خشکی ریه های تهران از چیتگر تا سرخه‌حصار
تحریریه آوش/ اغلب کارشناسان منابع طبیعی مسئولیت اصلی خشکیدگی درختان پارک‌های جنگلی تهران را متوجه شهرداری می‌دانند؛ نهادی که مدیریت این عرصه‌ها طی ۳۵ سال گذشته از سوی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور به آن واگذار شده و ضعف این نهاد در نگهداشت پهنه‌های سبز تهران در طول سالیان گذشته و در دوره‌های مدیریتی گوناگون کاملاً مشهود است
پارک جنگلی سرخه‌حصار با مساحت بیش از ۵۴۰ هکتار قرار بود ریه تهران باشد و کمی از آلودگی هوا بکاهد؛ اما این پارک، مانند سایر گلوگاه‌های تنفسی پایتخت، از چیتگر گرفته تا لویزان، یاس فاطمی و خرگوش‌دره، با خشکیدگی گسترده درختان روبه‌رو شده است. کم‌آبی ناشی از خشکسالی و تغییرات اقلیمی، پیش‌بینی نشدن منابع آب پایدار و اشکالات اساسی در آبیاری و رسیدگی به درختان، در طول سال‌های اخیر ابتدا این جنگل دست‌کاشت را کم‌جان کرد و سپس آفات و بیماری‌ها جان درختان آن را گرفت. تا جایی که محمدرحیم مرتضوی، شهردار منطقه ۱۳، خردادماه امسال خبر داد که بیش از ۶ هزار درخت سرخه‌حصار در سال گذشته به دلیل خشکیدگی، قطع و از محوطه خارج شده‌اند. البته به گفته او، شهرداری با کاشت ۳۵ هزار نهال به دنبال احیای این عرصه است.
با این حال، اغلب کارشناسان منابع طبیعی مسئولیت اصلی خشکیدگی درختان پارک‌های جنگلی تهران را متوجه شهرداری می‌دانند؛ نهادی که مدیریت این عرصه‌ها طی ۳۵ سال گذشته از سوی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور به آن واگذار شده و ضعف این نهاد در نگهداشت پهنه‌های سبز تهران در طول سالیان گذشته و در دوره‌های مدیریتی گوناگون کاملاً مشهود است.
علی بناگر، رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی منابع طبیعی و محیط‌زیست ایران، در بازدید میدانی از سرخه‌حصار همراه با خبرنگار و تصویربردار «آوش»، از بی‌مسئولیتی‌هایی می‌گوید که خود را به‌وضوح در بی‌توجهی به لزوم استفاده صحیح از منابع آبی محدود، رسیدگی نکردن به درختان و ضعف در انجام اقدامات ساده‌ای مانند پاک‌سازی جوی‌های آبیاری، ایجاد گودی و تشتک پای درختان و تُنُک‌کردن و هرس به‌موقع آن‌ها نشان می‌دهد. او این بی‌توجهی‌ها را «کاهلی کردن» می‌نامد و تأکید دارد این فاجعه تا حد زیادی از گوش ندادن به حرف متخصصان و استفاده از «پیمانکاران خودی» در دوره مدیریت شهرداری تهران بر پارک‌های جنگلی پایتخت نشأت گرفته است.
بناگر معتقد است خشکیدگی درختان عرصه‌هایی مانند سرخه‌حصار حاصل یک یا دو سال نیست و در چند دهه گذشته، تشدید کم‌آبی بر اثر تغییرات اقلیمی و سوءمدیریت در نگهداری پارک‌ها، درختان را در برابر آفت‌هایی مانند سوسک پوست‌خوار آسیب‌پذیر کرده است؛ آفت‌هایی که در چند سال گذشته تیر خلاص را به پیکر نحیف درختان سرخه‌حصار، چیتگر و دیگر پارک‌های جنگلی پایتخت زده‌اند.
رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی منابع طبیعی و محیط‌زیست ایران تأکید دارد حتی با وجود محدودیت منابع آبی، بازهم مدیریت اصولی، نظارت مستمر و بهره‌گیری از دانش متخصصان می‌توانست از شدت خسارات بکاهد. بناگر همچنین درباره نگاه اقتصادمحور و ساخت‌وسازهای سنگین در محدوده پارک‌های جنگلی هشدار می‌دهد و خواستار توقف هر نوع برنامه درآمدزایی در این عرصه‌هاست که فشار اکولوژیک را بر آن‌ها افزایش می‌دهد.
نجات باقیمانده سرخه‌حصار، چیتگر و دیگر جنگل‌های دست‌کاشت پایتخت به تأمین منابع آب پایدار به‌ویژه از مسیر بازچرخانی آب و گسترش استفاده از پساب تصفیه‌شده، اصلاح شیوه آبیاری، کنترل آفات، افزایش تنوع گونه‌ای و انتخاب گونه‌های سازگار با اقلیم تهران نیاز دارد. البته احیای این پارک‌ها دهه‌ها زمان می‌برد و تنها با استفاده از دانش و با به‌کارگیری متخصصان جنگل‌داری و علوم مرتبط نتیجه خواهد داد. این نتیجه البته زمانی حاصل خواهد شد که شهرداری تهران به‌عنوان متولی اصلی نگهداری از این پارک‌ها، فارغ از این که چه شخص یا جناحی مدیریت آن را در دست دارد، به‌طور مستمر و دلسوزانه از ریه‌های پایتخت مراقبت کند و در انتخابات پیمانکاران، شایستگی را بر روابط شخصی و جناحی ترجیح دهد.
