تمرکز دیپلماسی در تنگه هرمز؛ خبری در راه است؟
در روزهای اخیر، تنگه هرمز به عنوان یکی از حیاتیترین آبراههای جهان، شاهد تحولاتی تدریجی بوده که میتوان آن را به مثابه سیاستی هوشمندانه توصیف کرد؛ سیاستی که نه سیخ میسوزد و نه کباب.
روزنامه آرمان امروز در گزارشی نوشت:
آرمان امروز-سرویس دیپلماسی: در روزهای اخیر، تنگه هرمز به عنوان یکی از حیاتیترین آبراههای جهان، شاهد تحولاتی تدریجی بوده که میتوان آن را به مثابه سیاستی هوشمندانه توصیف کرد؛ سیاستی که نه سیخ میسوزد و نه کباب.
با وجود تنشهای پیشین و محدودیتهای اعمالشده، نشانههای روشنی از افزایش تدریجی عبور کشتیهای تجاری مشاهده میشود. این روند بدون ایجاد درگیری جدید یا عقبنشینی کامل از مواضع اصولی، جریان انرژی جهانی را تا حدی احیا کرده و امنیت تأمین نفت و گاز برای بازارهای بینالمللی را بهبود بخشیده است.
نیروی دریایی ایران با اعلام هماهنگی و تأمین امنیت عبور کشتیها، نشان داده که کنترل بر آبراه حفظ شده اما در عین حال اجازه عبور به کشتیهای غیرنظامی داده میشود تا از تشدید بحران جلوگیری شود.
طبق گزارشهای رسمی، در روزهای اخیر روزانه بیش از ۲۰ تا ۳۰ کشتی از تنگه هرمز عبور کردهاند. این کشتیها شامل نفتکشها، کانتینربرها و شناورهای تجاری دیگر هستند که با کسب مجوز و هماهنگی لازم، مسیر خود را طی میکنند.
این افزایش تردد، در مقایسه با دورههای اوج محدودیت، گام مثبتی برای کاهش فشار بر اقتصاد جهانی به شمار میرود. بسیاری از این کشتیها حامل نفت خلیج فارس به مقاصد آسیایی و اروپایی هستند و احیای جزئی این جریان، قیمتهای انرژی را تا حدی تثبیت کرده و نگرانیهای ناشی از کمبود عرضه را کاهش داده است.
همزمان، حضور ناوگانهای بینالمللی و هماهنگیهای منطقهای با عمان، فضایی برای عبور امن ایجاد کرده بدون آنکه حاکمیت ایران بر آبراه مورد چالش مستقیم قرار گیرد.
یکی از جنبههای برجسته این رویکرد، دریافت عوارض از برخی کشتیهاست. به ویژه کشتیهایی که از مبدأ قطر حرکت میکنند و به سمت بنادر دیگر یا با اهداف تجاری تردد دارند، با پرداخت هزینههای مشخص، مجوز عبور دریافت میکنند.
این عوارض که گاهی به عنوان هزینههای امنیتی، پاکسازی یا هماهنگی توصیف میشود، منبع درآمدی برای مدیریت آبراه فراهم کرده و در عین حال به قطر به عنوان بزرگترین صادرکننده LNG اجازه میدهد صادرات خود را حفظ کند. قطر نیز در موضعگیریهای اخیر، عوارض موقت را قابل مذاکره دانسته اما با عوارض دائمی مخالفت کرده است.
این مکانیسم، تعادلی هوشمند ایجاد کرده که هم منافع ایران را تأمین میکند و هم از توقف کامل تجارت جهانی جلوگیری مینماید. گزارشها حاکی از آن است که برخی شرکتهای کشتیرانی با پرداخت مبالغی در حد یک میلیون دلار، مسیر امن خود را تضمین کردهاند و این امر بدون ایجاد تنش جدید با بازیگران فرامنطقهای پیش رفته است.
این باز شدن تدریجی تنگه هرمز، تأثیر مثبتی بر کاهش تنشهای منطقهای گذاشته است. در حالی که هفتهها پیش تهدیدهای بسته شدن کامل آبراه و محاصرههای متقابل، جهان را در آستانه بحران انرژی قرار داده بود، اکنون با افزایش عبور کشتیها، فضایی برای دیپلماسی باز شده است.
احتمال توافق میان ایران و آمریکا بیش از پیش افزایش یافته، به طوری که منابع خبری از پیشنویسهایی برای رسیدن به توافق خبر میدهند.
در این چارچوبها، ایران متعهد به بازگرداندن تردد به سطوح پیشین شده و در مقابل، طرف مقابل قول خروج نیروهای اضافی و کاهش محدودیتها را داده است.
این مذاکرات غیرمستقیم، که گاهی با میانجیگری کشورهای منطقهای مانند قطر و پاکستان همراه بوده، نشاندهنده آن است که هر دو طرف به دنبال راهحلی عملی هستند که جنگ اقتصادی را پایان دهد بدون از دست دادن دارایی بیشتر.
از منظر اقتصادی، احیای تدریج تنگه هرمز برای ایران نیز حائز اهمیت است. با وجود ادامه تحریمها، درآمدهای ناشی از عوارض و بازگشت بخشی از صادرات نفتی، فشار بر اقتصاد داخلی را کاهش میدهد. همزمان، کشورهای واردکننده انرژی مانند چین، هند، ژاپن و کره جنوبی که بخش عمدهای از نفت خود را از این مسیر تأمین میکنند، از ثبات بیشتر استقبال کردهاند.
این روند اجازه داده تا ایران حاکمیت خود را بر آبراه حفظ کند، امنیت انرژی جهانی تأمین شود و درهای گفتگو برای توافق جامعتر باز بماند.
با این حال، چالشها همچنان پابرجاست. برخی تحلیلگران معتقدند این افزایش عبور کشتیها موقتی است و وابسته به ادامه مذاکرات. مسائل فنی مانند مینزدایی احتمالی، هماهنگیهای نظامی و تضمینهای امنیتی نیازمند مراقبت مداوم هستند.
همچنین، اختلافنظرها بر سر ماهیت عوارض و مدت زمان آن، میتواند نقطه تنش آینده باشد. قطر و دیگر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بر موقتی بودن این هزینهها تأکید دارند، در حالی که ایران آن را بخشی از حق حاکمیت و هزینههای تأمین امنیت میداند.
وضعیت کنونی تنگه هرمز نمونهای از دیپلماسی عملی در میان بحران است. افزایش تدریجی تردد کشتیها، پرداخت عوارض هدفمند و کاهش تنش، زمینه را برای توافق احتمالی ایران و آمریکا فراهم کرده است.
