رمزگشایی از مختصات مذاکره مورد قبول ایران

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

چند روز پیش بار دیگر عراقچی اعلام کرد که ایران آماده مذاکره منصفانه و از موضع برابر است. اظهار نظری که این سوال جزئی را در ذهن ایجاد می کند که اساسا مذاکره مورد نظر ایران در این مقطع زمانی شامل چه ویژگی هایی است.

باید توجه داشت که میزان جدیت طرف‌ها، میانجیگران و حتی مکان‌های این مذاکرات به کانون اصلی گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای و پرسش‌های جامعه و خبرنگاران در گذشته تبدیل ‌شده بود اما موضوع فراتر از این مسائل است.

جرقه این پرسش ها زمانی زده شد که وزیر امور خارجه ایران چندی پیش به پاریس سفر کرده بود و در گفت‌وگو با همتای فرانسوی خود و به ویژه پس از تاکید پاریس برای ضرورت حضور تهران در میز مذاکرات، پرسش‌های اشاره شده شدت گرفت. چنین مضمونی در گفت‌وگوی «سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه با همتای ژاپنی هم مطرح شد و رئیس دستگاه دیپلماسی بار دیگر تاکید کرد؛ نه ایران که این امریکاست که باید با جلب اعتماد ایران به دیپلماسی بازگردد.

عراقچی اصول و مواضع ایران را در قبال هر نوع دعوت به مذاکره‌ای از تریبون‌های مختلف به صورت شفاف اعلام کرده است؛ با این مضمون که باب مذاکره و میانجی‌گری همیشه باز است و این امکان در هر زمان وجود دارد، مشروط بر آنکه قواعد رعایت شود.

اصل نخست دیپلماسی و مذاکره این است که دو طرف با نیت واقعی برای تبادل منصفانه و برابر به میز مذاکره بیایند. اما اگر هدف یکی از طرفین تحمیل خواسته‌های خود باشد، چنین مذاکره‌ای شکل نمی‌گیرد و ثمری ندارد.

عراقچی در همین رابطه تاکید می کند که علت اصلی مشکل در روابط ایران و آمریکا، که مانع آغاز مذاکرات در حال حاضر است، رویکرد آمریکا مبتنی بر تحمیل خواسته‌ها و زیادی خواهی‌های آن است.

اگر طرف آمریکایی آمادگی خود را برای یک توافق عادلانه و متوازن، مبتنی بر منافع متقابل نشان دهد، جمهوری اسلامی ایران قطعاً موضوع را بررسی خواهد کرد. ما هیچ‌گاه میز مذاکره را ترک نکرده‌ایم، زیرا دیپلماسی جزئی اصیل از رویکرد و اصول ما است.

این گزاره‌ها گرچه بدیهی بوده و بارها از سوی مقامات ایران مورد تاکید قرار گرفته اما گویی تکرار لفظ مذاکره هدفی جز مفهوم آن است. از آن روست که «اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست خبری خود و در پاسخ به پرسش‌های متنوع مذاکراتی یکی از صریح‌ترین مواضع خود را اتخاذ و توضیح داد: تکرار یک گزاره مبنی بر اینکه «ما آماده‌ایم برای مذاکره» تغییری در واقعیت امر که طرف‌های مقابل برای مذاکره آماده نیستند، نمی‌دهد. آماده بودن برای مذاکره یا اینکه شما از یک طرف بخواهید «به میز مذاکره برگردد» این سوال را ایجاد می‌کند که به کدام میز بازگردیم؟

نگاه صریح و شفاف به امر مذاکره که از تریبون‌های متعدد ابراز و اعلام می‌شود نشان می‌دهد که گفت‌وگو قطعاً با مذاکره تفاوت دارد. ما با بسیاری از کشورها به‌طور مرتب گفت‌وگو داریم اما مذاکره زمانی است که در یک موضوع مشخص، دو طرف برای رسیدن به یک هدف مشخص وارد گفت‌وگو می‌شوند. ایران اکنون با اروپایی‌ها مذاکره نداریم اما زمینه‌های ایجاد یک مذاکره و گفت‌وگوهای مؤثر وجود دارد.

سخنگوی وزارت امور خارجه هم ضمن تاکید بر این موضع دستگاه دیپلماسی گفت: اینکه با یک کشوری ما گفت‌وگویی داشته باشیم، به این معنا نیست که مسیر مذاکراتی شروع شده است. گفت‌وگو بخش لاینفک دیپلماسی است. ما با کشورهای اروپایی رابطه دیپلماتیک داریم، همیشه از گفت‌وگو و تبادل نظر استقبال کردیم، فکر می‌کنیم این کار ویژه اساسی دستگاه دیپلماسی است و از مجرای همین رفت‌وآمدها و گفت‌وگوها حتماً ممکن است مسیرهایی هم باز بشود.

مجموع واکنش‌های تهران به پرچم مذاکره‌ای که از سوی غرب برداشته شده است، نشان می‌دهد که برای تهران گرچه مذاکره و رسیدن به توافقی عادلانه یکی از اهداف غیرقابل انکار سیاست خارجی است اما نشانه‌ای مشهود از عزم طرف مقابل برای آغاز مذاکره‌ای واقعی وجود ندارد که حتی نبود نشانه‌ها از وجود آن‌ها ملموس‌تر است.

در چنین شرایطی که اساسا باب مذاکره و دیپلماسی قفل شده است، آنچه اهمیت دارد این است که باید به شکلی جرقه اول برای مذاکره و اعتمادسازی زده شود. مذاکره ای که مشخصا می تواند با حسن نیت شروع شود. همکاری در یک پرونده مشترک حیثیتی به صورت مشخص می تواند زمینه ساز اعتماد و مذاکره شود.