شورش بشکههای نفت علیه ثبات جهانی/خیز بلند طلای سیاه به سوی ۲۰۰ دلار!
تحریریه آوش/ عبور قیمت هر بشکه نفت از مرز ۱۱۸ دلار، تنها آغاز یک ماراتن است که تحلیلگران معتقدند میتواند تا قلههای دور از انتظار ۲۰۰ دلاری هم ادامه یابد.
بازارهای جهانی انرژی این روزها در وضعیت قرمز به سر میبرند. نمودارهای قیمت نفت که تا پیش از این با نوسانات ملایم حرکت میکردند، اکنون دچار یک روند صعودی شدید و لجام گسیخته شدهاند که یادآور بحرانهای بزرگ قرن گذشته است. عبور قیمت هر بشکه نفت از مرز ۱۱۸ دلار، تنها آغاز یک ماراتن است که تحلیلگران معتقدند میتواند تا قلههای دور از انتظار ۲۰۰ دلاری هم ادامه یابد. این تلاطم عظیم که ریشه در تنشهای ژئوپلیتیک فزاینده، ناترازی شدید عرضه و تقاضا و کاهش سرمایهگذاری در زیرساختهای انرژی دارد، تنها یک عدد روی تابلوی بورسها نیست؛ بلکه پیشلرزهای است که توان دگرگونسازی ساختار نظام اقتصادی بینالملل را دارد، تورمی جهانی را رقم میزند و کشورهای مصرفکننده را با چالشهای خردکننده معیشتی روبهرو میسازد. جهان اکنون با یک پرسش حیاتی مواجه است: آیا عصر انرژی ارزان به پایان رسیده و قرار است بشکههای سیاه، نقش اول سقوط رفاه در دهکده جهانی را بازی کنند؟
خوابهایی که به واقعیت پیوست
بازار نفت طی دهههای اخیر همواره قلب تپنده اقتصاد سیاسی جهان بوده، اما آنچه امروز در جریان است، قطعا فراتر از یک نوسان فصلی ساده است. در حالی که تا چندی پیش، بسیاری از موسسات مالی جهانی پیشبینیهایی محتاطانه داشتند، اکنون بانکهای بزرگ سرمایهگذاری با سراسیمگی در حال بازنگری در مدلهای خود هستند. عبور نفت از مرز ۱۱۸ دلار، نقطه عطفی بود که معادلات را به هم ریخت و حالا سناریوهایی که تا دیروز بدبینانه یا تخیلی قلمداد میشدند به واقعیتهای محتمل روی میز تبدیل شدهاند.
علت اصلی این خیزش ناگهانی را باید در شکاف عمیق میان تولید و مصرف جستوجو کرد. از یک سو، تقاضای جهانی پس از دوران رکود ناشی از پاندمی، با سرعتی باورنکردنی بازگشت، اما از سوی دیگر، بخش تولید به دلیل سیاستهای سختگیرانه زیستمحیطی و کاهش جذابیت سرمایهگذاری در سوختهای فسیلی، نتوانست خود را با این موج جدید هماهنگ کند. به این ناترازی مزمن، فاکتور امنیت هم اضافه شده است. تنشهای خاورمیانه و درگیریهای مرزی در شرق اروپا، رگهای حیاتی انتقال انرژی را در وضعیت ریسک دائمی قرار دادهاند. هرگونه اختلال کوچک در مسیرهای ترانزیتی یا چاههای تولیدی، مانند جرقهای در انبار باروت، قیمتها را چند پله بالاتر میفرستد.
زلزله نفتی در راه است
تحلیلگران بازار بر این باورند که نفت ۱۱۸ دلاری، تازه مرحله میانی این بحران است. نگاهی به الگوهای رفتاری بانکهای بینالمللی نشان میدهد که آنها خود را برای نفت ۲۰۰ دلاری آماده میکنند. چنین پرشی به معنای یک زلزله اقتصادی است. وقتی قیمت سوخت پایه به این سطح میرسد، هزینه حملونقل و تولید در تمامی صنایع از کشاورزی و مواد غذایی گرفته تا تکنولوژی و صنایع سنگین به صورت زنجیروار افزایش مییابد. این یعنی تورم وارداتی برای کشورهایی که وابسته به خرید انرژی هستند و کاهش قدرت خرید مردمی که پیش از این هم زیر فشار هستند.
برنده و بازنده این کارزار کیست؟
کشورهای صادرکننده نفت در کوتاهمدت با سیل درآمدهای ارزی مواجه میشوند و تراز تجاریشان بهبود مییابد، اما این سکه روی دیگری هم دارد. نفت گرانقیمت، محرک اصلی رکود جهانی است. اگر اقتصادهای بزرگ دنیا به دلیل نرخ بالای انرژی وارد رکود شوند، تقاضا نهایتا سقوط خواهد کرد و این میتواند به یک سقوط قیمتی دردناک در آینده منجر شود. از سوی دیگر این وضعیت فشار را برای جایگزینی سوختهای فسیلی دوچندان خواهد کرد. هرچند که زیرساختهای انرژیهای تجدیدپذیر هنوز به پختگی لازم برای جبران چنین خلأ بزرگ عرضه نرسیدهاند.
در شرایط کنونی، بازارهای مالی در وضعیت احتیاط مطلق هستند. سرمایهگذاران به جای چرخههای معمول تولیدی به سمت داراییهای امن و قراردادهای آتی نفت هجوم آوردهاند. این رفتار هیجانی، خود به سوخت آتش قیمتها تبدیل شده است. اگر پیشبینی صعود به قله ۲۰۰ دلاری محقق شود، جهان با نسخهای جدید از بحران منابع روبرو خواهد شد که در آن ثروت یک گروه به قیمت فلج شدن معیشت میلیاردها نفر تمام میشود.
سوختهای کثیف بازمیگردند؟
نکته حائز اهمیت دیگر، تغییر رفتار مصرفکنندگان بزرگ است. قدرتهای اقتصادی که تا پیش از این بر سر پروتکلهای کاهش کربن به توافق رسیده بودند، حالا در دوراهی سختی قرار دارند: بازگشت به ذغالسنگ و سوختهای کثیف برای مهار هزینهها یا تحمل فشار اقتصادی برای حفظ اهداف اقلیمی. گزارشها نشان میدهد که لابیهای انرژی دوباره قدرت گرفتهاند و سیاستمداران برای جلوگیری از اعتراضات اجتماعی ناشی از گرانی بنزین و برق، ممکن است دست به اقدامات اضطراری بزنند که نظم بازار را بیش از پیش مخدوش کند.
بازار چشم انتظار معجزه
خیز بلند نفت برنت به سوی ۲۰۰ دلار، نمادی از بیثباتی در نظم نوین جهانی است؛ جایی که انرژی دیگر فقط یک کالا نیست، بلکه به سلاحی برای چانهزنیهای سیاسی و ابزاری برای بازتوزیع قدرت اقتصادی تبدیل شده است. بازار در حال حاضر چشمانتظار یک معجزه در سمت عرضه است، اما تا زمانی که سایه سنگین ریسکهای ژئوپلیتیک و نطامی بر سر چاههای نفت سنگینی میکند، بعید است که عقربههای قیمت به عقب بازگردند.
ثبات سیاسی و اجتماعی سیبل نفت ۲۰۰ دلاری
بشکههای نفت اکنون به جای تامین سوخت موتورهای توسعه در حال بلعیدن منابع مالی جهان هستند. اگر ترمز این صعود کشیده نشود، اقتصاد بینالملل نه با یک گذار، بلکه با یک انفجار قیمتی روبرو خواهد شد که ثبات سیاسی و اجتماعی بسیاری از کشورها را به چالش میکشد؛ آیندهای که در آن نفت ۲۰۰ دلاری دیگر یک پیشبینی نیست، بلکه یک کابوس محقق شده است.
