چشم انداز دور سوم مذاکرات

حسن بهشتی پور در یادداشتی در آرمان امروز نوشت:

برای درک بهتر روند تحولات، باید به این پرسش پاسخ داد که چرا دور دوم مذاکرات نسبت به دوره‌های قبل مانند برجام یا مذاکرات دوحه و وین پویایی بیشتری دارد؟

عامل اول بازدارندگی و حمله نظامی. حمله آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران در سال ۲۰۲۵، معادله جدیدی ایجاد کرد. ایران با وجود آسیب دیدن، توانست با حفظ مواضع خود و انجام مانورهای نظامی در تنگه هرمز، این پیام را منتقل کند که گزینه نظامی نه تنها ایران را به عقب‌نشینی وادار نمی‌کند، بلکه می‌تواند کل منطقه را ناامن سازد. این موضوع محاسبات آمریکا را تغییر داده است. ایران اکنون با دست پر و از موضع قدرت به مذاکره بازگشته است.

عامل دوم طرح اقتصادی جامع. پیشنهاد ایران برای همکاری‌های اقتصادی با آمریکا، یک عنصر جدید و هوشمندانه است. این پیشنهاد، منافع مشخصی را برای شرکت‌های آمریکایی در حوزه‌هایی مانند انرژی و معدن ترسیم می‌کند. هدف آن، ایجاد یک «لابی منفعت» در داخل آمریکا برای حفظ توافق احتمالی است. اگر توافق آینده صرفاً به رفع تحریم‌ها خلاصه شود، با کوچک‌ترین تغییر در دولت آمریکا قابل خروج خواهد بود. اما اگر منافع اقتصادی مستقیم برای شرکت‌های آمریکایی ایجاد کند، ترک آن برای دولت‌های بعدی دشوارتر می‌شود.

عامل سوم فشار افکار عمومی در ایران و آمریکا. نظرسنجی‌های اخیر نشان داده است که حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد از ایرانیان و آمریکایی‌ها مخالف درگیر شدن در جنگ هستند. این واقعیت، تیم مذاکره‌کننده دو طرف را مجبور کرده است تا با دستاوردهای مشخص و سریع، مانع اجرای سیاست‌های اسرائیل برای ایجاد جنگی تازه در منطقه شوند. تأکید عراقچی بر «کوتاه بودن زمان مذاکرات» و «نتیجه‌محوری»، پاسخی به همین انتظار عمومی برای مشاهده نتایج عینی است.

دور سوم مذاکرات که قرار است روز پنج‌شنبه برگزار شود، از چند جهت حیاتی خواهد بود:

۱. بررسی پیش‌نویس مذاکراتی: در این دور، ایران متنی را که بر اساس «اصول راهنما» تهیه کرده است، مبادله می‌کند. محتوای پیشنهاد ایران نشان خواهد داد که آیا توافق بر سر اصول، واقعی بوده یا صرفاً یک بیانیه رسانه‌ای به شمار می‌رفته است.

۲. آزمون جدیت آمریکا: مواضع متناقض آمریکا (تأکید بر دیپلماسی از یک سو و تشدید فشار نظامی از سوی دیگر) در این دور به بوته آزمایش گذاشته می‌شود. ایران به‌صراحت اعلام کرده که مذاکرات نباید با تهدید و فضاسازی روانی همراه باشد.

۳. واکنش به طرح اقتصادی ایران: نحوه برخورد آمریکا با پیشنهاد همکاری‌های اقتصادی ایران، نشان خواهد داد که آیا واشنگتن به دنبال یک توافق برد-برد است یا صرفاً به دنبال خلع سلاح ایران بدون ارائه امتیاز متقابل.

مذاکرات ژنو بر خلاف دوره‌های قبلی، با طرحی مشخص از سوی ایران و با درک متقابل از هزینه‌های نظامی، فضای سازنده‌تری یافته است. با این حال، «موفقیت» یا «شکست» نهایی به این بستگی دارد که آیا آمریکا می‌تواند از الگوی رفتاری متناقض خود دست بردارد و وارد یک معامله واقعی شود که در آن هم رفع تحریم‌ها (هدف ایران) و هم محدودیت‌های هسته‌ای قابل راستی‌آزمایی (هدف آمریکا) محقق گردد. دور سوم، اولین آزمون جدی برای تبدیل «اصول توافق» به «مواد توافق» خواهد بود.