جریان شکافنده، قاتل پنهان کاسپین/ چرا خزر بیش از خلیج فارس قربانی می‌گیرد؟

داستان تلخ غرق شدن اخیر دو برادر در سواحل مازندران، بار دیگر زنگ خطر را در بزرگ‌ترین دریاچه جهان به صدا درآورد. هرساله با آغاز فصل گرما، خزر به جای آنکه پناهگاهی برای تفریح باشد، به کام مرگبار صدها تن از هموطنانمان تبدیل می‌شود. آمارهای رسمی و تکان‌دهنده کارشناسان، عمق این فاجعه بی‌پایان را به وضوح نشان می‌دهد. جالب است بدانید که میزان غرق‌شدگی در دریای خزر به مراتب بسیار بیشتر از خلیج فارس است. بررسی داده‌های رسمی پزشکی قانونی نشان می‌دهد که تنها در خرداد ماه‌های سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱، موج غرق‌شدگی به ترتیب گریبان‌گیر ۱۲.۲۴، ۲۷ و ۱۸ نفر شده است. اما فاجعه اصلی در آمارهای کل سالانه نهفته است؛ جایی که بر اساس گزارش اداره کل پزشکی قانونی مازندران، از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱ به ترتیب ۱۰۹.۹۹، ۱۴۷ و در نهایت ۱۶۱ نفر جان خود را در این آب‌ها از دست داده‌اند؛ روندی صعودی که نشان از یک قاتل پنهان در اعماق آب دارد. این در حالی است که به گفته عزیززاده گرجی شمار مغروقین در دریای مازندران طی تابستان ۱۴۰.۲۵ نفر بود و در پایان سال این تعداد به ۷۸ نفر رسید و تعداد افراد غرق شده در سال ۱۴۰۴ به ۷۴ نفر رسیدا است. بخش عمده‌ای از این تراژدی‌ها زیر سر پدیده‌ای علمی به نام «جریان شکافنده» است. جریان شکافنده، جریانی قوی، باریک و بسیار سریع است که از سمت ساحل به سمت عمق دریا حرکت می‌کند. این پدیده زمانی ایجاد می‌شود که امواج بزرگ به سمت ساحل می‌آیند و حجم زیادی از آب را به ساحل می‌کوبند. این آب انباشته شده برای بازگشت به اعماق دریا، راهی میان ماسه‌ها پیدا می‌کند و کانالی باریک ایجاد می‌کند. سرعت این جریان آن‌قدر زیاد است که حتی شناگران ماهر و قهرمانان المپیک هم نمی‌توانند برخلاف جهت آن شنا کنند. این جریان‌ها معمولا در روزهای بادخوب و پس از طوفان، در نواحی که ساحل ماسه‌ای و شیب تند دارد، شدت می‌گیرند. مسافران بی‌خبر با ورود به این نواحی آرام ظاهری، ناگهان خود را در چنگال جریانی می‌بینند که آن‌ها را با سرعت به سمت اعماق می‌کشد و تلاش برای شنای مستقیم به سمت ساحل، تنها انرژی آن‌ها را تخلیه کرده و منجر به غرق شدن می‌شود.