اینفوگرافی/ قیمت کالاهای اساسی معادل چند لیتر بنزین ۳۰۰۰ تومانی است؟
تحریریه آوش/ بنزین در هزینه حملونقل نقش دارد، اما تنها عامل قیمتساز در بازار کالا نیست. در بسیاری از اقلام خوراکی، عوامل اصلی گرانی به نرخ ارز، قیمت نهادهها، هزینه تولید، محدودیتهای واردات، نوسان عرضه، سیاستهای تنظیم بازار و رفتار واسطهها مربوط میشود. مثلا قیمت گوشت، بیش از آنکه فقط به هزینه بنزین وابسته باشد از قیمت خوراک دام، هزینه نگهداری، نرخ ارز، هزینه واردات نهاده و وضعیت عرضه دام اثر میپذیرد
این اعداد تنها یک مقایسه ظاهری نیستند، بلکه نشانهای از تغییر نسبت قیمتها در اقتصاد ایران هستند. طی سالهای گذشته، نرخ ارز، هزینه تولید، قیمت نهادههای کشاورزی و دامی، دستمزدها، هزینه بستهبندی، اجاره، مالیات، سود شبکه توزیع و انتظارات تورمی، قیمت مواد غذایی و کالاهای اساسی را بالا بردهاند. در مقابل، قیمت رسمی بنزین در سطحی ثابت باقی مانده و عملا از روند افزایش عمومی قیمتها جا مانده است. به همین دلیل است که بنزین در مقایسه با بسیاری از کالاهای داخلی به کالایی ارزان تبدیل شده است. این ارزانی البته فقط به معنای پرداخت کمتر در جایگاه سوخت نیست. بنزین ارزان، مصرف بالاتر را تشویق میکند، فشار بیشتری بر بودجه عمومی وارد میسازد و فاصله میان قیمت داخلی و قیمتهای منطقهای را افزایش میدهد. این فاصله میتواند زمینه قاچاق و اتلاف منابع را نیز تقویت کند.
اما همزمان باید از یک برداشت سادهانگارانه پرهیز کرد؛ این که هر افزایش قیمت بنزین، الزاما و به همان نسبت، همه کالاها را گران میکند. بنزین در هزینه حملونقل نقش دارد، اما تنها عامل قیمتساز در بازار کالا نیست. در بسیاری از اقلام خوراکی، عوامل اصلی گرانی به نرخ ارز، قیمت نهادهها، هزینه تولید، محدودیتهای واردات، نوسان عرضه، سیاستهای تنظیم بازار و رفتار واسطهها مربوط میشود. مثلا قیمت گوشت، بیش از آنکه فقط به هزینه بنزین وابسته باشد از قیمت خوراک دام، هزینه نگهداری، نرخ ارز، هزینه واردات نهاده و وضعیت عرضه دام اثر میپذیرد. در مورد برنج نیز هزینه تولید، آب، کود، دستمزد، فرآوری، انبارداری و واسطهگری نقش مهمی دارند. حتی در کالاهایی همچون روغن، شکر و لبنیات، قیمت مواد اولیه و هزینههای ارزی معمولا اثر بیشتری از سوخت دارند. این به معنای بیاهمیت بودن قیمت بنزین نیست. افزایش ناگهانی و بدون برنامه قیمت سوخت میتواند هزینه حملونقل را بالا ببرد و مهمتر از آن، انتظارات تورمی را تحریک کند. در اقتصادی که بازارها به خبر افزایش قیمت بنزین حساساند، اثر روانی تصمیم ممکن است از اثر مستقیم آن بزرگتر شود. بنابراین، مسئله اصلی صرفا تعیین یک نرخ جدید نیست، بلکه نحوه اجرا، زمانبندی، میزان شفافیت، نظارت بر بازار و حمایت از خانوارها تعیین میکند که یک اصلاح قیمتی به شوک تورمی تبدیل شود یا نه.بنزین امروز از تورم عقب مانده، اما این عقبماندگی نباید بهانهای برای تصمیمهای شتابزده باشد. اصلاح قیمت انرژی، اگر قرار است انجام شود، باید همراه با مهار تورم، حمایت هدفمند از دهکهای کمدرآمد، توسعه حملونقل عمومی و جلوگیری از افزایشهای غیرمنطقی در بازار کالا باشد. در غیر این صورت، هم بنزین ارزان باقی میماند و هم سفره خانوار زیر فشار تورم کوچکتر خواهد شد.
