گره تحریم بر داروهای اعصاب و روان/ ۲۰۰ میلیون دلار دارو پشت درهای بسته هند!
تحریریه آوش/ مشکل در تامین داروهای اعصاب و روان برای بسیاری از متخصصهای این حوزه نگران کننده شده است. طبق نوشتههای رسانهها؛ داروهایی که برای کنترل اضطراب، وسواس واختلالات روانپریشی تجویز میشوند، یکی پس از دیگری در فهرست اقلام کمیاب و نایاب قرار گرفتهاند و بیماران برای تهیه آنها با مشکل مواجه هستند
کمبود و افزایش قیمت داروهای اعصاب و روان، بیماران را برای ادامه درمان با چالش جدی مواجه کرده است؛ از فلوفنازین و کلوزاپین تا آسنترا و توپیرامات، روایتهای شهروندان از دشواری دسترسی به این داروها حکایت دارد. در حالی که مسئولان و متخصصان نسبت به گسترش کمبودها هشدار میدهند، یک منبع آگاه به آوش میگوید حدود ۲۰۰ میلیون دلار محموله دارویی بیش از یک ماه است در هند باقی مانده و محدودیتهای حملونقل و صدور مجوز خروج، انتقال آنها به ایران را با مشکل مواجه کرده است؛ مسئلهای که میتواند دسترسی بیماران به داروهای ضروری و تداوم روند درمان آنها را بیش از پیش دشوار کند.
مردم از گرانی و نبود دارو میگویند
در شبکههای اجتماعی روایتهای بسیاری از کمبود یا گرانی قابل توجه دارو اعصاب و روان دیده میشود. داروهایی که بیشتر آنها، جزو داروهای حیاتی به حساب میآید و اختلال در مصرف آن میتواند عوارض جدی به همراه داشته باشد. به طور مثال یکی از شهروندان در شبکه X در مورد داروی فلوفنازین نوشته است: «۶ماه است داروی فلوفنازین ۲۵ کمیاب شده و دارو مشابهای هم پزشکان تجویز نمیکنند. این دارو کمیاب، ایرانیست و در کشور تولید میشود و اگر بیمار مصرف نکند، حتی فرزندان خود را نمیشناسد و رفتارهای خطرناک از خود بروز میدهد».
کاربر دیگری از نبود داروی کلوزاپین نوشته و نگران عود بیماری بیماران اسکیزوفرنیا است. فرد دیگر از نبود قرص توپیرومات نوشته که مجبور است همان دارو که برگی ۱۲۰ هزار تومان قیمت داراد را در بازار ناصر خسرو با ۳ میلیون تومان پیدا کند.
در بین روایتها بسیاری هم به مشکل در تامین قرص آسنترا اشاره کردند. یکی از کاربران توضیح میدهد: «افزایش قابل توجه این دارو به کنار که بستهای ۳ میلیون و ۶۰۰ هزارتومان شده، مساله جدید این که پیدا نمیشود. جدیدا بدون نسخه هم نمیدهند. و هر داروخانهای این دارو را ندارد».
دشواری جدی برای بیماران اعصاب و روان
مشکل در تامین داروهای اعصاب و روان برای بسیاری از متخصصهای این حوزه نگران کننده شده است. طبق نوشتههای رسانهها؛ داروهایی که برای کنترل اضطراب، وسواس واختلالات روانپریشی تجویز میشوند، یکی پس از دیگری در فهرست اقلام کمیاب و نایاب قرار گرفتهاند و بیماران برای تهیه آنها با مشکل مواجه هستند. در این میان، مسئله فقط پیدا نکردن دارو نیست؛ چراکه قطع یا تغییر خودسرانه داروهای روانپزشکی میتواند روند درمان را مختل کند و حتی به بازگشت یا تشدید بیماری منجر شود. در همین مورد وحید شریعت، رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران هم روزهای قبل از بدتر شدن وضعیت تأمین داروهای روانپزشکی خبر داده بود و گفته بود تعداد اقلامی که پیشتر با کمبود مواجه بودند، بیشتر شده و برخی داروها دیگر حتی در داروخانهها پیدا نمیشوند و این وضعیت، ادامه درمان گروهی از بیماران را با دشواری جدی روبهرو کرده است.
در همین راستا عمر علیپور نماینده مجلس، با اشاره به هشدارهای انجمن علمی روانپزشکان ایران بر ضرورت بررسی فوری زنجیره تامین دارو تأکید کرد و با تأکید بر فشارهای اقتصادی حاکم بر جامعه، پیرامون کاهش دوز مصرفی یا خودداری بیماران از تهیه نسخه در مجلس هشدار داد.
در ادامه انتقادادها به مشکل در تامین داروهای اعصاب و روان تجارت نیوز به این موضوع اشاره کرده و روزهای قبل نوشت: «یکی از مهمترین نگرانیها درباره افزایش احتمالی موارد عود بیماریهای روانپزشکی، کمبود زیرساختهای بستری در کشور است. وقتی بیمار به دلیل ناتوانی مالی یا پیدا نکردن دارو، درمان خود را نیمهکاره رها میکند، در صورت تشدید بیماری ممکن است به خدمات اورژانسی یا بستری نیاز پیدا کند». همچنین یک گام جلوتر رفته و امکانات بستری را مورد نظر قرار داده که میانگین تختهای بستری برای بیماران اعصاب و روان در ایران ۱۲ تخت و در اتحادیه اروپا ۷۱ تخت به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر است.
مشکل اصلی در حمل و نقل مواد اولیه است
با این حال یک منبع آگاه از سندیکای دارو در مورد مشکل در انتقال محمولهها از هند به ایران برای آوش توضیح میدهد: «داروهای اعصاب و روان و بهطور کلی داروهای این حوزه، به دلیل قرار گرفتن در گروه داروهای تحت کنترل، تابع ضوابط و مقررات خاصی هستند و سازمان ملل متحد بر نحوه تولید و توزیع آنها نظارت دارد. بر این اساس، هر کشوری که قصد فروش این داروها به ایران را داشته باشد یا ایران بخواهد این داروها را به کشور دیگری صادر کند، باید موضوع را به سازمان ملل اطلاع دهد و هماهنگیها و مجوزهای لازم را دریافت کند.
حدود ۹۰ درصد داروهای تحت کنترل از طریق اعتبارات و سازوکارهای بانکی در یوکو بانک هند تأمین مالی میشوند. با این حال، دولت هند در حال حاضر ورود هواپیماهای ایرانی را ممنوع کرده و حتی شرکتهای باربری اجازه جابهجایی این محمولهها را ندارند. در حال حاضر، حدود ۲۰۰ میلیون دلار دارو در هند باقی مانده است و بیش از یک ماه است که این محمولهها امکان انتقال به ایران را پیدا نکردهاند. البته برخی شرکتها پیش از رسیدن محمولهها به فرودگاه، مسیر انتقال را تغییر داده و توانستهاند بخشی از داروها را از مسیرهای دیگری وارد کنند؛ اما بخشی دیگر همچنان در فرودگاه باقی مانده است. در این زمینه، مذاکراتی در جریان است تا دولت هند اجازه انتقال این محمولهها از طریق هواپیماهای دیگر را صادر کند. مشکل اصلی این است که دولت هند فعلاً مجوز خروج این داروها به مقصد ایران را صادر نمیکند. موضع طرف هندی این است که محمولهها باید مطابق ضوابط سازمان ملل، بهصورت مستقیم وارد ایران شوند. برای آنها مشخص نیست دارویی که از هند به مقصد کشور دیگری مانند ترکیه یا ارمنستان ارسال میشود، در نهایت به ایران منتقل خواهد شد یا خیر. در حال حاضر، دولت در حال مذاکره و بررسی راهکارهایی برای حل این مشکل و خارج کردن داروهای باقیمانده از هند است. بنابراین، مشکل اصلی در زمینه تأمین دارو، نه مسئله ارز و نه تولید، بلکه محدودیت در خروج محمولهها از هند است. در بخش مواد اولیه مسئله اصلی، نرسیدن محمولههاست».
پیش از این هم مهدی پیر صالحی معاون وزیر و رئیس سازمان غذا و دارو در مورد مشکل در حمل و نقل موارد اولیه از همد اعلام کرده بود که: «مشکلات مربوط به برخی داروهای اعصاب و روان یک مسئله واقعی در سطح کشور است و نباید تصور شود که این موضوع صرفاً به یک دانشگاه یا منطقه خاص محدود میشود. با وجود تأمین بخشی از مواد اولیه و داروهای ساختهشده از هند، محدودیتهای حملونقل بینالمللی همچنان انتقال برخی محمولههای دارویی را با مشکل مواجه کرده است».
در این میان، آن چه بیش از همه نگرانکننده است، سرنوشت بیمارانی است که ادامه درمان آنها به مصرف منظم دارو وابسته است؛ بیمارانی که حالا علاوه بر افزایش سرسامآور قیمتها، باید با کمبود و نایابشدن داروهای ضروری خود نیز دستوپنجه نرم کنند. توقف محمولههای دارویی در هند، اگرچه به گفته منابع آگاه ناشی از محدودیتهای حملونقل و موانع صدور مجوز است، اما پیامدهای آن در ایران مستقیماً بر زندگی و سلامت بیماران سایه انداخته است. هنوز روشن نیست مذاکرات برای آزادسازی این محمولهها چه زمانی به نتیجه میرسد و داروهای مورد نیاز چه وقت به دست بیماران خواهد رسید. با این حال، آنچه نمیتواند در انتظار گشایش مسیرهای تجاری و دیپلماتیک باقی بماند، روند درمان بیمارانی است که برای آنها تأخیر در دسترسی به دارو، تنها یک مشکل در زنجیره تأمین نیست؛ بلکه میتواند به معنای بازگشت بیماری و از دست رفتن ثباتی باشد که گاه پس از سالها درمان به دست آمده است.