لزوم تبدیل مذاکره به امر ملی

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

با نزدیک شدن ایران به مرحله امضای یادداشت تفاهم و حرکت به سمت توافق، بار دیگر موضوع «مذاکره» به یکی از اصلی‌ترین مباحث سیاسی کشور تبدیل شده است؛ موضوعی که از ابتدا نیز با تأکید بر حفظ منافع ملی، عزت کشور و رعایت اصول عقلانیت و حکمت در دستور کار قرار گرفت. در همین چارچوب، ایده «مذاکره باید به یک امر ملی تبدیل شود» به‌عنوان یکی از کلیدواژه‌های مهم این روند مطرح شده است.

موضوع مذاکره از زمانی به‌صورت جدی در فضای سیاسی کشور برجسته شد که ضرورت استفاده از ظرفیت دیپلماسی برای کاهش تنش‌ها و تأمین منافع ملی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت. در این میان، همواره تأکید شده که مذاکره زمانی قابل قبول است که برابر، عزتمندانه، عاقلانه و در راستای منافع ملت ایران باشد. بر همین اساس، هرگونه مذاکره‌ای که در آن حقوق ملت ایران نادیده گرفته شود یا نشانه‌ای از تسلیم در برابر فشارها داشته باشد، از منظر سیاست رسمی کشور مردود و غیرقابل پذیرش تلقی می‌شود.

در طول این مسیر، رهبر شهید نیز بر ضرورت حفظ عزت ملی، توجه به منافع مردم و حرکت در چارچوب اصول و خطوط قرمز کشور تأکید داشت. دولت و بسیاری از دلسوزان کشور نیز همواره بر این موضوع تأکید کرده‌اند که مذاکره باید ابزاری برای تأمین منافع ایران و کاهش فشارها باشد، نه بستری برای عقب‌نشینی از حقوق ملت.

با این حال، همزمان با نزدیک شدن روند مذاکرات به مراحل حساس، جریان‌های مخالف نیز فعالیت خود را افزایش داده‌اند؛ جریان‌هایی که بخشی از آن‌ها در داخل و بخشی دیگر در خارج از کشور قرار دارند و در برخی موارد نیز همسو با یکدیگر عمل می‌کنند. این جریان‌ها تلاش دارند روند مذاکرات را از مسیر اصلی خود خارج کرده و آن را به سمت شکست سوق دهند.

بر همین اساس، جریان‌شناسی مخالفان مذاکره و بررسی اهداف و رویکردهای آنان، به یکی از محورهای مهم تحلیل‌های سیاسی تبدیل شده است؛ چراکه بسیاری معتقدند موفقیت هر روند دیپلماتیک، نیازمند تبدیل شدن مذاکره به یک «امر ملی» و ایجاد اجماع داخلی حول منافع کشور است.

در شرایطی که روند مذاکرات وارد مراحل حساس شده و بحث حرکت به سمت توافق و امضای یادداشت تفاهم بیش از گذشته در فضای سیاسی کشور مورد توجه قرار گرفته، بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که موفقیت هر مسیر دیپلماتیک در گرو شکل‌گیری اجماع داخلی و تبدیل شدن مذاکره به یک «امر ملی» است. در همین راستا، مخالفان داخلی و خارجی مذاکرات نیز تلاش دارند با ایجاد فضای دوقطبی، روند گفت‌وگوها را با چالش مواجه کنند.

سینا خدایاری، کارشناس سیاسی، در گفت‌وگو با روزنامه آرمان امروز با اشاره به ضرورت شکل‌گیری نگاه ملی به موضوع مذاکره، اظهار کرد: در بسیاری از کشورها، مسائل مرتبط با منافع ملی و سیاست خارجی فراتر از رقابت‌های جناحی تعریف می‌شود و جریان‌های سیاسی تلاش می‌کنند در بزنگاه‌های مهم، از ایجاد شکاف و اختلاف داخلی جلوگیری کنند. به گفته او، در ایران نیز موضوع مذاکره زمانی می‌تواند به نتیجه مطلوب برسد که همه جریان‌های سیاسی، رسانه‌ای و اجتماعی آن را در چارچوب منافع ملی تحلیل کنند، نه صرفاً از زاویه رقابت‌های سیاسی داخلی.

وی افزود: اصل مذاکره از ابتدا نیز در کشور با این چارچوب مطرح بوده که گفت‌وگو باید عزتمندانه، برابر و در راستای تأمین حقوق ملت ایران باشد. هیچ‌گاه بحث بر سر پذیرش فشار یا نادیده گرفتن منافع ملی نبوده و نیست. آنچه همواره مورد تأکید قرار گرفته، استفاده از ظرفیت دیپلماسی برای کاهش هزینه‌ها، رفع تنش‌ها و تأمین منافع مردم بوده است.

این کارشناس سیاسی با اشاره به فعالیت جریان‌های مخالف مذاکره تصریح کرد: امروز بخشی از مخالفان مذاکرات در خارج از کشور قرار دارند و اساساً هرگونه توافق یا کاهش تنش را برخلاف اهداف خود می‌دانند. در داخل نیز برخی جریان‌ها تلاش می‌کنند فضای سیاسی را به سمت تقابل و دوقطبی‌سازی ببرند. در حالی که تجربه نشان داده هر زمان در مسائل کلان سیاست خارجی انسجام داخلی وجود داشته، قدرت چانه‌زنی کشور نیز افزایش پیدا کرده است.

خدایاری ادامه داد: تبدیل شدن مذاکره به یک امر ملی به این معناست که همه جریان‌ها بپذیرند سیاست خارجی موفق نیازمند پشتوانه داخلی است. طبیعتاً ممکن است درباره جزئیات یا شیوه اجرای مذاکرات اختلاف‌نظر وجود داشته باشد، اما اصل حمایت از منافع ملی و جلوگیری از تخریب روندهای دیپلماتیک باید مورد توافق همه باشد.

وی خاطرنشان کرد: اگر فضای داخلی کشور دچار شکاف و التهاب شود، طرف مقابل نیز این پیام را دریافت می‌کند که ایران فاقد انسجام لازم در تصمیمات کلان است و همین مسئله می‌تواند روند مذاکرات را دشوارتر کند. به همین دلیل، حفظ وحدت داخلی و پرهیز از برخوردهای هیجانی و سیاسی با موضوع مذاکره، یک ضرورت راهبردی برای کشور محسوب می‌شود.