رابطه ایران و چین؛ نه ابزاری و نه تابعی، بلکه راهبردی و متقابل است

ایران و چین دارای اشتراکات گسترده‌ای هستند که هر یک از آن‌ها می‌تواند مبنای یک رابطه راهبردی مستحکم باشد. نخست، از منظر تاریخی، هر دو کشور از کهن‌ترین تمدن‌های بشری به شمار می‌روند و قرن‌هاست که از طریق جاده ابریشم و سایر مسیرها، مبادلات فرهنگی و تجاری فعالی داشته‌اند. در دوران معاصر نیز نظام‌های سیاسی هر دو کشور بر پایه انقلاب شکل گرفته‌اند و هویت سیاسی خود را در مواجهه با نظام تک‌قطبی یا غربی تعریف می‌کنند. همچنین، هر دو کشور بر اصل چندجانبه‌گرایی تأکید دارند.

از منظر منطقه‌ای، ثبات برای هر دو کشور از اهمیت بالایی برخوردار است؛ چه در حوزه آب‌وهوا، چه در ابعاد امنیتی و چه در جهت‌گیری‌های توسعه اقتصادی. رفتار چین در منطقه، برخلاف رویکرد ایالات متحده، همواره سازگار با منافع مشترک بوده است. چین هرگز از نسل‌کشی یا اشغال دفاع نکرده و موضع اصولی داشته است. این کشور مدافع تنش‌های بین‌المللی یا فروش سلاح به منظور ایجاد رقابت تسلیحاتی نیست و حتی در میانجی‌گری برای کاهش تنش‌ها، از جمله میان ایران و عربستان، تلاش کرده است.

از منظر سیاست داخلی، چین کشوری پایدار محسوب می‌شود. برخلاف ایالات متحده که ممکن است قراردادهای یک رئیس‌جمهور توسط رئیس‌جمهور بعدی لغو شود، تداوم و پایداری در سیاست خارجی چین حاکم است. بنابراین، قراردادهای منعقدشده با چین از تداوم برخوردارند. همچنین، برخلاف ایالات متحده که تحت تأثیر لابی‌های مختلف قرار می‌گیرد، تصمیمات چین صرفاً بر مبنای منافع ملی آن کشور اتخاذ می‌شود. به این دلایل و سایر عوامل متعدد، هر دو کشور زمینه‌های گسترده‌ای برای همکاری و ارتقای سطح روابط راهبردی دارند.

نکته‌ای که باید حداقل از سوی چینی‌ها درک شود، آن است که ایران نگاهی ابزاری به روابط با چین ندارد. این رابطه برای ایران اصالت دارد و به این معنا نیست که در صورت بهبود روابط با غرب، چین کنار گذاشته خواهد شد. این دیدگاه باید به‌روشنی به چین منتقل شود. از سوی دیگر، نگرش ایران به چین نیز بر پایه منافع ملی خود استوار است و ایران به دنبال تبدیل شدن به زیرمجموعه یا قمر چین نیست، بلکه به دنبال برقراری یک رابطه برابر و مبتنی بر منافع متقابل است. اگر این دو دیدگاه در هر دو کشور نهادینه شود، زمینه مناسبی برای همکاری‌های بلندمدت و ارتقای روابط راهبردی فراهم خواهد آمد.