صنعت هوایی، درگیر بقا

روزنامه شرق در گزارشی نوشت:

ایران که زمانی بزرگ‌ترین ایرلاین خاورمیانه را در اختیار داشت و بنا بود بر‌اساس سند چشم‌انداز 20ساله به قطب هوانوردی منطقه تبدیل شود، حالا نه‌تنها با فاصله زیاد از رقبای خود جا مانده است، بلکه این روزها با وضعیت بقا دست‌و‌پنجه نرم می‌کند.

ناوگان زمین‌گیر صنعت هوایی

سازمان هواپیمایی کشوری بارها اعلام کرده است که صنعت حمل‌ونقل هوایی کشور به 550 فروند هواپیما نیاز دارد، در ایران حدود 330 هواپیما وجود دارد که بنا بر روایاتی نزدیک به 70 تا 80 درصد ناوگان هوایی  زمین‌گیر هستند.

براساس آمار برخی مدیران صنعت هوایی، تعداد هواپیماهای فعال تا 75 فروند کاهش داشته است و برخی دیگر این رقم را تا 98 فروند هواپیمای فعال دانسته‌اند. به عبارت دیگر و بر مبنای این ادعاها می‌توان گفت هم‌اکنون چیزی حدود 22 تا 30 درصد ناوگان هوایی ایران فعال هستند که این موضوع از نظر فعالان صنعت هوایی تهدیدی جدی برای این صنعت به شمار می‌آید. گذشته از شمار ناوگان صنعت هوایی، براساس آمار سازمان هواپیمایی کشوری، میانگین سن هواپیماهای عملیاتی بین 26 تا 27 سال اعلام شده است. این در حالی است که هواپیماهای فرسوده‌تری در خطوط عملیاتی فعال است که قدمت آنها به نسل دوم هواپیماهای تجاری برمی‌گردد. استفاده از هواپیماهای منسوخ در خطوط هوایی ایران در شرایطی است که در بازار هوایی جهان هواپیماهای نسل چهارم وارد شده و بسیاری از ایرلاین‌های منطقه ناوگان خود را با پیشرفته‌ترین هواپیماهای مسافربری به‌روزرسانی کرده‌اند.

علیرضا منظری، معاون سابق سازمان هواپیمایی، پیش‌از‌این به «شرق» گفته بود که سن بالای هواپیماهای عملیاتی کشور باعث کاهش شدید بهره‌وری در صنعت هوایی شده است و بسیاری از هواپیماهای موجود توان پرواز بیشتر از دو نوبت در روز را ندارند و همین مسئله سبب شده است عرضه بلیت از تقاضا عقب بیفتد و بهره‌وری پایین از یک سمت باعث ضرر و زیان گسترده شرکت‌های هواپیمایی شود و از سوی دیگر مصرف‌کننده و مسافر از تأخیر زیاد هواپیما و قیمت بالای بلیت ناشی از کمبود عرضه و کاهش بهره‌وری ناراضی باشد.

شوک‌های متعدد به صنعت هوایی

ماجرا حالا از این مسئله فراتر رفته است و سیاست‌گذاری‌ها در این صنعت به همراه تحریم و نااطمینانی سبب شده است که وضعیت ایرلاین‌های کشور وخیم شود.

از ابتدای فروردین سال 1404 قرار بود نرخ سوخت بلیت هواپیما از لیتری 600 تومان به 11هزارو 30 تومان برسد که با احتساب 30 درصد مالیات بر ارزش افزوده، به لیتری 14هزارو 339 تومان رسید. با این حساب نرخ سوخت هواپیما امسال حدود 24 برابر شد. حالا دولت به همین‌جا اکتفا نکرده و دوباره پیشنهاد داده است نرخ بلیت هواپیما در سال 1405 هم دو برابر دیگر افزایش پیدا کند. این ماجرا در حالی رخ می‌دهد که افزایش مداوم قیمت ارز هزینه‌های دلاری شرکت‌های هواپیمایی را به‌شدت افزایش داده است.

شرکت‌های هواپیمایی توضیح می‌دهند نرخ تسعیر ارز شرکت‌های هواپیمایی از تیرماه تاکنون حدود ۱.۸ برابر شده است. فعالان صنعت هوایی اعلام می‌کنند با توجه به اینکه ۶۰ تا ۷۰ درصد هزینه‌های ایرلاین‌ها ارزی است، رشد نرخ ارز و عوارض و خدمات دلاری، باعث رشد قیمت تمام‌شده بلیت شده است.

با وجود این افزایش هزینه‌ها، به دلیل کاهش تقاضا، بسیاری از بلیت‌ها کمتر از سقف مصوب فروخته می‌شوند.

به‌ گفته سامانی، در‌حال‌حاضر قیمت بلیت‌های پروازها بر‌اساس نرخ دلار بیش از صد هزار تومانی در تالار دوم ارزی محاسبه می‌شود. همچنین طبق ماده ۸۷ احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور و به منظور ارائه برخی خدمات فرودگاهی، مبلغ هفت هزار تومان در هر بلیت برای مسافران ایرانی و مبلغ ۳۵ هزار تومان برای مسافران خارجی دریافت می‌شود.

اتفاقی که حالا شمار مسافران هواپیما را به طور درخورتوجهی کاهش داده است. بر‌اساس اعلام انجمن شرکت‌های هواپیمایی شمار مسافران هواپیما در نیمه اول امسال حدود ۱۹ درصد کاهش داشته است. گذشته از این جنگ ۱۲‌روزه ایران و اسرائیل خسارت سنگینی حدود شش هزار میلیارد تومان به شرکت‌های هواپیمایی وارد کرد و حالا در دی ماه پس از قطع گسترده اینترنت و بالاگرفتن تنش‌های خارجی، بر‌اساس توضیحات ایرلاین‌ها شمار مسافران هوایی به‌شدت کاهش داشته است و شوک بزرگ دیگری به این صنعت وارد کرده است.

امیرپویان رفیعی‌شاد، رئیس انجمن صنفی دفاتر سفر هوایی تهران، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به قطع گسترده اینترنت این وضعیت را فراقفل‌شدگی کامل خدمات سفر توصیف کرده بود.

بر‌اساس گفته این مقام صنفی این شرایط بحرانی نه‌تنها سفرهای تفریحی، بلکه مأموریت‌های تجاری ضروری را نیز متوقف کرده و خسارت آژانس‌های مسافرتی را که پیش‌تر با بحران‌های اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کردند، دوچندان کرده است. اگرچه وزارت میراث فرهنگی تلاش‌هایی برای ارائه اینترنت محدود به برخی مراکز داشته، اما این راهکار برای هزاران دفتر خدمات مسافرتی فعال کارساز نبوده است.

این در حالی است که هرساله از بهمن‌ماه، بازار پیش‌فروش بلیت سفرهای نوروزی داغ می‌شد اما امسال رکود سنگین بر بازار سفرهای هوایی سایه انداخته و این صنعت را به کما برده است و حالا علاوه بر کاهش تقاضای سفرهای هوایی در نیمه اول سال، خسارت سنگین جنگ ایران و اسرائیل و حالا خسارت توقف نسبی سفرهای هوایی در دی ماه امسال، وضعیت بازار شب عید نیز همچنان در هاله‌ای از ابهام است و شرکت‌های هواپیمایی و آژانس‌های گردشگری نتوانسته‌اند برای بازار سفرهای نوروزی برنامه‌ریزی کنند.