جنگِ فرسایشی با معیشت؛ سقوط اقتصادی طبقه متوسط در برزخ جنگ و صلح!

«بوروکرات‌های تحصیل کرده، ارتش، گروه‌های مذهبی و روشنفکران» طیفی هستند که حسین بشیریه در کتاب جامعه‌شناسی سیاسی از آن‌ها به عنوان اهالی «طبقه متوسط» جامعه یاد می‌کند. طبقه‌ای نوعا تحصیلکرده، مولد و واجد خلق و زایش در هر جامعه. اهالی این طیف در جوامع مختلف به عنوان گردانندگان اصلی چرخ جامعه شناخته شده و آن‌ها هستند که بار قابل اعتنایی از پیشبرد فرهنگی، اجتماعی و سیاسی هر جامعه را بر دوش می‌کشند. این طبقه از حیث کسب درآمد، تشابه عمده‌ای به طبقه فرودست جامعه داشته و از منظر فرهنگی و اجتماعی، قرابت زیادی با طبقه مرفه و بالا دارند.

در وضعیت فعلی که به سبب افزایش سطح تخاصم سیاسی و نظامی کشور با ایالات متحده و رژیم اسرائیل، بسیاری آن را واقعا «وهله حساس کنونی» می‌نامند و شرایط بیم ازسرگیری جنگ از یک سو و مبهم بودن افق چشم‌انداز صلحی فراگیر، موقعیت تعلیق‌گونه‌ای پدید آورده که آستانه ریسک در زیست شهروندان را به شکل افسارگسیخته‌ای بالا برده است.

در چنین موقعیتی به گواه صاحبنظران و ناظران؛ طبقه فرودست به سمت تلاش برای بقا و فقر مطلق سوق یافته و البته، طبقه مرفه نیز-به رغم تنگناهای نسبی-با چالش‌هایی روبرو خواهد شد. اما در این بین، طبقه متوسط، همان طیفی از جامعه است که سقوط آزاد به سمت طبقه پایین‌دست را تجربه کرده و به شکل دومینوواری از دست رفتن تمامی حداقل‌های پیشین زندگی خود به مانند؛ افزایش نسبی رفاه، بالا بردن سطح دسترسی به لوازم زیست نرمال، ارتقا داشته‌ها و حتی نگه‌داشت سرمایه‌اش را به نظاره می‌نشیند.

شکرخدایی، رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری و تأمین مالی اتاق ایران در گفت‌وگو با آوش:
برخی که مدام بر طبل جنگ می‌کوبند، ظاهرا شکم‌ پری دارند!

در همین رابطه، فرشید شکرخدایی، اقتصاددان و رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری و تأمین مالی اتاق ایران در گفت‌وگویی با آوش، ضمن اشاره به این وضعیت و تبعات آن بر طبقات مختلف جامعه ایران، اظهار داشت: در طول تقریبا ده سال گذشته به شدت شاهد کوچک شدن طبقه متوسط و ریزش شدید آن به سوی طبقه ضعیف جامعه بودیم. این مهم را آمار کمیته امداد و آمار مربوط به طبقه دریافت کننده یارانه در کشور تاکید کرده و نشانگر آن است که این موضوع تا چه میزان گسترش داشته است.
 

خروجی تورم بالای 50 درصد در طول هشت سال متوالی، نابودی طبقه متوسط بوده

وی افزود: خروجی تورم بالای 50 درصد در طول هفت تا هشت سال متوالی، مطمئنا؛ نابودی طبقه متوسط بوده و شهروندان این طبقه از شعرا، نویسندگان، کارمندان گرفته تا هنرمندان و دیگر اقشار هستند که یک جامعه و غنای آن را می‌سازند. بابت این مسئله به نظر من باید عمیقا نگران باشیم. امیدوارم که این وضعیت «نه جنگ، نه صلح» هرچه سریع‌تر به پایان رسیده و ما شاهد افزایش قدرت خرید مردم هم باشیم.

عضو هیئت‌مدیره و خزانه‌دار انجمن نفت ایران، اشاره‌ای به ابعاد پیامدهای وضع کنونی داشت و تصریح کرد: بدترین حالت برای کشور، حفظ وضع موجود است. دشمنان ما حتما خوشحالند که این وضعیت ادامه پیدا کند و متاسفانه، عده‌ای در داخل کشور نیز از همین وضع موجود دفاع می‌کند. اگر قرار است که اتفاقی بیافتد-حتی تشدید جنگ!-بالاخره باید بیافتد، چرا که از وضع موجود بهتر خواهد بود.

رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری و تأمین مالی اتاق ایران، اضافه کرد: در چنین وضعی، هیچ سرمایه‌گذاری در کشور رخ نداده و هیچ اشتغال مولدی زمینه ظهور پیدا نمی‌کند. هر یک روز، تداوم وضع موجود برای ایران، یک آفت بزرگ خواهد بود.
 

قیمت‌های افسارگسیخته و تورم مزمن در حال شکستن کمر مردم است

شکرخدایی، همچنین به موضع برخی که مدام بر طبل جنگ در کشور می‌کوبند، اشاره داشته و خاطرنشان کرد: مطمئنا شکم این عده پر است! تنها چیزی که می‌توان گفت، این است که احتمالا این دسته از وضع مالی خوبی برخوردار بوده و می‌توانند به راحتی به زندگی خود در وضعیت فعلی ادامه و خورد و خوراک مناسب داشته باشند. در حالی که عموم جامعه از تامین این نیازها ناتوان هستند و این قیمت‌های افسارگسیخته و این تورم مزمن در حال شکستن کمر مردم است.

این اقتصاددان، تاکید داشت: اگر قرار است که اسرائیل را نابود کنیم، خب! برویم و نابود کنیم! چرا که این وضعیت فعلی اصلا و اصلا منجر به نابودی اسرائیل و دشمنان نشده و به تضعیف کشور خواهد انجامید. به نظر می‌رسد که باید قبل از اینکه مردم دچار خستگی مفرط از شعارزدگی شوند، باید از این وضعیت خارج شویم.
 

با تداوم وضع فعلی، تورم سه رقمی را هم تجربه کرده و شاهد ریال‌زدایی از معاملات مردم خواهیم بود

وی همچنین با فرض گرفتن تداوم وضعیت کنونی نه جنگ، نه صلح در کشور و تبعات آن، خاطرنشان کرد: طبقه متوسط تا زمانی که تورم ادامه داشته باشد، سقوط محتومی به طبقات فرودست خواهد داشت و این، یکی از اصلی‌ترین پیامدهای وضعیت کنونی است که تورم فعلی را مدام تشدید می‌کند. من شخصا تصور می‌کنم که ما باید به سمت کاهش ریسک کشور برگردیم و از این طریق، توسعه را در ایران رقم بزنیم. ریسکی که در وضعیت فعلی، بیشتر پلیتیکال و نظامی است. کاهش این ریسک هم نه بر عهده مردم که بر عهده حاکمیت است.

این فعال اقتصادی در پایان نیز، تصریح کرد؛ امیدوارم که با این وضعیت توام با ریسک از سال 1405 خارج نشویم. چرا که با تداوم این وضعیت، هیچ سقفی برای افزایش شاخص‌هایی نظیر نرخ ارز وجود نخواهد داشت. وقتی این حالت ادامه پیدا کند، ما تورم سه رقمی را هم تجربه کرده و شاهد ریال‌زدایی از معاملات مردم و سوق یافتن جامعه به سمت معامله با کالاهایی نظیر طلا خواهیم بود.

نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران در گفت‌وگو با آوش:
برخی در همین وضعیت فعلی در حال ثروت‌اندوزی هستند

همینطور در ادامه، آرش نجفی، اقتصاددان و رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران در گفت‌وگو با آوش به این وضعیت و دنباله تبعات آن اشاره داشته و تصریح کرد: واقعیت امر این است که ساختارهای اقتصادی ما در بخش‌های مختلف به مرور در حال دچار شدن به یک اشکال عمده هستند و این اشکال؛ فرسودگی مستمر است. وقتی ساختار اقتصادی دچار فرتوت شدن شود در بخش‌های مختلف، ضخامت مقاومت و تاب‌آوری در برابر این فرسودگی متفاوت خواهد بود.

وی افزود: میزان فرسایش در جامعه فقیر، سبب می‌شود که چنین جامعه‌ای به صورت کلی سطحی نداشته و یا به سمت ورقه نازکی از تاب‌آوری برود. من‌تبع این روند نیز، جامعه متوسط به سمت جامعه فقیر سوق خواهد یافت. در این بین اما، جامعه غنی، فارغ از فرسایشی از آنجا که قدرت بهره‌گیری از موقعیت را داشته و از فرصت اقتصادی موجود، حسن بهره‌برداری را می‌کند، لذا شاهد آن هستیم که برخی در وضعیت فعلی در حال مال‌ و ثروت‌اندوزی هستند.

این اقتصاددان، ادامه داد: جامعه متوسطی که عمدتا جامعه حقوق‌بگیر-چه در بخش خصوصی و چه در بخش دولتی-هستند با کاهش کیفیت جنس ساختاری روبرو شده و کیفیت زیست آن‌ها، صرفا صرف معیشت عادی‌شان می‌شود. یعنی آنچه در قالب حقوق توسط این افراد دریافت می‌شود، دیگر قابلیتی برای ارتقا سطح زندگی به آن‌ها نمی‌دهد.
 

طبقه متوسط به سمت تامین معیشت حداقلی و سایر ملزومات عادی حرکت می‌کند

نجفی، خاطرنشان کرد: این طبقه(متوسط) در وضعیت فعلی، تنها این اجازه را با میزان تمکن مالی خود دریافت می‌کنند که به سمت تامین معیشت حداقلی و تهیه خوراک و سایر ملزومات عادی و ابتدایی حرکت کنند. لذا طبقه متوسط در چنین وضعی، هم در حوزه آموزش آسیب می‌بیند، هم در حفظ داشته‌ها و اندک سرمایه‌ها و انواع و اقسام موضوعاتی نظیر سرمایه‌گذاری‌های کوچک، حضور در بازارهایی مثل بورس، افزایش سرمایه و امثالهم به مرور از زیست این طبقه رخت برمی‌بندد.

این فعال اقتصادی، یادآور شد: طبقه متوسط جامعه ایران، پیش‌تر و در حد خودش در بازار بورس مشارکت می‌کرد، در حفظ و تعمیر و نوسازی خودرو و مسکن خود توانایی داشت، حداقلی از توریسم و تفریح را تجربه می‌کرد و الان مجبور به حذف این مناسبات از زندگی خود شده است. همین مهم، اسباب ایجاد تلاطمات روحی و روانی و احساس خلآ کیفیت زندگی در طبقه متوسط ایجاد کرده و می‌کند. جنس تورمی امروز کشور، کیفیت جامعه را پایین آورده و بعدا نمی‌توان آن را جبران کرد.
 

با تغییر سند چشم‌انداز طبقه متوسط نسبت به آینده این طبقه مواجهیم

وی در پایان نیز، اضافه کرد: بیش از یک سال است که کشور و جامعه دچار این جنس از وضعیت تعلیق‌گونه در حیات خود بوده و اگر چنانچه شاهد تداوم این وضعیت در آینده نیز باشیم، یک سال را نمی‌توان در مدت‌زمان مشابه جبران کرد. به عبارت دیگر، کیفیت از دست رفته کنونی در زیست مردم را نمی‌توان در سال بعد، فرضا با پرداخت حقوق بیشتر جبران کرد. لذا آنچه امروز در حال صحبت درباره آنیم؛ دلواپسی از کاهش کیفیت، ایجاد افسردگی، کاهش ملزوماتی به مانند آموزش و تغییر سند چشم‌انداز طبقه متوسط نسبت به آینده این طبقه است.