شکلات و قهوه با طعم تلخ قیمتهای نجومی/ پشت پرده گرانی در بازار ایران چیست؟
تحریریه آوش/ گرانی یک شکلات کوچک یا یک فنجان قهوه، لزوما نتیجه تصمیم یک تولیدکننده یا فروشنده نیست. پشت قفسه فروشگاهها و منوی کافهها، زنجیرهای است که سرش مزارع کاکائو غرب آفریقا و مزارع قهوه آمریکای لاتین و آفریقاست، از مسیر واردات و نرخ ارز میگذرد و نهایتا به سبد خرید خانوار ایرانی میرسد.
بازار جهانی کاکائو در ماههای اخیر یک بار دیگر تحت فشار نگرانی درباره عرضه قرار گرفته است. غنا و ساحل عاج، دو تولیدکننده بزرگ کاکائوی جهان، نقش تعیینکنندهای در قیمت ماده اولیه شکلات دارند. هر خبر از کاهش برداشت، بیماری محصولات کشاورزی، خشکسالی یا بارندگیهای نامنظم در این کشورها، بهسرعت بازار جهانی را حساس میکند. نتیجه برای صنایع غذایی ایران روشن است: پودر کاکائو، کره کاکائو و خمیر کاکائو گرانتر میشود و کارخانههای داخلی با هزینه تولید بالاتری روبهرو میشوند. ایران تولیدکننده دانه کاکائو نیست و بخش مهمی از مواد اولیه مورد نیاز صنعت شکلات، شیرینی، بستنی و نوشیدنیهای پودری از خارج وارد میشود. به همین دلیل، قیمت نهایی محصولات کاکائویی در ایران همزمان متاثر از دو مسیر است؛ اول قیمت جهانی و بعد نرخ ارز.
داستان قهوه هم چندان فرقی ندارد. ایران تولیدکننده دانه قهوه نیست و دانه سبز مورد نیاز بازار از کشورهای تولیدکننده وارد میشود. این دانهها بعداز واردات، رُست، آسیاب، ترکیب و بستهبندی میشوند. در سالهای اخیر، مصرف قهوه در ایران رشد کرده است؛ از کافههای شهری و قهوههای تخصصی گرفته تا کافیمیکس، کاپوچینو و قهوههای فوری که در فروشگاهها عرضه میشوند. اما رشد تقاضا همزمان با افزایش هزینه تامین مواد اولیه و نوسان ارز، بازار را در برابر شوکهای قیمتی آسیبپذیر کرده است. مثلا قیمت یک نوع قهوه شهریور سال قبل ۷۰۰هزار تومان بوده، امسال شده یک میلیون و ۵۰۰هزار تومان؛ یا بسته ۵۰۰گرمی یک برند نسکافه پارسال یک میلیون و ۳۳۰هزار تومان بوده، اما امسال بسته ۱۰۰ گرمی همان نسکافه یک میلیون و ۲۵۰هرا تومن شده است.
تولیدکنندهها در چنین وضعیتی معمولا بین دو انتخاب سخت قرار میگیرند: افزایش قیمت یا کاهش حاشیه سود. در عمل، راه سومی هم به کار گرفته میشود؛ یعنی کاهش وزن بستهبندی. شکلاتی که پیشتر وزن بیشتری داشت با بستهای کوچیکتر عرضه میشود. قیمت ممکن است ثابت بماند یا کمی گران شود، اما وزن محصول کمتر میشود. تو بعضی محصولات هم ترکیب مواد اولیه تغییر میکند تا هزینه تمامشده کنترل شود. مصرفکننده شاید در نگاه اول متوجه این تغییر نشود، اما با مقایسه وزن خالص و قیمت هر ۱۰۰گرم، تفاوت را میبیند.
تغییر در خرید خانوارها، شاید مهمترین نشانه وضعیت فعلی بازار باشد. خرید بستههای کوچکتر، انتخاب برندهای ارزانتر، کاهش مصرف شکلاتهای وارداتی یا تلخ و جایگزین شدن قهوه فوری به جای قهوه دانه، همه بخشی از واکنش مصرفکننده به افزایش هزینهها است.خلاصه که کاکائوی گران و قهوه وارداتی، تصویری از پیوند بازار جهانی با سفره ایرانی است. این پیوند گاهی در نرخ ارز دیده میشود و گاهی در بستهای که کوچکتر از گذشته به دست مصرفکننده میرسد.
