شکست گسل خودرو؛ از دررفتن فنر قیمت‌ها در سال ۱۴۰۴ تا تهدید رکود جنگی در سال ۱۴۰۵

بازار خودروی ایران پس از پشت سر گذاشتن سال بحرانی ۱۴۰۴ که با جهش بی‌سابقه ۶۰ تا ۷۰ درصدی قیمت‌ها و دررفتن فنر متراکم ارز همراه بود، اکنون در آستانه ورود به سالی قرار گرفته که سایه تقابل‌های نظامی و اختلال در زنجیره تامین، آینده آن را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است. در حالی که سال گذشته شوک‌های ناشی از دلار ۱۴۰ هزار تومانی، مکانیسم ماشه و جنگ ۱۲روزه، تعادل تقاضا را بر هم زد، حالا توقف تولید در غول‌های فولادی کشور اثر جراحات جنگ را مستقیما به بدنه صنعت خودرو منتقل کرده است. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که نیمه اول سال ۱۴۰۵، بازار میان دو لبه قیچی رکود تورمی سنگین و کاهش شدید عرضه گرفتار خواهد بود؛ جایی که از یک سو با افت محسوس واردات و تولید داخلی مواجه هستیم و از سوی دیگر، تقاضای مصرف‌کننده زیر سایه ریسک‌های سیاسی به حبس رفته است.

بابک صدرایی، کارشناس بازار خودرو در گفت‌وگو با آوش به بررسی این موضوع می‌پردازد که آیا بازار با تخلیه نیازهای انباشته شب عید، راهی برای بازگشت به ثبات پیدا می‌کند یا با ادامه وضعیت جنگی و فلج شدن تامین قطعات، وارد یک دوره رکود طولانی‌مدت و عمیق خواهد شد؟

۱۴۰۴، سال بحرانی خودرو

در این گفت‌وگو بابک صدرایی، کارشناس بازار خودرو این چنین به تشریح آن‌چه در سال ۱۴۰۴ بر سر بازار خودرو رفته است نی‌پردازد: ما در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ با یک بحران شدید در بازار خودرو مواجه شدیم، فنر قیمت‌ها دررفت و تا ۶۰ الی ۷۰ درصد خودروها افزایش قیمت داشتند، همین هم باعث شد تا یک حدودی تقاضا کاهش پیدا کند. تقریبا می‌شود گفت سال بحرانی برای بازار خودرو را پشت سر گذاشتیم که تا حدودی مشابه وضعیت سال ۱۴۰۱ بود، یعنی به همان نسبت که سال ۱۴۰۱ هم شاهد بودیم بازار خودرو فنرش دررفت. این البته بستگی به قیمت ارز هم داشت که تا نزدیک ۵۰-۱۴۰هزار تومن رسید.

او می‌افزاید: به همین خاطر باید این نکته را در نظر بگیریم که سال ۱۴۰۴ یک سال تقریبا بحرانی بود، بخاطر اینکه اتفاقاتی نظیر جنگ ۱۲روزه رخ داد، مکانیسم ماشه فعال شد، موضوع افزایش قیمت دلار پیش آمد که اگرچه با وجود اینکه سال ۱۴۰۳ قیمت دلار از ۵۰هزار تومان به ۱۰۰هزار تومان رسید، خودرو شاید مثلا ۱۰ الی ۱۵ درصد افزایش قیمت داشت و این باعث جمع شدن فنر قیمت شد و این فنر جمع شده ناگهان باز شد و در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ تاثیر قیمت ارز را روی قیمت خودرو نشان داد.

بابک صدرایی در مورد تولید خودرو در سال ۱۴۰۴ می‌گوید: وضعیت تولید خودرو یک مقدار افت داشت، اما آنچنان افتی که محسوس باشد، نبود و به هر صورت به هر شکلی که بود تولید خودرو ادامه پیدا کرد. اگرچه در بعضی از شرکت‌های بزرگ در بخش خصوصی شاهد افت تولید بودیم، در خودروسازها دولتی اگرچه ایران‌خودرو توانست میزان تولید خود را حفظ کند، اما سایپا و... افت تولید داشت. به هر صورت این افت تولید وجود داشت و طبیعی هم بود با توجه به فشارهایی که در زمینه ارزی، سیاسی و لجستیکی وجود داشت، افت تولید اتفاقا افتاد.

۱۴۰۵، سال پررکود بازار خودرو

این کارشناس بازار خودرو درباره چشم انداز ۱۴۰۵ عنوان می‌کند: در سال ۱۴۰۴ در مجموع افت تولید خیلی زیاد نبود که بگوییم چشمگیر بود، اما شرکت به شرکت متغیر و متفاوت بود؛ اما در سال ۱۴۰۵ ما با توجه به جنگی که صورت گرفته، شرایط بازار، شرایط روانی بازار من فکر می‌کنم بستگی دارد به اینکه جنگ تا چه مدت ادامه پیدا کند.

او همچنین می‌افزاید: مسئله دوم این است که قطعا ما در ۶ ماه اول امسال یک بازار بسیار پررکودی را خواهیم داشت، مگر اینکه یک شرایط نرمالی به وجود بیاید و خیلی از مصرف‌کنندگان ترس از ریسک نداشته باشند و بیایند دوباره به سمت بازار حرکت کنند و دوباره اوضاع نرمال و عادی شود و آن نیازهای انباشته شده بازار شب عید بخواهد به امسال سال بیاید؛ این در شرایطی است که ثبات برقرار شود. اما اگر شرایط ثبات نداشته باشد، بازار قطعا دچار یک رکود طولانی مدت خواهد شد و به نظرم عرضه هم به وسیله واردات و هم به وسیله تولید خیلی کمتر می‌شود.

اثر تعطیلی فولادسازان بزرگ بر تولید و قیمت خودرو

صدرایی درباره اینکه شرکت‌های فولادی بزرگ بالاخص فولاد مبارکه اصفهان که عمده نیاز خودروسازها ما را تامین می‌کرد در اثر حمله دشمن با توقف تولید مواجه شده‌اند تاکید می‌کند: این مسئله قطعا روی تولید خودروهای داخلی تاثیر بسیار زیادی می‌گذارد و عرضه بسیار کاهش می‌یابد، اما باید در نظر بگیریم که تقاضا هم اگر شرایط به همین منوال باشد، تقاضای زیادی نخواهد بود، مگر اینکه یک ثباتی به وجود بیاید و سایه جنگ کاملا برطرف شود که آن هم تازه اگر این ثبات به وجود بیاید، چند ماه طول می‌کشد که اقتصاد کشور بخواهد خودش را بازیابی کند و روندهای تولید و بازسازی صورت بگیرد که بتواند به یک حالت نسبتا نرمال نسبت به وضع برگردد.

او همچنین درباره روند عرضه خودرو می‌گوید: من احساس می‌کنم روند عرضه کم می‌شود، روند واردات تقریبا می‌شود گفت خیلی ناچیز می‌شود، ولی باید دید که تقاضا چه مقدار خواهد بود. حالا یک بخشی از تقاضا با خودروهایی که در بازار مانده و به فروش نرفته ممکن است، تامین شود و یک بخشی هم که این خودروهای موجود در بازار تمام شود، کاستی‌ها و آثار خودش را نشان می‌دهد. ممکن است که حتی ما شاهد این باشیم که قیمت خودرو متاثر از قیمت ارز باشد، حالا ما باید ببینیم وقتی بازار باز می‌شود، قیمت ارز چقدر خواهد بود. مسئله دوم جدا از قیمت ارز این است که چه تقاضایی برای بازار وجود داره و چقدر مصرف‌کننده ریسک می‌کند که بیاید در این بازار خودرو بخرد.

تعادل عرضه و تقاضا، تعیین‌کننده قیمت خودرو

او در پایان درباره قیمت خودرو پیش‌بینی می‌کند: اگر نسبت عرضه و تقاضا خیلی بهم نخورد، قیمت‌ها هم خیلی شاهد افزایش چشمگیر نخواهند بود. اما اگر به یک نسبتی ناگهان تقاضا بالا برود، قطعا قیمت‌ها بالا خواهند رفت و بعضا ممکن است به یک جایی برسیم که قیمت‌ها ناچار بالا برود و اگر قیمت‌ها خیلی بیشتر از این بالا برود، خودش قطعا تقاضا را به شدت کاهش می‌دهد و آنجا است که دیگر قیمت‌ها، قیمت‌های ثابتی نیستند و بر حسب نیاز قیمت‌ها تغییر پیدا می‌کنند.