فرصت جدید به دیپلماسی؛ شکل‌گیری چارچوب مذاکراتی میان ایران و آمریکا

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، با صراحت اعلام کرد که در حال حاضر هیچ برنامه‌ای برای دیدار یا گفت‌وگو با مقام‌های آمریکایی وجود ندارد.

او تأکید کرد که ایران در این مقطع زمانی هیچ ابتکار یا برنامه مشخصی برای مذاکره مستقیم با دولت جدید آمریکا در دستور کار ندارد و هیچ تماسی در سطح مقامات دو کشور برقرار نشده است.

عراقچی در ادامه سخنان خود به نقش ترکیه و برخی دیگر از کشورهای منطقه و فرامنطقه‌ای اشاره کرد و گفت که این کشورها در حال تلاش برای شکل‌دهی به یک «چارچوب» مناسب برای مذاکرات احتمالی آینده هستند.

به گفته او، این چارچوب در حال بررسی و تکمیل شدن است و هدف اصلی آن ایجاد فضایی است که در آن هرگونه گفت‌وگوی احتمالی با رعایت کامل کرامت و شأن ملی ایران انجام شود.

وی ابراز امیدواری کرد که به‌زودی این چارچوب به نقطه‌ای روشن و قابل اتکا برسد تا مبنایی محکم برای هر نوع تعامل دیپلماتیک فراهم کند.

وزیر خارجه ایران در بخش دیگری از اظهاراتش به جزئیات رایزنی‌های انجام‌شده با همتای ترک خود پرداخت و توضیح داد که در دیدار با هاکان فیدان، درباره محل احتمالی برگزاری گفت‌وگوها و همچنین دستور کار و موضوعات محوری مذاکرات احتمالی با دولت دونالد ترامپ بحث و تبادل نظر کرده‌اند.

او این گفت‌وگوها را «بسیار خوب» توصیف کرد و افزود که دو طرف دیدگاه‌های خود را در این زمینه به اشتراک گذاشته‌اند و تلاش می‌کنند تا زمینه‌های مشترک و قابل قبولی برای پیشبرد احتمالی روند دیپلماتیک شناسایی شود.

عراقچی با اشاره به حساسیت موضوع، تأکید کرد که ایران پیش از هر اقدامی ابتدا باید شرایط کلی، چارچوب‌ها و دستور کار پیشنهادی را به‌دقت بررسی کند. به گفته او، هیچ مذاکره‌ای بدون شفافیت کامل در مورد اهداف، حدود و نتایج مورد انتظار پذیرفته نخواهد شد.

وی تصریح کرد که هرگونه گفت‌وگو باید «منصفانه و عادلانه» باشد و نباید یک‌طرفه یا تحمیلی تلقی شود.

به باور وزیر خارجه، تنها در صورتی می‌توان به مذاکره امیدوار بود که طرف مقابل نیز به اصول احترام متقابل، برابری و رعایت حقوق مشروع ایران پایبند باشد.

وی بر موضع جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد و گفت که تصمیم‌گیری نهایی درباره هر نوع تعاملی تنها در چارچوب منافع ملی، عزت و استقلال کشور اتخاذ خواهد شد. عراقچی همچنین از همکاری و همفکری ترکیه در این برهه حساس قدردانی کرد و آن را نشانه‌ای از عمق روابط استراتژیک دو کشور دانست.

این اظهارات در حالی بیان شد که گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال از سرگیری گفت‌وگوهای هسته‌ای یا تماس‌های غیرمستقیم با دولت آمریکا در واشنگتن افزایش یافته است.

با این حال، وزیر خارجه ایران با لحنی روشن و بدون ابهام، هرگونه شتابزدگی یا پذیرش پیش‌شرط را رد کرد و نشان داد که تهران همچنان بر حفظ خطوط قرمز و اصول اساسی سیاست خارجی خود اصرار دارد.

او در عین حال درِ دیپلماسی را نبست و با اشاره به تلاش‌های میانجی‌گرانه برخی کشورها، از جمله ترکیه، امکان شکل‌گیری فضایی جدید برای تعامل را منتفی ندانست؛ اما این امکان را مشروط به تحقق شرایطی دانست که ایران بتواند با اقتدار و بدون تحمیل هزینه‌های نامتناسب وارد آن شود.

در مجموع، سخنان عباس عراقچی در این نشست خبری نشان‌دهنده ترکیبی از احتیاط راهبردی، حفظ موضع و در عین حال آمادگی برای بررسی گزینه‌های دیپلماتیک در صورت فراهم شدن زمینه‌های لازم بود.

این رویکرد می‌تواند هم پیامی بازدارنده به طرف آمریکایی باشد و هم دریچه‌ای محدود برای دیپلماسی در صورت تغییر رفتار واشنگتن در آینده نزدیک.