کارشکنی امریکا در مسیر دیپلماسی
در شرایطی که براساس گزارشهای ادعایی رسانهها، رایزنیهای غیرمستقیم میان ایران و امریکا در نیویورک همچنان ادامه دارد، دونالد ترامپ، رییسجمهور ایالاتمتحده، ضمن تاکید مجدد بر عدم دستیابی کشورمان به سلاح هستهای، پیشنهاد اخیر ایران برای بازگشایی تنگه هرمز و توقف درگیریها را رد کرده است
روزنامه اعتماد در گزارشی نوشت:
در شرایطی که براساس گزارشهای ادعایی رسانهها، رایزنیهای غیرمستقیم میان ایران و امریکا در نیویورک همچنان ادامه دارد، دونالد ترامپ، رییسجمهور ایالاتمتحده، ضمن تاکید مجدد بر عدم دستیابی کشورمان به سلاح هستهای، پیشنهاد اخیر ایران برای بازگشایی تنگه هرمز و توقف درگیریها را رد کرده است؛ موضعی که به ادعای برخی ناظران از افزایش فاصله میان تهران و واشنگتن حکایت دارد، اما همزمان برخی منابع دیپلماتیک از ادامه مذاکرات در هفته آینده خبر میدهند. ترامپ روز شنبه گفت پیشنهاد ایران را نپذیرفته است، با این حال مقامهای امریکایی از ادامه گفتوگوهای «مثبت و سازنده» از طریق میانجیها سخن گفتهاند! این درحالی است که تهران همچنان بر شروط خود مبنی بر بازگشت به مسیر گفتوگو تاکید دارد، واشنگتن اما با حفظ سیاست فشار حداکثری، خواهان امتیازگیری از ایران در پرونده هستهای است؛ وضعیتی که چشمانداز مذاکرات را همچنان در هالهای از ابهام قرار داده است.
فشار حداکثری از حصر هوایی تا توقف تعاملات بانکی
همزمان با تداوم رایزنیهای دیپلماتیک، فشار اقتصادی امریکا بر ایران نیز وارد مرحله تازهای شده است. والاستریت ژورنال با انتشار گزارشی مدعی شده که یک مقام ارشد وزارت خزانهداری امریکا طی ماه جاری به چند کشور خاورمیانه و اروپا سفر کرده و به شرکای تجاری ایران هشدار داده که ادامه تجارت با تهران میتواند به معنای مواجهه با فشار واشنگتن باشد. این گزارش، محدودیتهای تازه علیه شبکه بانکی و هوانوردی ایران را بخشی از همین کارزار فشار توصیف کرده است. در همین راستا اسکات بسنت، وزیر خزانهداری امریکا نیز مدعی شده که این وزارتخانه پس از آغاز آنچه «عملیات طرد اقتصادی» خوانده، اقدامات مالی مشخصی علیه بانکها و ارایهدهندگان خدمات در بخش هوانوردی اعمال کرده و تیمهایی را به کشورهای مختلف اعزام کرده است تا آنها را به اقدام علیه ایران ترغیب کنند. به گفته او، توقف پروازهای ماهان در ترکیه و عمان، توقف پرواز شرکتهای ایرانی در امارات و محدود شدن تعاملات بانکهای ایرانی با بانکهای منطقه ازجمله نتایج این فشارها بوده است. در همین چارچوب، رویترز گزارش داده که شرکتهای هواپیمایی ایرانی از پرواز به برخی کشورهای همسایه ازجمله امارات و عمان منع شدهاند؛ اقدامی که به گفته این خبرگزاری در پی سیاست جدید امریکا برای هدف قرار دادن شرکتهای کشورهای ثالث طرف معامله با ایران صورت گرفته است. گفتنی است دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی نیز در واکنش به برخی اخبار درباره محدودیتهای هوایی اعلام کرده است که ایران در برابر این محدودیتها قصد مقابلهبهمثل نظامی ندارد و مذاکرات با کشورهای مربوطه برای رفع محدودیتهای هوایی را دنبال میکند. این دبیرخانه در عین حال اعلام کرده که راهکارهای غیرنظامی متعددی برای مقابلهبهمثل وجود دارد که در صورت ضرورت ممکن است در برخی فرودگاهها اعمال شود.
هرمز؛ محور اختلاف تهران و واشنگتن
در این میان، تنگه هرمز همچنان مهمترین نقطه اختلاف دوطرف است. ایران بازگشایی این آبراه را به پذیرش شروط خود ازسوی امریکا گره زده و واشنگتن نیز تلاش میکند با افزایش عبور کشتیها تحت حمایت نظامی خود، کنترل جریان انرژی از این مسیر را در دست بگیرد. رویترز گزارش داده که در روزهای اخیر عبور نفتکشها از تنگه افزایش یافته، هرچند حجم تردد همچنان پایینتر از سطح پیش از جنگ قرار دارد. در تهران، سخنگوی ارشد نیروهای مسلح تاکید کرده است که مدیریت تنگه هرمز دراختیار ایران قرار دارد و هر کشتی که خارج از مسیر تعیینشده عبور کند، با مسائل امنیتی مواجه خواهد شد. همزمان بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، در مجمع عمومی سازمان ملل با اشاره به اختلال در کشتیرانی از طریق تنگه هرمز، بر ادامه تلاشهای کشورش برای حفاظت از کشتیرانی در این آبراه تاکید کرد و از طرفهای درگیر خواست اختلافات خود را از مسیر خویشتنداری، گفتوگو و راهحل سیاسی حلوفصل کنند.
اروپا هم از تبعات جنگ در امان نماند
دامنه پیامدهای جنگ اما به بازارهای انرژی اروپا هم رسیده است. دان یورگنسن، کمیسر انرژی اتحادیه اروپا، در نامهای به وزیران انرژی کشورهای عضو هشدار داده که این اتحادیه در نتیجه پیامدهای جنگ ایران با بحران قیمت انرژی مواجه شده است. او از کشورهای عضو خواسته بررسی کنند که آیا امکان اتخاذ اقداماتی برای کاهش تقاضای انرژی وجود دارد یا خیر. به گفته یورگنسن، اروپا اکنون نسبت به زمستان ۲۰۲۱ آمادگی بیشتری دارد، اما دولتها باید برای زمستان پیشرو آمادگیهای خود را افزایش دهند. به این ترتیب، تنگه هرمز دیگر صرفا یک موضوع اختلاف میان تهران و واشنگتن نیست و پیامدهای آن به بازارهای انرژی، تجارت منطقهای و حتی سیاستهای اقتصادی اروپا نیز سرایت کرده است.
تاکید چین بر احیای تفاهم اسلامآباد
در همین حال، چین نیز بر ضرورت بازگشت تهران و واشنگتن به مسیر گفتوگو تاکید کرده است. وانگ یی، وزیر خارجه چین، اعلام کرده است که شی جینپینگ در دیدار با دونالد ترامپ از بازگشت ایران و امریکا به «تفاهم اسلامآباد»، ازسرگیری هرچه سریعتر مذاکرات و تلاش برای دستیابی به توافقی جامع، ازجمله درباره موضوع هستهای، حمایت کرده است. موضع پکن در شرایطی مطرح میشود که چین از یکسو روابط اقتصادی گستردهای با ایران دارد و ازسوی دیگر در حال مدیریت مناسبات خود با واشنگتن است. همزمان، وزارت خارجه چین اعلام کرده است که رهبران دو کشور بر این موضوع توافق کردهاند که هیچ کشور یا نهادی نباید بابت عبور و مرور از آبراههای بینالمللی عوارض دریافت کند.
عربستان در دو سوی معادلات غرب آسیا
در سطح منطقهای نیز عربستانسعودی بر اهمیت امنیت خلیجفارس تاکید کرده است. فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان، در مجمع عمومی سازمان ملل امنیت خلیجفارس را بخشی جداییناپذیر از امنیت منطقه و جهان دانست و بر ضرورت ترتیبات امنیتی جامع و پایدار در منطقه تاکید کرد. بنفرحان در عین حال طی ادعایی مغرضانه ایران را به هدف قرار دادن کشورهای منطقه متهم کرد، اما همزمان خواستار عاری شدن منطقه از سلاحهای کشتارجمعی و تحت نظارت بینالمللی قرار گرفتن تاسیسات هستهای و استفاده صلحآمیز از این اهرمها شد و ادامه شهرکسازی اسراییل و کوچ اجباری فلسطینیان را نیز نقض قوانین بینالمللی دانست! در چنین شرایطی، پرونده ایران و امریکا همزمان در دو مسیر متضاد حرکت میکند؛ از یکسو کانالهای دیپلماتیک همچنان فعالاند و میانجیها تلاش میکنند گفتوگوها را ادامه دهند و ازسوی دیگر، واشنگتن فشار اقتصادی و محدودیتهای علیه ایران و شرکای تجاری آن را تشدید کرده است. با این همه برخی تحلیلگران معتقدند رد پیشنهاد اخیر ایران ازسوی ترامپ نیز نشان میدهد که فاصله دوطرف بر سر چارچوب توافق همچنان پابرجاست؛ هرچند گزارشهایی از احتمال ادامه مذاکرات در روزهای آینده منتشر شده است.
