارش و عفونتهای دستگاه تناسلی را افزایش دهددر موارد شدیدتر، عفونتهای درمان نشده ممکن است به بخشهای فوقانی دستگاه تناسلی گسترش پیدا کنند و مشکلات جدیتری برای سلامت باروری زنان ایجاد کنند.از سوی دیگر، برخی زنان برای کاهش هزینهها مدت زمان استفاده از یک نوار بهداشتی را افزایش میدهند؛ اقدامی که بهتنهایی میتواند خطر عفونت و مشکلات پوستی را چند برابر کند.
تاثیرات اجتماعی و روانی
پیامدهای فقر قاعدگی تنها به سلامت جسمی محدود نمیشود. بسیاری از زنان و دختران به دلیل نگرانی از نشت خون یا نداشتن امکانات بهداشتی مناسب، در دوران قاعدگی از حضور در محیطهای آموزشی، کاری و اجتماعی خودداری میکنند.این مسئله در میان دانشآموزان و دانشجویان میتواند به افت تحصیلی و کاهش مشارکت اجتماعی منجر شود. همچنین احساس شرم، اضطراب و استرس ناشی از ناتوانی در تامین نیازهای اولیه قاعدگی، فشار روانی قابل توجهی بر زنان وارد میکند.
کارشناسان سلامت روان معتقدند هنگامی که فرد نتواند نیازهای اولیه بهداشتی خود را تامین کند، احساس محرومیت و کاهش عزت نفس نیز تشدید میشود.
ضرورت سیاستگذاری برای سلامت زنان
بسیاری از کشورها در سالهای اخیر تلاش کردهاند با حذف مالیات محصولات بهداشت قاعدگی، توزیع رایگان نوار بهداشتی در مدارس و مراکز عمومی یا حمایت از تولید کنندگان داخلی، هزینه دسترسی به این محصولات را کاهش دهند.در ایران نیز کارشناسان حوزه سلامت و فعالان حقوق زنان معتقدند محصولات بهداشت قاعدگی باید به عنوان کالاهای ضروری و مرتبط با سلامت عمومی شناخته شوند، نه این که صرفا کالاهایی مصرفی و غیرضروری تلقی شود.حمایت از تولیدکنندگان داخلی برای ارتقای کیفیت، کاهش هزینههای تولید، افزایش نظارت بر قیمتها و اجرای برنامههای حمایتی برای زنان کم درآمد میتواند بخشی از این بحران را کاهش دهد.
سلامت زنان نباید قربانی گرانی شود
افزایش قیمت نوار بهداشتی و محدودیت دسترسی به سایر محصولات بهداشت قاعدگی، موضوعی فراتر از یک مسئله اقتصادی است. این بحران مستقیما با سلامت، کرامت و کیفیت زندگی میلیونها زن در ارتباط است. زمانی که زنان برای تامین ابتداییترین نیاز بهداشتی خود ناچار به استفاده از روشهای پرخطر یا غیراستاندارد شوند، مسئله تنها گرانی یک کالا نیست؛ بلکه سلامت عمومی جامعه در معرض تهدید قرار گرفته است.
قاعدگی بخشی طبیعی از زندگی زنان است و دسترسی به محصولات بهداشتی مرتبط با آن باید به عنوان یک حق سلامت عمومی مورد توجه قرار گیرد. در غیر این صورت، هزینههای ناشی از بیماریها، عفونتها و پیامدهای اجتماعی این بحران، بسیار بیشتر از هزینهای خواهد بود که امروز برای پیشگیری از آن لازم است.
