سایه ابهام بر سر رابطه ایران و آمریکا؛ تقابل یا توافق؟

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

شب گذشته سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا در کنفرانس خبری خود عنوان کرد که رئیس‌جمهور دونالد ترامپ مصمم است ایران را پای میز مذاکره بیاورد تا نگرانی‌های اصلی ایالات متحده برطرف شود.

وی تأکید کرد که رویکرد دولت ترامپ ترکیبی از فشار حداکثری و پیشنهاد مذاکره است و هدف نهایی دستیابی به توافقی جامع و پایدار است که برنامه هسته‌ای، موشکی و فعالیت‌های منطقه‌ای ایران را محدود کند.

سخنگو گفت: «رئیس‌جمهور ترامپ می‌خواهد ایران پای میز مذاکره بیاید تا به نگرانی‌های ما رسیدگی شود؛ نگرانی‌هایی که نه تنها امنیت آمریکا و متحدانش را تهدید می‌کند، بلکه ثبات منطقه را نیز به خطر انداخته است. ما آماده‌ایم اگر ایران اراده واقعی نشان دهد، به توافقی عادلانه برسیم اما زمان در حال اتمام است و گزینه‌های دیگر نیز روی میز قرار دارند.»

این اظهارات در حالی مطرح شد که ساعاتی پیش خود ترامپ در جمع خبرنگاران کاخ سفید عنوان کرد: «ما با هدف دستیابی به یک توافق، تعداد بیشتری از کشتی‌ها را به‌سوی ایران اعزام می‌کنیم. امیدواریم بتوانیم به یک توافق برسیم. اگر به توافق برسیم، خوب است. اگر هم به توافق نرسیم، خواهیم دید چه اتفاقی می‌افتد.»

ترامپ که پیش‌تر از اعزام یک ناوگروه بزرگ شامل ناو هواپیمابر یو‌اس‌اس آبراهام لینکلن و چندین ناوشکن موشک‌انداز خبر داده بود، اکنون بر افزایش تعداد شناورها تأکید کرد و آن را بخشی از استراتژی فشار برای وادار کردن تهران به مذاکره توصیف نمود. وی پیش از این نیز در پیام‌های خود در شبکه‌های اجتماعی از «ارمادا عظیم» سخن گفته و هشدار داده بود که زمان برای توافق «در حال اتمام» است و در صورت عدم همکاری، اقدام نظامی «بسیار شدیدتر» از حملات قبلی خواهد بود.

این تحرکات نظامی آمریکا در خلیج فارس و دریای عمان، که با استقرار گسترده نیروهای دریایی همراه شده، نشان‌دهنده تشدید تنش‌ها در روزهای اخیر است. ناوگروه آمریکایی که از اواخر ژانویه وارد منطقه شده، اکنون با اعزام شناورهای اضافی تقویت می‌شود.

تحلیلگران معتقدند این اقدام نه تنها نمایش قدرت است، بلکه تلاشی برای ایجاد اهرم فشار مستقیم بر ایران به شمار می‌رود. ترامپ بارها تکرار کرده که ترجیح می‌دهد بدون توسل به جنگ به نتیجه برسد اما تأکید دارد که اگر مذاکره شکست بخورد، ایالات متحده آماده اقدام قاطع است.

البته آمریکا نیز ترجیح می‌دهد بدون جنگ به تفاهم برسد، زیرا از قدرت موشکی ایران هراس دارد. ایران در سال‌های اخیر توان موشکی خود را به طور چشمگیری ارتقا داده و موشک‌های بالستیک با برد متوسط و بلند، دقت بالا و قابلیت عبور از سامانه‌های دفاعی پیشرفته را توسعه داده است.

موشک‌هایی مانند سجیل، خرمشهر، خیبرشکن و فتاح (هایپرسونیک) می‌توانند پایگاه‌های آمریکایی در منطقه، ناوهای هواپیمابر و حتی اهداف دورتر را تهدید کنند.

تجربه حملات موشکی ایران به پایگاه عین‌الاسد در عراق و همچنین پاسخ‌های موشکی در جنگ اخیر نشان داد که ایران قادر است ضربه‌هایی وارد کند.

ناوهای آمریکایی، هرچند مجهز به سامانه‌های دفاعی پیشرفته مانند ایجس و اس‌ام-۳ هستند، در برابر انبوه موشک‌های همزمان و ترکیبی (بالستیک، کروز و پهپادی) آسیب‌پذیرند.

کارشناسان نظامی آمریکایی بارها هشدار داده‌اند که هرگونه درگیری مستقیم می‌تواند به سرعت به جنگی گسترده تبدیل شود و خسارات سنگینی به ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا وارد کند.

علاوه بر این، ایران با نیروهای مکمل خود می‌تواند جبهه‌های متعددی باز کند و هزینه جنگ را برای آمریکا به شدت افزایش دهد. ترامپ که خود را معامله‌گر بزرگی می‌داند، ظاهراً امیدوار است با ترکیب تهدید نظامی و پیشنهاد مذاکره، ایران را وادار به عقب‌نشینی از مواضع خود کند.

اما تهران تاکنون تأکید کرده که مذاکره تحت فشار و تهدید ممکن نیست و برنامه موشکی و دفاعی‌اش خط قرمز است. وزیر خارجه ایران در دیدارهای اخیر خود در ترکیه اعلام کرده که هرگونه گفت‌وگو باید بر پایه احترام متقابل، بدون پیش‌شرط و بدون سایه سلاح باشد.

این وضعیت نشان‌دهنده بن‌بست دیپلماتیک کنونی است. از یک سو آمریکا با اعزام نیروهای بیشتر و تهدیدهای مکرر سعی در تسریع مذاکره دارد و از سوی دیگر ایران با رد مذاکره تحت فشار و تقویت آماده‌باش نظامی، موضع دفاعی محکمی اتخاذ کرده است.

ترامپ در اظهارات دیشب خود بار دیگر گفت که «اگر توافقی حاصل شود عالی است اما اگر نشود، خواهیم دید چه پیش می‌آید»، که این جمله خود ترکیبی از امید به دیپلماسی و تهدید به اقدام نظامی است.

در چنین فضایی، منطقه خاورمیانه در آستانه تحولات حساسی قرار دارد که می‌تواند به سمت توافق یا درگیری پیش برود. ترجیح واشنگتن برای پرهیز از جنگ مستقیم، عمدتاً به دلیل هزینه‌های بالای انسانی، اقتصادی و استراتژیک ناشی از قدرت موشکی و نامتقارن ایران است.

با این حال، تشدید حضور نظامی آمریکا می‌تواند به اشتباه محاسباتی منجر شود و تنش را به سطح غیرقابل کنترلی برساند.