سهگانه سرنوشتساز در مذاکرات ایران و آمریکا
هتل «سرینا» در اسلامآباد روز شنبه میزبان یکی از مهمترین و سرنوشتسازترین مذاکرات چند دهه اخیر بود.
دنیای اقتصاد در گزارشی نوشت:
هتل «سرینا» در اسلامآباد روز شنبه میزبان یکی از مهمترین و سرنوشتسازترین مذاکرات چند دهه اخیر بود. بعد از ۴۰ روز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران، هیاتهای بلندپایه و پرشمار ایرانی و آمریکایی در پاکستان گفتوگوهای مستقیمی را به گفته الجزیره با هدف رسیدن به توافقی جامع انجام دادند و به تبادل متن بین تیمهای کارشناسی رسیدند. این مذاکرات بر مبنای طرح ۱۰مادهای ایران و حول سه محور اصلی هستهای و رفع تحریم، تنگه هرمز و آتشبس پایدار در همه جبهههای منطقه صورت میگیرد. اهمیت این مذاکرات تا جایی است که شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، یک روز پیش از آغاز مذاکرات؛ در سخنرانی تلویزیونی این مذاکرات را «سرنوشتساز» توصیف کرد و گفت که در دستیابی به توافقی پایدار یا موفق میشوند یا شکست میخورند.
مذاکرات هیاتهای ایرانی و آمریکایی پیش از ساعت ۱۷:۳۰ به وقت اسلامآباد (۱۶ به وقت ایران) آغاز شد. پس از گذشت ساعتی از این مذاکرات، با توجه به ورود به جزئیات و مباحث فنی، تیمهای کارشناسی نیز به مذاکرات اضافه شدند و در نهایت ساعت ۲۲:۳۰ به وقت اسلامآباد (۲۱به وقت تهران) دور دوم مذاکرات به پایان رسید. در آخرین خبر و تا لحظه تنظیم این گزارش، خبرنگار صدا و سیما گزارش داد که قرار است دور سوم نیز امشب(شنبه شب) برگزار شود. همزمان یک منبع پاکستانی به سیانان گفت که مذاکرات از کلیات عبور کرده و بر این اساس احتمال تمدید یکروزه مذاکرات و ادامه آن در روز یکشنبه وجود دارد.
این مذاکرات در حالی با پیشرفت شرایط و تماسهای مداوم با سفیر ایران در لبنان مبنی بر راستیآزمایی توقف حملات به بیروت و تذکر جدی به مواردی از نقض آتشبس و نیز فراهمشدن آزادسازی داراییهای بلوکهشده کشورمان، به مذاکرات سهجانبه ختم شد که تنها سه روز از آتشبس دو هفتهای میان ایران و آمریکا سپری میشود. این گفتوگوها بلندپایهترین تماس دیپلماتیک بین دو کشور از زمان انقلاب اسلامی ایران در سال۱۹۷۹ محسوب میشود. این مذاکرات پس از رایزنیهای فشرده در اسلام آباد و پیشرفت گفتوگوها، محدود کردن حملات رژیم صهیونیستی از بیروت به مناطق جنوبی لبنان که به معنای پیشرفت در اجرای آتشبس محسوب میشود و نیز پذیرفتن آزادسازی داراییهای ایران از سوی طرف آمریکایی آغاز شد. حضور هیات ۳۰۰نفره آمریکا که شامل کارشناسان در حوزههای مختلف است و ترکیب هیات ۸۶نفره ایرانی متشکل از ۵کمیته سیاسی، نظامی، امنیتی، حقوقی و اقتصادی نشانهای از سطح عالی و همزمان اختیار کامل و جدیت بالای مذاکرات است. این مساله همچنین نشان میدهد که دو طرف پیش از رسیدن به اسلامآباد و آغاز مذاکرات نسبت به ساختار مذاکره تفاهم حاصل کردهاند.
در همین خصوص ولی نصر، مشاور سابق اوباما، به نیویورکتایمز گفت که تعداد و ترکیب هیات ایرانی نشان میدهد «که آنها برای سنگاندازی در مذاکرات نیامدهاند»، بلکه با اختیار کامل و جدیت حاضرند تا با ایالات متحده به توافق برسند. به گفته نصر، چنین هیات بزرگی از کارشناسان فقط در صورتی اعزام میشود که مذاکرات در مراحل پایانی توافق باشد، نه برای آزمایش اولیه فضا. ممکن است تهران و واشنگتن در مذاکرات، فراتر از آنچه علنا مشخص است، از طریق کانالهای پشتپرده با میانجیگری پاکستان در هفتههای اخیر پیشرفت کرده باشند.
رایزنیهای پیش از مذاکره
هیات مذاکرهکننده ایران ظهر روز شنبه به وقت محلی با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، دیدار کرد. شریف از تعامل سازنده استقبال و ابراز امیدواری کرد که این مذاکرات به صلح پایدار و ثبات منطقهای منجر شود. هیات مذاکرهکننده ایران در اسلامآباد پیش از ظهر روز شنبه و قبل از دیدار با نخستوزیر پاکستان در جلسهای داخلی به بررسی آخرین تحولات پرداختند. همچنین هیات مذاکرهکننده ایرانی پیش از دیدار با نخستوزیر پاکستان، دوباره با فرمانده ارتش این کشور دیدار کرد. احتمال ردوبدل پیام جدید وجود دارد. هیات ایرانی جمعه نیز فرمانده ارتش پاکستان دیدار کرده بود. تسنیم در این خصوص نوشت، از جمعهشب و بلافاصله بعد از ورود هیات ایرانی به اسلامآباد پاکستان، رایزنیهای فشردهای در حال انجام است و چندین دور گفتوگو با مقامات پاکستانی انجام شده تا طرف آمریکایی به تعهداتش پایبند باشد. به نظر میرسد هیات ایرانی با برگهای برنده زیادی در اسلامآباد حضور یافته است تا بتواند تصمیمات مناسبی اتخاذ کند. بعد از این رایزنیها، کاخ سفید اعلام کرد که جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، به همراه استیو ویتکاف و جرد کوشنر، در اسلامآباد با شهباز شریف و اسحاق دار دیدار و گفتوگو کردند.
مبنای مذاکرات در پاکستان
آمریکا پیشتر یک طرح ۱۵مادهای را برای توقف آتشبس و مذاکره ارائه کرده بود که مورد موافقت ایران قرار نگرفت و پس از آن بود که تهران یک طرح ۱۰بندی ارائه داد که قرار شد این طرح مبنای مذاکرات قرار گیرد. از جمله موارد مهم در طرح ۱۰بندی ایران عبارتند از: توقف کامل هرگونه تجاوز به ایران و گروههای مقاومت همپیمان، خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه، لغو کلیه تحریمهای اولیه، ثانویه و تحریمهای سازمان ملل و پذیرش حق غنیسازی ایران توسط آمریکا و مذاکره درباره سطح غنیسازی.
دو تفاوت بارز مذاکرات پاکستان
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه، درباره مذاکرات بین ایران و آمریکا گفت که سطح هیات ایرانی شرکتکننده در مذاکرات اسلامآباد نشاندهنده جدیت ایران است و ایران برای هر سناریویی به صورت جدی آمادگی دارد. غریبآبادی در پاسخ به سوالی با بیان اینکه این دور از گفتوگوها با گفتوگوهای ادوار گذشته تفاوت اساسی دارد، ادامه داد: «این دور از مذاکرات صرفا مذاکره نیست، بلکه مطالبه است و در واقع ایران فهرست بلندی از مطالبات دارد.» وی همچنین در بیان دیگر تفاوتهای این دور از مذاکرات با مذاکرات قبلی ادامه داد: «ما در جنگ به پیروزیهای خوبی دست پیدا کردیم و در واقع با دست برتر در مذاکرات حضور داریم. آمریکاییها به اهداف خود در این جنگ دست پیدا نکردند.» غریبآبادی با اشاره به تسلط ایران بر تنگه هرمز و اهمیت این موضوع نیز افزود: «این دور از مذاکرات نسبت به ادوار قبلی تفاوتهای دیگری نیز دارد و آنچه اشاره کردم، دو تفاوت بارز بود.»
سایه اختلافات
این مذاکرات در شرایطی برگزار شد که طرفین بر سر مسائل کلیدی با یکدیگر اختلافنظر اساسی دارند؛ از جمله مساله حمله اسرائیل به لبنان، تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران که آمریکا به رهبری ترامپ، اعلام کرده که ۹۹درصد خواستهاش از مذاکرات آتشبس با ایران، این است که ایران سلاح هستهای نداشته باشد. در مقابل، ایران بر حق خود برای غنیسازی اورانیوم برای اهداف صلحآمیز پافشاری میکند. مساله آزادسازی داراییهای ایران یکی دیگر از نقاط اختلافی پیش و در جریان مذاکرات بوده است. قالیباف جمعهشب در توییتی معنادار نوشت که ۲مورد از اقداماتی که مورد توافق طرفین قرار گرفته بود، هنوز اجرایی نشده است؛ برقراری آتشبس در لبنان و آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران پیش از آغاز مذاکرات. آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران «مستقیما با تضمین عبور ایمن از تنگه هرمز مرتبط است» که انتظار میرود موضوع کلیدی در مذاکرات باشد.
همراهان قالیباف
واپسین ساعات جمعهشب هیات مذاکرهکننده ایرانی به سرپرستی محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، برای مذاکره با طرف آمریکایی وارد اسلامآباد، پایتخت پاکستان، شد. این هیات ۸۶نفره متشکل از کمیتههای امنیتی، سیاسی، نظامی، اقتصادی و حقوقی است. سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه، علی اکبر احمدیان دبیر شورای دفاع، علی باقریکنی معاون سیاست خارجی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، عبدالناصر همتی رئیس کل بانک مرکزی، اسماعیل احمدیمقدم رئیس دانشگاه عالی دفاع ملی، محمد جعفری دستیار دبیر شعام، مجید تخت روانچی معاون وزیر امور خارجه، ولیالله نوری معاون وزیر امور خارجه، اسماعیل بقایی معاون وزیر و سخنگوی وزارت امور خارجه، کاظم غریبآبادی معاون وزیر خارجه و نیز بعضی دستیاران و نمایندگان مجلس، همچون محمد نبویان، نماینده مجلس شورای اسلامی و ابوالفضل عمویی، دستیار ویژه رئیس مجلس شورای اسلامی و سیدمحمد جواد شوشتری، محمد سعید احدیان، حسن اشتری، محسن حسیننیا، سیدعباس حسننیا مقدم، دستیاران رئیس مجلس، دکتر قالیباف را در این سفر همراهی کردند. علاوه بر این در تیم رسانهای هم مجموعا ۳۸نفر همراه هیات ایرانی بودند. هیات بلندپایه ایران در بدو ورود به پایگاه هوایی نورخان از سوی سناتور محمد اسحاقدار معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه، فیلد مارشال سیدعاصم منیر فرمانده ارتش، سردار ایاز صادق رئیس مجلس ملی و سیدمحسن نقوی وزیر کشور پاکستان مورد استقبال قرار گرفتند.
هیات آمریکایی
از طرف آمریکا جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا به همراه استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید و جرد کوشنر، مشاور او در مذاکرات شرکت داشتند. با وجودی که روز گذشته خبرهایی منتشر شد مبنی بر اینکه در هیات آمریکایی فرمانده سنتکام، برد کوپر هم حضور پیدا کرده است اما این خبر ساعاتی بعد تکذیب شد. «اما اشفورد» نویسنده فارن پالیسی درخصوص نقش ونس در مذاکرات مینویسد: «اینکه دولت آمریکا، جیدی ونس را برای این مذاکرات فرستاده، انتخاب خوبی است. ونس پشت پرده با مقامات ایرانی گفتوگو کرده و از اول، بیسروصدا، مخالف جنگ بوده است. او در دیپلماسی تازهکار است و احتمالا با ناامیدی تلاش میکند با ایران به توافق برسد؛ اما با این حال کمتر از کوشنر و ویتکاف به نتانیاهو چک سفید امضا میدهد و بیشتر از آنها در یک مذاکره واقعی و کارشناسی شده شرکت میکند.» همچنین واشنگتنپست، به نقل از مقامات کاخ سفید نوشت که پاکستان ایالات متحده را تشویق کرد تا ونس را بهعنوان رهبر مذاکرات منصوب کند.
