نکات حمایت عاطفی و روانی از کودکان و زنان باردار در شرایط جنگی/ نیاز کودک به «بچه بودن» در میدان جنگ
تحریریه آوش/ شنیدن جملاتی چون «تو که بزرگ شدی» یا «این بچهبازیها چیه؟» برای کودکانی که ترسیدهاند ناخوشایند است. در شرایط بحران، سن کودک اهمیت چندانی ندارد و مغز او بیش از هر چیز به پناه و امنیت نیاز دارد. پس زمان مناسبی برای تذکرهای اجتماعی نیست
زنان باردار و کودکان از گروههای بسیار آسیبپذیر در جنگ و شرایط بحران هستند. گروهی که نیازمند توجه ویژهاند. صداهای مهیب میتواند به این دو گروه آسیب فراوانی بزند. از همین رو باید به آنها توجه ویژه کرد تا این بحران را پشت سر بگذارند. حملات هوایی، یکی از تهدیدهای جدی برای افراد در زمان جنگ است. در چنین شرایطی، رعایت نکات ایمنی میتواند جان افراد را نجات دهد و از آسیبهای جسمی و روانی جلوگیری کند.
مراقب کلمات باشید
در زمان بحران و جنگ توجه به برخی جزئیات میتواند سلامت روان کودکان را تا حدودی حفظ کند. یک راهکار ساده در ایران شرایط این است که در زمان ترس یا اضطراب کودکان، از گفتن برخی جملات و رفتارها پرهیز کنیم چرا که میتواند احساس ناامنی و اضطراب آنها را تشدید کند؛ از انکار کردن ترس کودک گرفته تا تهدید، اجبار به صحبت یا حتی پخش اخبار نگرانکننده در خانه.
استفاده از برخی جملات اشتباه مثل گفتن جمله «چیزی نیست؛ نترس» میتواند موجب اضطراب بیشتر کودکان شود. این جمله که در عمل به معنای انکار ترس کودک بوده و ممکن است در ذهن او احساس بیپناهی و تحقیر به وجود بیاید.
همچنین شنیدن جملاتی چون «تو که بزرگ شدی» یا «این بچهبازیها چیه؟» برای کودکانی که ترسیدهاند ناخوشایند است. در شرایط بحران، سن کودک اهمیت چندانی ندارد و مغز او بیش از هر چیز به پناه و امنیت نیاز دارد. پس زمان مناسبی برای تذکرهای اجتماعی نیست.
تکان دادن و اجبار به حرف زدن اضطراب کودک را بیشتر میکند
در شرایطی که کودک ترسیده از داد زدن یا تکان دادن او خودداری کنید چرا وحشت مضاعفی را تجربه میکند. مغز کودکان در این زمان در حالت «انجماد دفاعی» قرار گرفته و رفتارهایی از این دست شرایط را بدتر میکند.
وادار کردن کودک به حرکت یا صحبت هم میتواند اضطراب او را افزایش دهد؛ زیرا ذهن کودک در وضعیت اضطراری، توان گفتوگو یا انجام حرکتهای اختیاری را از دست میدهد.
همچنین یکی از توصیههای مهم این است که در حضور کودک درباره خطر مرگ یا دشمن صحبت نشود، چرا که مغز کودک توان تفسیر انتزاعی ندارد و واژهها برای او به شکل تصویرهای واقعی در ذهن شکل میگیرد.
پخش ناگهانی اخبار با صدای بلند در خانه هم از دیگر مواردی است که ترس کودک را تشدید میکند. شنیدن صدای آژیر یا اعلام خطر، ترس کودک را تثبیت میکند و احساس امنیت خانه را از او میگیرد.
در حضور دیگران درباره ترس کودک حرف نزنید. این مورد ممکن است باعث شود او حس کند ضعیف است و باعث انزوای او شود.
علائم شایع در زنان باردار به هنگام بحران
زنان باردار نیز از دیگر گروههای حساس جامعهاند که در این شرایط به توجه و رسیدگیهای ویژه در جهت حفظ سلامت روان نیاز دارند.
دوران بارداری یکی از حساسترین و مهمترین دورههای زندگی هر زن است. در این دوران، تغییرات جسمی و هورمونی میتواند باعث افزایش حساسیت روانی شود.
قرار گرفتن در شرایط بحرانی جنگی، مانند ناامنی، شنیدن اخبار نگرانکننده، جابهجایی اجباری و نگرانی درباره آینده، فشار روانی مضاعفی بر زنان باردار وارد میکند. توجه به سلامت روان زنان باردار در این شرایط، نه تنها برای حفظ سلامت مادر، بلکه برای رشد سالم جنین و آینده خانواده اهمیت حیاتی دارد. واکنشهای روانی شایع در زنان باردار آن هم در زمان جنگ و بحران و استرس قابل انتظار است. واکنشهایی نظیر نگرانی و اضطراب مداوم درباره سلامت خود و جنین، ترس شدید از زایمان زودهنگام یا آینده کودک، بیخوابی یا کابوسهای شبانه خفیف، تحریکپذیری، زودرنجی یا گریههای ناگهانی، احساس ناتوانی، ناامیدی یا بیپناهی و همچنین کاهش تمرکز و فراموشی.
در صورتی که برخی علایم جسمی از جمله تپش قلب، تنگی نفس یا تهوع بدون علت پزشکی مشخص باید بدانید که به دلیل ضعف نیست بلکه پاسخهای طبیعی روان به شرایط تهدید کننده است و اگر بیش از حالت نرمال بود حتما باید به پزشک اطلاع دهند.
اختلالات روانپزشکی در زنان باردار
بروزاختلالات روانپزشکی ممکن است در بارداری بروز یا تشدید شوند. افسردگی دوران بارداری، اختلال اضطراب فراگیر، حملات وحشت، اختلال استرس پس از سانحه، وسواسهای فکری و عملی از مهمترین مواردی است که میتوان به آن اشاره کرد.
نباید فراموش کرد که تشخیص و درمان بهموقع این اختلالات بسیار مهم است، چراکه بیتوجهی به سلامت روان مادر میتواند پیامدهایی مانند زایمان زودرس، کاهش مراقبت از خود، افزایش اضطراب شدید و خطر افسردگی پس از زایمان را به همراه داشته باشد.
راهکارهایی برای حمایت از سلامت روان زن باردار
در این شرایط چند راهکار ساده میتواند به زنان باردار کمک کند تا سلامت روان خود را حفظ و آنها را تا حدودی آرام کند. ایجاد احساس امنیت و با صدایی آرام و لحن اطمینانبخش صحبت کردن از همین راهکارهاست.
همچنین سعی کنید در حضور زنان باردار از بیان شایعات و اخبار ترسناک پرهیز کنید و تا حدی که امکان دارد محیط زندگی آنها را آرام و قابل پیشبینی نگه دارید. اخباری که به آنها میرسد را کنترل کنید و دقت ک
توجه کنید که پیگیری کردن مداوم اخبار جنگ اضطراب آنها را افزایش میدهد؛ پس بهترین کار این است که زمان مشخص و کوتاهی برای دریافت اخبار در نظر بگیرید. برخی زمانها هم برای شنیدن یا دیدن اخبار مناسب نیستند، یکی از این زمانها پیش از خواب است.
استفاده از جملات آرامشبخش به زنان باردار کمک بزرگی میکند. از آنها حمایت عاطفی کنید و به جای اینکه بگویید: «نگران نباش» یا «چیزی نیست»، بگویید: «حق داری نگران باشی»، «شرایط سختی است، اما تنها نیستی» یا «کنارت هستیم و از تو حمایت میکنیم.»
باید به یاد بسپاریم که گوش دادن همدلانه و بدون قضاوت، یکی از موثرترین روشهای حمایت روانی است.
نقش با اهمیت خانواده و اطرافیان
تا جای ممکن مسئولیتهای روزمره زن باردار را کاهش دهید. خوب است که او را در تصمیمگیریها مشارکت دهید تا احساس ارزشمندی داشته باشد و احساس کند روی برخی تصمیمات کنترل دارد.
در هیچ شرایطی او را با دیگران مقایسه نکنید و درک کنید که زنان باردار بیشتر نیاز به استراحت، آرامش و خلوت دارند. پس این حق آنها را محترم بشمارید.
این گروه برای خوابیدن به محیط آرام، کمنور و دور از صدای اخبار نیاز دارند.
درمان روانپزشکی با تایید پزشک مجاز است
یکی از باورهای نادرست این است که در دوران بارداری هیچ درمان روانپزشکیای مجاز نیست. در حالی که برخی داروهای روانپزشکی کمخطر در دوران بارداری وجود دارند. البته این درمانها باید زیر نظر پزشک متخصص باشد. در این شرایط قطع خودسرانه دارو میتواند برای مادر و جنین خطرناک باشد. تصمیمگیری درباره مصرف یاعدم مصرف دارو باید فقط با نظر روانپزشک انجام شود. همچنین در مواردی که علائم روانی شدید، مداوم یا ناتوانکننده هستند، درمان دارویی تحت نظر روانپزشک میتواند نقش نجاتبخش داشته باشد و از آسیبهای جدیتر پیشگیری کند.
حتما هوشیار باشید و اگر این علایم را در زنان باردار مشاهده کردید فورا به پزشک یا روانپزشک مراجعه کنید.
غمگین بودن شدید و مداوم، افکار آسیب به خود یا جنین، حملات شدید اضطراب یا وحشت، بیخوابی کامل برای چند شب متوالی، کنارهگیری شدید و بیتفاوتی از این علائم است.
در آخر اما باید یادآور شوم در شرایط جنگی، آرامش کامل ممکن است دستیافتنی نباشد، اما حمایت انسانی همیشه ممکن است. گاهی یک حضور آرام، یک صدای مطمئن و یک رفتار همدلانه، بیش از هر مداخلهای به سلامت روان زنان باردار و کودکان کمک میکند.
