تهران، بهشت موشهای خاکستری
سالهاست که شهرداری تهران طرحهای ضربتی مقابله با موشهای شهری را کلید زده است. با این حال هنوز از جمعیت موشهای پایتخت کم نشده و موشها به کوچهها و خیابانهای فرعی هم رسیدهاند.
اجرای «طرح ضربتی ۱۰ روزه» برای مهار موشهای تهران، بیش از آن که نشانه اقتدار مدیریت شهری باشد، اعترافی دیرهنگام به بحرانی است که سالهاست در کوچهها، جویها و حتی مغازهها و انبارهای پایتخت جریان دارد.
موشها دیگر فقط ساکن جویهای بزرگ و کانالهای اصلی نیستند؛ آنها به خیابانهای فرعی، محلههای مسکونی و فضاهای زندگی شهروندان نفوذ کردهاند و در سایه انباشت زباله، ضعف نظافت شهری و ناکارآمدی سیاستهای پیشگیرانه، به بخشی از زیست روزمره تهران تبدیل شدهاند.
تهران شهری مناسب برای زیست موشها
گزارش اخیر سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران درباره اجرای طرح ضربتی ۱۰ روزه برای کاهش جمعیت موشها، اگرچه در ظاهر اقدامی فوری و واکنشی به مطالبه عمومی است، اما واقعیت این است که معضل موشها در تهران نه ناگهانی ایجاد شده و نه با اقدامات مقطعی و نمایشی قابل حل است. آنچه امروز شهروندان در بسیاری از مناطق تهران تجربه میکنند، حاصل سالها بیتوجهی به مدیریت پسماند، نظافت معابر و کنترل زیستمحیطی است؛ وضعیتی که پس از روی کار آمدن مدیریت فعلی شهر، بیش از گذشته به چشم میآید.
موشها به طور ذاتی به محیطهای آلوده، مرطوب و سرشار از منابع غذایی دسترسی پذیر جذب میشوند. تهران امروز، با مخازن زباله سرریز، جویهای پر از پسماند، شستوشوی نامنظم معابر و فعالیت گسترده مراکز غیرمجاز دپوی زباله، به زیستگاهی ایدهآل برای این جوندگان تبدیل شده است. کارشناسان بهداشت محیط بارها هشدار دادهاند که افزایش جمعیت موشها، رابطه مستقیمی با ضعف مدیریت پسماند و نظافت شهری دارد؛ موضوعی که شهرداری تهران سالهاست در مهار آن ناتوان بوده است.
ناقلان کوچک بیماری
خطر موشها تنها به ایجاد چهرهای نازیبا از شهر محدود نمیشود. این جوندگان ناقل بیش از ۳۰ نوع بیماری مشترک بین انسان و حیوان هستند. بیماریهایی مانند لپتوسپیروز، سالمونلا، تب راجعه، طاعون، هانتاویروس و برخی عفونتهای انگلی، از طریق ادرار، مدفوع، بزاق یا گزش موشها به انسان منتقل میشوند. ورود موشها به انبارهای مواد غذایی، مغازههای همجوار خیابانها، نانواییها و حتی منازل مسکونی، خطری جدی برای سلامت عمومی به شمار میرود؛ خطری که در بسیاری از محلههای تهران به یک وضعیت عادی و پذیرفته شده تبدیل شده است.
زندگی مسالمت آمیز پایتختنشینان با موشها
شهروندان ساکن مناطق مرکزی و جنوبی تهران میگویند دیدن موشها در ساعات مختلف شبانهروز، دیگر اتفاقی غیرعادی نیست. موشها از جویهای آب بیرون میآیند، در پیادهروها حرکت میکنند و حتی به پارکها و فضاهای سبز نفوذ کردهاند. این عادیسازی حضور موشها، زنگ خطری جدی است؛ چرا که نشان میدهد مدیریت شهری نه تنها در کنترل جمعیت این جانوران ناکام مانده، بلکه شهروندان نیز ناچار شدهاند نوعی زیست مسالمتآمیز ناخواسته با آنها را بپذیرند.
برخلاف ادعای مسئولان شهرداری، حضور موشها دیگر محدود به کانالهای بزرگ آب و مناطق خاص نیست. افزایش گزارشها از مشاهده موش در جویهای کوچک، کوچههای فرعی و حتی محلههای شمالی تهران، نشان میدهد این جوندگان به سرعت در حال گسترش قلمرو خود هستند.
موشها به دلیل نرخ بالای زاد و ولد، در صورت فراهم بودن شرایط محیطی، میتوانند در مدت کوتاهی جمعیت خود را چند برابر کنند. هر موش ماده قادر است در سال چندین بار زادآوری کند و هر بار بین ۶ تا ۱۲ نوزاد به دنیا بیاورد؛ آماری که اگر با انباشت زباله و نبود کنترل مستمر همراه شود، به انفجار جمعیتی منجر خواهد شد.
نبود زیرساخت و طرحهای ضربتی بیخاصیت
طرحهای ضربتی و کوتاه مدت، هرچند ممکن است به طور موقت از تعداد موشها بکاهد، اما تجربه سالهای گذشته نشان داده که این اقدامات بدون اصلاح ریشهای مدیریت پسماند، ثمربخش نخواهد بود. طعمه گذاری و استفاده از سم، اگر با نظافت مستمر، جمعآوری اصولی زباله و مسدودسازی مسیرهای دسترسی موشها همراه نباشد، تنها به جابهجایی جمعیت آنها از یک نقطه به نقطهای دیگر منجر میشود.
از سوی دیگر، ضعف نظارت بر عملکرد پیمانکاران خدمات شهری، به وضوح در چهره ناپاک بسیاری از محلهها دیده میشود. مخازن زباله شسته نمیشوند، شیرابهها در معابر جاری است و پسماندها ساعتها و گاه روزها در کنار خیابان باقی میمانند. این وضعیت، به ویژه پس از انتخاب علیرضا زاکانی به عنوان شهردار تهران، بیش از گذشته مورد انتقاد شهروندان قرار گرفته است؛ انتقادهایی که تاکنون پاسخ قانع کنندهای از سوی مدیریت شهری دریافت نکردهاند.
جمعآوری زبالهگردها و مراکز غیرمجاز دپوی پسماند، اگرچه در ظاهر اقدامی مثبت است، اما بدون ایجاد زیرساختهای پایدار و جایگزین، نمیتواند به کاهش پایدار جمعیت موشها منجر شود. تا زمانی که زباله در سطح شهر رهاست و نظافت شهری به صورت مقطعی و نمایشی انجام میشود، موشها همچنان مهمان ناخوانده تهران باقی خواهند ماند.
تهران امروز، بیش از هر زمان دیگری، نیازمند یک برنامه جامع، علمی و بلندمدت برای کنترل جمعیت موشهاست؛ برنامهای که از سطح شعار و طرحهای ضربتی فراتر برود و به ریشههای بحران بپردازد.
در غیر این صورت، زیست مسالمتآمیز انسان و موش، نه یک انتخاب، بلکه یک اجبار ناخواسته برای شهروندان پایتخت خواهد بود؛ اجباری که هزینه آن، سلامت عمومی و کیفیت زندگی شهروندان است.
