نوبل آب در دستان دانشمند ایرانی
روزنامه اعتماد گفتگوئی را با کاوه مدنی منتشر کرده است:
27اسفند سال گذشته، (18 مارس 2026)، «کاوه مدنی»، مدیر ایرانی موسسه آب، محیطزیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد (UNU-INWEH) به عنوان برنده جایزه آب استکهلم ۲۰۲۶ انتخاب شد؛ معتبرترین جایزه جهان برای دستاوردهای برجسته در حوزه آب. بنیاد آب استکهلم و آکادمی سلطنتی علوم سوئد از پروفسور کاوه مدنی به دلیل پژوهشهای پیشگامانه و رهبری جهانی او که نحوه مدیریت بحرانهای آب توسط دولتها را متحول کرده است، تقدیر کردند. پژوهشهای او و مفهوم «ورشکستگی آبی» (Water Bankruptcy) تمرکز بحثهای جهانی درباره آب را از زیرساخت به حکمرانی تغییر داده و نشان داده است که چگونه حکمرانی ضعیف به شکستهای نظاممند در مدیریت آب منجر میشود. هر ساله به دلیل همزمانی با روز جهانی آب، اعلام برنده این جایزه در ماه مارس اتفاق میافتد. اعطای جایزه، اما در ضیافت شام 26 آگوست توسط کارل گوستاف شانزدهم، پادشاه سوئد در استکهلم اتفاق میافتد، در مراسمی شبیه اعطای جایزه نوبل. همان کمیته آکادمی علوم سوئد هم برنده جایزه را انتخاب میکند و در همان محلی که نوبلهای علمی را میدهند، مراسم اعطای نوبل آب هم انجام میشود. حوزه آب، جایزه نوبل ندارد، اما به دلیل اینکه کمیته انتخابکننده همان کمیته نوبل است و اعطای جایزه توسط پادشاه سوئد انجام میشود و مراسم همان است، این جایزه هم به نوبل آب معروف شده است. در واقع این جایزه به نوعی مهمترین جایزه حوزه آب است. قدمت اعطای جایزه آب توسط آکادمی نوبل سوئد به ۳۶ سال پیش برمیگردد. جوانترین فردی که موفق به گرفتن این جایزه شده، دیوید دبلیو. شیندلر 51 ساله از کانادا در سال 1991 بود و امسال، کاوه مدنی که مدیر موسسه آب، محیطزیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد (UNU-INWEH) و استاد موسسه سنجش از دور سامانههای زمین دانشگاه شهری نیویورک در سیتیکالج نیویورک است، به عنوان جوانترین برنده این جایزه در 44 سالگی موفق به گرفتن آن شد. مدنی، دانشمند ایرانی، تنها دانشمند مسلمانی است که تاکنون توانسته این جایزه را از آن خود کند. با نگاهی به لیست برندگان جایزه نوبل آب در ۳۶ سال گذشته، مدنی دومین فردی است که از خاورمیانه برنده جایزه شده است. نفر قبلی یک اسراییلی بود که در دهه 90 جایزه گرفته بود. «ترکیب منحصربهفرد پژوهشهای پیشگامانه در زمینه مدیریت آب با سیاستگذاری، دیپلماسی و ارتباطات جهانی که اغلب در شرایطی همراه با خطر شخصی و پیچیدگیهای سیاسی انجام شده است»، دلیل انتخاب مدنی برای جایزه سال 2026 آب استکهلم محسوب میشود. بر اساس آنچه آکادمی آب استکهلم اعلام کرده: «او همچنین به ارتقای درک جهانی از مسائل مربوط به آبهای فرامرزی کمک کرده و با توسعه رویکردهای مبتنی بر علم برای حلوفصل مناقشات و مدیریت پایدار حوضههای رودخانهای مشترک در سراسر جهان، نقش مهمی ایفا کرده است.» مدنی با نوشتن گزارش مهم «ورشکستگی جهانی آب» در سال ۲۰۲۶، به برجستهتر شدن این هشدار کمک کرده است که بسیاری از حوضههای رودخانهای و سامانههای آبخوان دیگر صرفا با شوکهای موقتی مواجه نیستند، بلکه در حال از دست دادن توانایی خود برای بازگشت به شرایط تاریخی هستند. کار او با تغییر تمرکز از واکنش به بحران به چیزی که خودش آن را «مدیریت ورشکستگی» نامیده است، به سوق دادن گفتمان جهانی آب به سمت پرسشهای بلندمدت درباره ورشکستگی، برگشتناپذیری، سازگاری و عدالت کمک کرده است.
افتخار جامعه جهانی به دانشمند جوان
«آنتِه شایبه لورنتسی»، رییس بنیاد آب استکهلم، درباره انتخاب مدنی برای نوبل آب 2026 گفت: «پروفسور مدنی از طریق فعالیتها و دستاوردهای برجسته خود، سهمی بسیار ارزشمند در درک ما از مسائل پیچیده و میانرشتهای آب داشته است. در مواجهه با تغییرات اقلیمی، این دانش بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد و انتخاب پروفسور مدنی به عنوان برنده جایزه آب استکهلم ۲۰۲۶ را به او تبریک میگویم.»
«پروفسور وینسنت بودرو»، رییس سیتی کالج نیویورک نیز در این خصوص گفت: «تنها تعداد اندکی از دانشمندان موفق میشوند میان جهانهای پژوهش، سیاستگذاری و درک عمومی ارتباط برقرار کنند. پروفسور مدنی به آن گروه نادر تعلق دارد. کار پیشگامانه او در زمینه حکمرانی آب و مفهوم «ورشکستگی آبی»، همراه با تعهد او به سیاستگذاری و ارتباط با جامعه، به قرار گرفتن آب در مرکز گفتوگوهای جهانی درباره پایداری کمک کرده است. این تقدیر هم نشاندهنده پژوهشهای علمی فوقالعاده او و هم نقش حیاتی علم در شکل دادن به آیندهای امنتر است. سیتی کالج افتخار میکند که میزبان بسیاری از برندگان نوبل بوده است و اکنون دریافت شایسته نخستین «نوبل آب» توسط یکی از اعضای خود را جشن میگیرد.» «پروفسور تسیلیدزی ماروالا»، رییس دانشگاه سازمان ملل متحد و معاون دبیرکل سازمان ملل متحد نیز در خصوص اعطای این جایزه به مدنی گفت: «پروفسور کاوه مدنی نمونهای از تحقق ماموریت دانشگاه سازمان ملل است: تبدیل بینش علمی دقیق به راهحلهای عملی برای فوریترین چالشهای جهان. کار او نحوه درک کمبود آب توسط دولتها و جوامع را متحول کرده و به یکی از مسائل تعیینکننده زمانه ما وضوح و فوریت بخشیده است. فراتر از پژوهشهای برجسته و تاثیرگذاری او بر سیاستگذاری، پروفسور مدنی رهبری راهبردی استثناییای را در نظام دانشگاه سازمان ملل نشان داده است؛ او دامنه حضور جهانی UNU-INWEH را احیا و مشارکتهای نوآورانهای ایجاد کرده است که سازمان ملل و دانشگاهها را به یکدیگر پیوند میدهند تا راهحلها برای کشورهای عضو با سرعت بیشتری پیش بروند. خانواده سازمان ملل بسیار مفتخر است که شاهد تقدیر از رهبری و دانش علمی او با جایزه آب استکهلم است.»
این افتخار را با میلیونها هموطنم سهیم میشوم
کاوه مدنی در زمان اعلام برنده شدن جایزه نوبل آب، در مارس 2026 گفت: «من این افتخار را با سپاس عمیق میپذیرم و آن را با تمام کسانی که در طول مسیر زندگیام در کنارم بودهاند، از جمله میلیونها هموطنم در ایران و همچنین دانشجویان، استادان، همکاران و خانوادهام سهیم میشوم. در زمانی که چندپارگیها در حال عمیقتر شدن هستند، حقوق بشر مورد حمله قرار گرفته و قوانین بینالمللی تضعیف میشوند، امیدوارم این تقدیر به ما یادآوری کند که آسیبپذیری مشترک ما همچنان میتواند مبنایی برای اقدام مشترک باشد. آب وجه مشترک همه ماست و ظرفیت استفادهنشدهای برای ایجاد وحدت در داخل ملتها و میان ملتها دارد.» «در سنت فارسی نوروز، آب نماد نور و پاکی بر سفره سال نو ماست. اینکه در چنین مقطع خاصی به عنوان برنده جایزه آب استکهلم انتخاب شدهام، تاییدی است که آن را با تمام ایرانیانی که زمانی که صرفا به دلیل بیان حقیقت، من را «تهدید» میدانستند، به من باور داشتند، سهیم میشوم. این افتخار را با فروتنی عمیق میپذیرم و عمیقا از نامزدکنندگان، کمیته انتخاب و استادان، همکاران و دانشجویانی که در تمام این مسیر خانواده فکری من بودهاند، سپاسگزارم. این جایزه را با میلیونها هموطنی که در کنارم ایستادند، با دوستانم در جامعه حفاظت از محیط زیست که به دلیل عشقشان به طبیعت زندانی و کشته شدند و با جانهای شجاع و بیگناه ایرانی که در ژانویه ۲۰۲۶ و همچنین پیش و پس از آن از دست دادیم، سهیم میشوم. تلاقی عمیقی است که این خبر در زمانی منتشر میشود که سرزمین مادری من و منطقهای که برای پایداری آن مبارزه کردهام، در آتش درگیریها و جنگی میسوزند که برخلاف قوانین بینالمللی در جریان است. امیدوارم در میان این جهان چندپاره، این جایزه و روز جهانی آب یادآور این باشند که آب منتظر سیاست نمیماند. ورشکستگی آبی تهدیدی مشترک است که از هر مرزی فراتر میرود. اگر قرار است روزی به صلح مشترک خود دست پیدا کنیم، باید آسیبپذیری مشترکمان را به رسمیت بشناسیم.»
از جایزه دانشمند جوان تا نوبل آب
مدنی در سال 2012 اولین جایزه خود را از انجمن مهندسان عمران امریکا برای «دستاوردهای حرفهای و فردی که نشاندهنده آینده با اهمیت و بشر دوستانه مهندسی عمران است» گرفت. او به عنوان یکی از ۱۰ چهره جدید مهندسی عمران انتخاب شده بود. در سال 2016، اتحادیه علوم زمین اروپا (EGU) کاوه مدنی را به دلیل «سهم بنیادی در تلفیق نظریه بازیها و روشهای متفاوت تحلیل تصمیمگیری با سامانههای مرسوم مدیریت منابع آب» که منجر به ایجاد نگرشی جدید در مدلهای مدیریت منابع آب شده، به عنوان یکی از چهار دانشمند برجسته جوان برای دریافت جایزه آرنه ریشتر انتخاب کرد. همچنین در سال ۲۰۱۷، انجمن مهندسان عمران امریکا، کاوه مدنی را به عنوان یکی از پنج برنده جایزه تحقیقاتی هوبر در سال ۲۰۱۷ معرفی کرد.
او همچنین در سال 2019، همزمان با صدمین سالگرد تاسیس اتحادیه ژئوفیزیک امریکا، جایزه سالانه دانشمند جوان در علوم آبشناسی را به دلیل مشارکتهای بنیادین در تلفیق نظریه بازیها و روشهای تحلیل تصمیمگیری با مدلهای مرسوم سامانههای مدیریت و برنامهریزی منابع آب از آن خود کرد. مدنی در سال ۲۰۲۰ جایزه اتحادیه ژئوفیزیک امریکا را به سفیر سالانه به سبب حوزه تاثیر و خدمات فراتر از فضای پژوهشی معمول و دستاوردهایی با تاثیر شایان بر جوامع انسانی دریافت کرد. این جایزه با هدف ارج نهادن به فعالیت دانشمندانی که به ترویج علوم زمین، توانمندسازی و بهبود وضعیت زندگی جوامع انسانی و ایجاد انگیزه برای پژوهشگران جوان کمک میکنند، اهدا میشود. جایزه جهانی آب استکهلم؛ تازهترین جایزه این دانشمند جوان ایرانی است که چهارشنبه شب در استکهلم طی مراسمی توسط پادشاه سوئد به او اعطا شد. این جایزه برای مشارکتهای برجسته در استفاده پایدار و حفاظت از «منابع آب» داده میشود. کاوه مدنی به عنوان مدیر UNU-INWEH، اتاق فکر اصلی سازمان ملل متحد در حوزه آب را هدایت میکند و پژوهشها و سیاستگذاریهای جهانی در زمینه امنیت آبی، سازگاری با تغییرات اقلیمی و پیوند آب، انرژی و غذا را هدایت میکند. او پیشتر به عنوان معاون سازمان حفاظت محیط زیست در ایران فعالیت کرده و در چندین دانشگاه برجسته، از جمله امپریال کالج لندن، دانشگاه ییل و سیتی کالج نیویورک، سمتهای دانشگاهی داشته است. مشروح گفتوگوی «اعتماد» با پروفسور کاوه مدنی را در ادامه میخوانید.
شما موفق به گرفتن نوبل آب شدهاید؛ عالیترین جایزه جهانی. فکر میکنید انگیزهتان برای ادامه فعالیتهایتان در حوزه آب تغییری میکند؟
من برای این جایزه برنامهریزی نکرده بودم. این جایزه، یک اتفاق، یک سورپرایز خوبی بود. خوشحالم که این اتفاق افتاده، اما برنامهای برای بازنشستگی ندارم. کمااینکه در گذشته هم همین بود. جایزهها خودشان آمدند و هیچ کس برایشان برنامهریزی نکرده بود. برای فرصتهای شغلی هم همینطور. اینکه حتما باید بروم استاد امپریال کالج لندن بشوم، اینطور نبود. این اتفاق افتاد یا اینکه بروم ایران کار کنم، همینطور، اتفاق افتاد یا اینکه بروم سازمان ملل، این اتفاقها رخ داد، مسیرها هموار شد. امیدوارم بتوانم ادامه بدهم، در جایگاهی که هستم، در سازمان ملل بتوانم کار کنم، اثرگذار باشم. این جایزه در مارس اعلام شده. ما در ژانویه گزارش تاثیرگذاری روی بحث ورشکستگی آبی داشتیم. یک گزارش روی بحث مواد معدنی حیاتی انجام دادیم که یکی از مواردی بود که در حاشیه بررسی این موضوع در شورای امنیت مورد توجه قرار گرفت. یک کار مهم دیگر درباره آثار محیطزیستی هوش مصنوعی؛ روی بحث ردپای آبی، کربنی و زمینی شرکتهای هوش مصنوعی انجام دادیم که دبیرکل سازمان ملل یک پروژه روی آن استارت زد. اینها در همان راستاست. لزوما ربطی به آن جایزه ندارد. اینها از همین کارهایی است که در موسسه آب، محیط زیست، سلامت دانشگاه سازمان ملل داریم انجام میدهیم که به عنوان اندیشکده آب سازمان ملل شناخته میشود.
فرق کاوه مدنی بعد از دریافت جایزه و قبل از آن چیست؟ این جایزه چه مسوولیتهای جهانی را متوجه شما میکند؟
قبل و بعدش قاعدتا فرقی برایم نخواهد داشت. مسوولیتم شاید بیشتر شود، توجهها به نظرات و صحبتهایم بیشتر شود. اما من امیدوارم بتوانم از این ظرفیت برای اثرگذاری مسوولیتم که مسوولیتی بینالمللی است، استفاده کنم. ما به خاطر شرایطمان درگیر مسائلی درباره جهان هستیم که باید به آنها بپردازیم. اگر درباره ایران حرف نزنم، میگویند چرا حرف نزده، گاهی وقتها درگیر کارم یا در سفرم، میگویند چرا چیزی نگفته، یک وقتی حرفی میزنم، بررسی میکنم، واکنش نشان میدهم، میگویند تو سازمان مللی، اصلا چرا درباره ایران حرف میزنی! به هر حال ایران، وطن من است، حتما به آن میپردازم، اما مسوولیت من جهانی است، امیدوارم از این ظرفیتی که دارم، این اعتبار اضافهتری که این جایزه میدهد و در راستای اهدافی که داشتم از آن استفاده کنم.
فکر میکنید گرفتن نوبل آب توسط شما تاثیری بر مسائل زیستمحیطی ایران خواهد داشت؟
نمیدانم چه اثری میتواند داشته باشد. من در ایران تصمیمگیرنده نیستم، اما شاید روزی بعضیها بخواهند سوال کنند، کارشناسان خوب زیادی در ایران داریم که میتواند در این خصوص انتقال تجربه اتفاق بیفتد. اگر گوش شنوایی باشد، دوست دارم از این طریق به ایران کمک کنم، اما چگونه نمیدانم.
خیلی از هموطنان بعد از شنیدن خبر خوشحال شدند. خبر اولیه زمان جنگ آمدهبود، اینترنت آن زمان قطع بود. خیلیها بعد از وصل اینترنت پیام دادند. از اینکه این خبر به آنها امید داده و لبخند روی لبانشان آورده، خوشحالم. خوشحالم از اینکه هموطنانم افتخار میکنند که یک ایرانی در این سن، این جایزه را میگیرد. این اعتبار کشورمان است، آن هم در این شرایط که فشار روحی زیادی روی ایرانیان است، تصویر بدی از ایران ارایه میشود. این یادآوری میکند ما چه داریم، چه میتوانیم بکنیم. از آن سو هم یکسریها فحش میدهند، تهمت خواهند زد که این دارد مزد جاسوسیاش را میگیرد، یکسری هم میگویند این جایزهها سیاسی است بدون اینکه توجه کنند فرآیند انتخاب و اعطای جایزه چیست. یک آکادمی علوم است، یکسری دانشمند آنجا نشستهاند، دارند انتخاب میکنند، پژوهشگرند، فعال سیاسی که نیستند. به هر حال این مسائل هم خواهد بود. امیدوارم بتوانیم در راستای سربلندی ایران و کمک به جهان از آن استفاده کنیم.
توصیهتان برای پژوهشگران جوانی که انگیزه بالایی برای رقابتهای علمی دارند، چیست؟
باعلاقه ادامه دادن، ناامید نشدن، دلسرد نشدن در این سالها به من کمک کرده. من شرایط و روزهای سخت زیاد داشتم، اما تلاش کردم تا جایی که خودم میتوانم کاری انجام دهم.
میخواهم چند سوال درباره محیطزیست ایران بپرسم. شما مدتی در سازمان حفاظت محیط زیست سمت دولتی داشتید. اما بعد از خروج از کشور، با وجود اینکه به دلیل اتهامات وارده، امکان حضور در کشور را نداشتید، مسائل آب و محیطزیست ایران را رصد میکردید. در شبکههای اجتماعی دایما درباره مسائل آب و محیطزیست ایران اظهارنظر میکردید. باتوجه به بحرانهای زیستمحیطی ایران و تسلطی که همچنان بر این مبحث با وجود بعد مکان دارید، مساله ورشکستگی آب در ایران را در چه مرحلهای میدانید؟
اینکه میگوییم آب در ایران در مرحله ورشکستگی است، اینکه میگوییم کشور ایران، به این معنی نیست که همه شهرها، همه استانها، همه حوضههای آبریز، همه سفرههای آب زیرزمینی به این مرحله رسیدهاند، اما با تعریف رسمی که از ورشکستگی آب وجود دارد، و بر اساس آن گزارش ورشکستگی آبی جهانی که در 2026 منتشر شد، ایران آن مشخصات را در بسیاری از مناطق دارد و این به این معنی است که از مرحله بحران عبور کرده است. این هم به این معنی نیست که مساله قابل بهبود نیست، به این معنی است که خیلی از خساراتی که ایجاد شده، در یک بازه زمانی کوتاهمدت غیرقابل بازگشت است. بعضیهایشان هم ممکن است ابدی باشند؛ به خاطر از بین رفتن گونههای گیاهی یا جانوری. طبیعت خیلی وقتها رفیق ماست، مهربان است، کمک میکند آن شرایط برطرف شود. سال گذشته ما در بعضی از شهرهای مهم تا نزدیک روز صفر آبی رفتیم، کشور وضعیت جالبی نداشت. کشور برای چند سال پشت هم دچار خشکسالی بود، بعد بارندگی آمد. اینبارندگی این اثر را دارد که آدمها یادشان میرود چه خطری از بیخ گوششان گذشته و فراموش میکنند، مثل وقتی که مریضی مسکن تزریق میکند و مریضی یادش میرود. مشکل سرجای خودش هست. کما اینکه الان این اتفاق افتاده، بعضیها بر این باورند با اینبارندگیها دریاچه ارومیه احیا شده، تالابها احیا شدند، رودخانهها و سدها آب دارند، دیگر مشکلی وجود ندارد. چهار تا تئوری توطئه هم وجود دارد. یک گروه میگویند رادارها را زدند، یک گروه میگویند سایتهای هستهای و موشکی را زدند، این اتفاق افتاده و مشکل حل شده است و هرکسی بگوید مشکل داریم دروغ میگوید. اما اگر به جهان نگاه کنیم، میبینیم وضعیت در خیلی مناطق دیگر جهان به همین شکل است. همانطور که گزارش ورشکستگی آبی هم میگوید خیلی از کشورها هستند که به مرحله ورشکستگی آبی نزدیکند. این اتفاق هرجا که انسانها زندگی میکنند، افتاده است. نمونههای زیادی داریم در گوشه و کنار جهان. وضعیت دانوب بد است، وضعیت راین خوب نیست، سدهای انگلستان آب ندارند، دو سد مهم امریکا که از بزرگترین مخازن ذخیره امریکا بهشمار میروند، در پایینترین سطح تاریخیشان قرار گرفتند. مشکلات کلرادو برقرار است، بحرالمیت وضعیت خوبی ندارد، دریاچه نمک یوتا وضعیت بدی دارد. این وضعیت در همه جای جهان مشابه هم است. حکمرانان ایران یا کسانی که خیلی تعصب دارند فکر میکنند اگر ما میگوییم ایران این مشکل را دارد، یعنی جاهای دیگر جهان مشکل ندارد. نه، این مشکلی است که خیلی جاها تکرار میشود، شباهت دارد. مسیری که کشورها طی کردند متفاوت است، راهحلها متفاوت است، کشوری که اقتصادش خوب است، قدرت واکنش متفاوتی نسبت به کشوری که اقتصادش تحت تحریم یا در جنگ است، دارد. این محدودیتهایی برای پاسخگویی ایجاد میکند، اما مشکلات را در نقاط مختلف جهان میبینیم. مهم این است کاری کنیم، یاد بگیریم و سعی کنیم این خسارات را کم کنیم.
با توجه به اینکه جنگ ۴۰ روزه و حتی روزهای بعد از آتشبس خسارات محیطزیستی زیادی به کشور وارد کرد، به عنوان کسی که دغدغه محیطزیست کشور را دارید، اوضاع را در چه حد بحرانی میبینید؟
واقعیت این است که در هر جامعهای ماهیت مدیریت نسبی است. یکی از اولین مقالاتی که بعد از بازگشت از مسوولیت اجرایی و بازگشت به دانشگاه نوشتم، این بود که آب در کجای سیاستگذاری قرار دارد؟ این را مطرح کردم که آب معمولا فقط در شرایطی که بحرانها رخ میدهند؛ مثل سیل و خشکسالی، مورد توجه عمومی قرار میگیرد، چون دولتها مسائل دیگری دارند و نمیتوانند به آب بپردازند. بحرانها هستند که به دیده شدن مسائل آب کمک میکنند. همهچیز در جوامع نسبی است. هرچه جوامع مشکلاتشان بیشتر باشد، موقعیت آب شکنندهتر است. اینکه میگوییم محیطزیست در چه حد بحرانی است، باید ببینیم نسبت به چه چیزی میخواهیم بسنجیم. باید این را یادمان باشد وقتی میگوییم وضعیت بحرانی محیطزیست، در سوئد یک معنا دارد، در غزه یک معنا دارد، در ایران یک معنا دارد، در امارات یک معنا و در ایالات متحده یک معنا دارد، چون شرایط اینها متفاوت است. نسبت به خیلی مسائلی که این جنگ با خود به ارمغان آورده، محیطزیست هم یکی از قربانیان آن است. اتفاقاتی که دارد در خلیج فارس میافتد خیلی مهم است، برای زیست بومش خسارات ماندگار آلودگی به همراه آورده است. حمله به انبارهای نفت تهران همینطور. اما در مقایسه با چه چیزی؟ شاید بشود گفت این هم یکی از وجهههای خسارات است که آثار ماندگار دارد، اما خیلی چیزها هستند که آثار ماندگار دارند. من یک نگرانی برای محیطزیست دارم که محصول حمله مستقیم به پالایشگاهها و زیرساختهای صنعتی است. یک نگرانی دیگر دارم که از آن مهمتر است، این است که وقتی اقتصاد یک کشور را ضعیف میکنید، وقتی یک کشور را در حالت جنگی قرار میدهید، توان و ظرفیت آن را برای پرداختن به محیطزیست کاهش میدهید. بنابراین دایم محیطزیست از اولویت خارج میشود. مردمی که چندین ماه گذشته درباره محیطزیست حرف میزدند، وقتی شرایط اقتصادی بدتر میشود، وقتی آدمها کشته میشوند، اتفاقات دی را داشتیم، جنگ را داشتیم، شاید در آن شرایط به محیطزیست فکر کردن دیگر، اتفاقی لوکس باشد. جامعهای که درگیر جنگ است، درگیر تورم است، درگیر بقاست، شاید به محیطزیست و گونههای گیاهی و جانوری فکر نکند. فکر میکنم این اتفاق، اثر ماندگارتری است و آثارش را در درازمدت نشان خواهد داد.
از نگاه شما خسارات زیستمحیطی وارده به خلیج فارس و دریای عمان و سواحل جنوبی ایران تا چه حد قابل رفع است؟ یا قرار است سالها گریبان مردم استانهای جنوبی و شاید همه کشور را بگیرد؟
بخشی از این خسارات قابل رفع است و بخشیاش قاعدتا نیست. لاکپشتی که از بین رفته را نمیتوانیم برایش کاری بکنیم. آثار ماندگار آلایندگی شاید برای مدتها بماند. اما آنچه مهم است، این است که قدرت پاسخگویی پایین است. شرایط، شرایط جنگی است. کارها آنطور که باید انجام نمیشود. در خیلی موارد میبینیم سازمان محیطزیست نمیتواند اعلام نظر بکند یا نمیداند منبع آلودگی چیست. شرایط نشان میدهد کشور توان و ظرفیت برای پاسخ یا واکنش کوتاهمدت یا اضطراری را ندارد، نمیتواند یا شرایط به او اجازه نمیدهد این کارها را بکند. قطعا آثار باقی خواهد ماند.
مساله آب را چندمین بحران ایران و جهان میدانید؟
مساله آب یکی از مسائل مهم جهان است. هر روز هم دارد اهمیتش بیشتر میشود. شرایط النینویی که امسال داریم هم مزید بر علت میشود. جنگهای تجاری- تعرفهای که دارد رخ میدهد، مسائل دیگری چون تنگه هرمز، همه این موارد باعث میشود اهمیت آب بیشتر شود. دولتها مجبور میشوند بیشتر به آن بپردازند. در ایران هم این مساله حیاتی است. تا مسائل اقتصادی و روابط بینالملل حل نشود، من گشایش معناداری نمیبینم. امیدوارم روزهای بهتری در انتظار ایران باشد.
درباره جایزه آب استکهلم
جایزه آب استکهلم یک جایزه سالانه برای تقدیر از دستاوردهای برجسته در زمینه استفاده پایدار از منابع آب جهان و حفاظت از آنهاست. این جایزه که به عنوان «نوبل آب» شناخته میشود، معتبرترین جایزه آب در جهان است. از زمان تاسیس آن در سال ۱۹۹۱، این جایزه هر سال به افراد و سازمانهایی اعطا شده است که سهم قابلتوجهی در استفاده پایدار و حفاظت از منابع آب جهان داشتهاند و از این طریق به بهبود سلامت و رفاه انسانها و همچنین اکوسیستمها کمک کردهاند. در سال ۲۰۱۵ نیز طراحی جایزه با الهام از مفهوم آب تغییر کرد. بنیاد آب استکهلم این جایزه را با همکاری آکادمی سلطنتی علوم سوئد اعطا میکند و کارل شانزدهم گوستاف، پادشاه سوئد، حامی رسمی و اهداکننده آن است. جایزه شامل یک میلیون کرون سوئد و یک تندیس کریستالی ویژه است. تندیس جایزه آب استکهلم توسط دو طراح سوئدی، یوناس تورستنسون و لیندا رویاس طراحی شده است. تندیسها بهصورت دستساز تولید میشوند و از شیشه کریستالی سازگار با محیط زیست ساخته شدهاند. رنگهای آبی و سبز موجود در شیشه نمادی از تنوع آب هستند. برنده هر سال در ماه مارس، همزمان با روز جهانی آب معرفی میشود و سپس در ماه آگوست، طی مراسمی سلطنتی در هفته جهانی آب، رسما مورد تقدیر قرار میگیرد؛ جایی که برنده نقش محوری در جشنهای این هفته دارد
