تغییر مثبت فضای دیپلماتیک پس از مذاکرات دوشنبه

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

ونس، معاون ترامپ در گفت‌وگو با مفسر سیاسی، وینس کوگلیانیز، عنوان کرد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به‌صراحت گفته است که «شرایطی وجود دارد که در آن می‌توانیم با ایران به توافق برسیم، اما این مستلزم آن است که ایرانی‌ها رفتار مناسبی داشته باشند.»

او اذعان کرد: «این مستلزم آن است که ایرانی‌ها به تعهدات خود در قبال ایالات متحده پایبند باشند. و این اصل اساسی — مذاکره کنیم، اما فقط درباره اقدامات مذاکره کنیم، نه حرف‌ها — مبنای رویکرد ما در چند ماه آینده خواهد بود.»

در همین راستا، طبق اعلام مقامات هر دو کشور، در روز دوشنبه و در چارچوب تلاشی تازه برای پایان دادن به هفت ماه جنگ، مقامات آمریکایی و ایرانی به طور جداگانه با میانجی‌گران گفتگو کردند.

یک مقام مطلع از مذاکرات گفت که هرگونه گفتگوی آتی بر روی نسخه اصلاح‌شده از یک پیشنهاد هفت‌روزه متمرکز خواهد بود که ایران هفته گذشته در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل ارائه کرده بود.

این جنگ در اواخر فوریه با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، حملاتی که طی هفت ماه هزاران کشته بر جای گذاشت و بازارهای جهانی را به دلیل مسدود شدن آبراه‌های حیاتی برای انتقال نفت، شوکه کرد. آمریکا و ایران پیش از این دو بار در ماه آوریل و ژوئن در مذاکرات صلح با میانجی‌گری به توافقاتی برای آتش‌بس دست یافته بودند که هر دو بار آن توافق‌ها به‌سرعت شکست خوردند.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، که پس از شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک مانده است، گفت ایران انتظار دارد پاسخ آمریکا به پیشنهادات آتش‌بس اخیر و همچنین شرایط این کشور برای ازسرگیری تردد دریایی در تنگه هرمز را دریافت کند.

عراقچی گفت: «اگر آمریکایی‌ها ادعا می‌کنند که به دنبال توافق یا راه‌حلی مسالمت‌آمیز هستند، ما آن راه‌حل را ارائه کرده‌ایم.»

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در گفتگو با خبرنگاران در کاخ سفید، بدون ارائه جزئیات بیشتر گفت که مقامات آمریکایی روز دوشنبه به طور جداگانه با میانجی‌گران گفتگو کرده‌اند.

در همین رابطه می توان گفت که راهبرد ترامپ هر روز روشن‌تر می‌شود: او نمی‌خواهد امتیاز بزرگِ رفع تحریم‌ها را صرفاً برای بازگشایی تنگه هرمز «هدر بدهد»، به‌ویژه زمانی که از نگاه او، ایالات متحده همین حالا کنترل مؤثری بر این تنگه دارد. در عوض، او می‌خواهد مستقیماً سراغ مسئله هسته‌ای برود و از گشایش‌های اقتصادی به‌عنوان اهرمی برای دستیابی به چیزی استفاده کند که در واقع یک توافق بسیار بزرگ‌تر است.

مشکل، ترتیب اجرای اقدامات است. موضع تهران اساساً متفاوت باقی مانده است. ایران اصرار دارد که ابتدا باید تفاهم‌هایی که پیش‌تر با واشنگتن حاصل شده، اجرا شوند: محاصره دریایی باید برداشته شود، ایران باید دوباره به دارایی‌های مسدودشده و درآمدهای نفتی خود دسترسی پیدا کند و تعهدات اقتصادی مندرج در یادداشت تفاهم قبلی باید وارد مرحله اجرا شوند. تنها پس از آن است که تهران آمادگی دارد وارد مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای خود شود.

سیترونوویچ در این رابطه اظهار کرد: نکته مهم این است که این موضع به معنای رد دیپلماسی هسته‌ای از سوی ایران نیست. مقام‌های ایرانی اعلام کرده‌اند که تهران آماده است درباره محدودیت‌های قابل‌توجه و بازرسی‌های مربوط به برنامه هسته‌ای خود گفت‌وگو کند و حتی حاضر است جدول زمانی این مذاکرات را تسریع کند. اما از دیدگاه تهران، امتیازات هسته‌ای نمی‌تواند بهایی باشد که ایران صرفاً برای دریافت اجرای تعهداتی بپردازد که واشنگتن پیش‌تر پذیرفته است.

او اضافه کرد: بنابراین، اختلاف اصلی بر سر این نیست که آیا مذاکرات هسته‌ای انجام خواهد شد یا نه؛ اختلاف بر سر ترتیب اقدامات است: واشنگتن می‌خواهد پیش از ارائه گشایش اقتصادی قابل‌توجه، امتیازات هسته‌ای دریافت کند؛ تهران می‌خواهد پیش از مذاکره درباره محدودیت‌های هسته‌ای بیشتر، تفاهم موجود اجرا شود.

عضو اندیشکده شورای آتلانتیک تصریح کرد: و این ما را دوباره به ناخوشایندترین پرسش راهبردی بازمی‌گرداند: این جنگ قرار بود دقیقاً به چه چیزی دست پیدا کند؟ اگر واشنگتن پس از تمام این تشدید نظامی، فشار اقتصادی و اختلال در تردد در تنگه هرمز، در نهایت دوباره به چارچوبی بازگردد که در آن ایران در ازای پذیرش محدودیت‌های قابل‌راستی‌آزمایی بر برنامه هسته‌ای خود، از رفع تحریم‌ها برخوردار شود، آنگاه یک پرسش آشکار در واشنگتن به‌سختی قابل اجتناب خواهد بود: این توافق، از نظر بنیادین، چه تفاوتی با منطق برجام دارد؟

البته جزئیات هر توافق جدیدی می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی متفاوت و حتی بسیار سخت‌گیرانه‌تر باشد. اما معامله اصلی به‌شکل چشمگیری آشنا به نظر خواهد رسید: گشایش اقتصادی برای ایران در ازای محدودیت‌های مذاکره‌شده و تحت نظارت بر برنامه هسته‌ای این کشور.

دقیقاً به همین دلیل است که نبرد بر سر ترتیب اقدامات تا این اندازه اهمیت دارد. ترامپ صرفاً به یک توافق نیاز ندارد؛ او به توافقی نیاز دارد که بتواند به‌طور معتبر آن را به‌لحاظ ماهوی متفاوت از توافق هسته‌ای‌ای که سال‌ها از آن انتقاد کرده و بلندپروازانه‌تر از آن معرفی کند.