اقتصاد ایران در جمع فلاکتزدهترینها با رتبه چهارم/ تورم ایران را به کجا رساند؟
تحریریه آوش/ ایران پایینتر از ونزوئلا، سودان و ترکیه و بالاتر از ۱۷۴ اقتصاد دیگر، در رتبه چهارم شاخص سالانه فلاکت هنکه قرار گرفته است. امتیاز ۹۵.۹ برای اقتصادی که تورم بزرگترین عامل افزایش نمره آن معرفی شده، پرسشی روشن پیش روی مسئولان میگذارد: برنامهشان برای مهار این فشار چیست و چه زمانی میتوان نتیجهاش را دید؟
طبق این رتبهبندی که مربوط به عملکرد اقتصادی سال ۲۰۲۵ است، ونزوئلا با امتیاز ۵۵۶.۵ در صدر جدول قرار دارد، سودان با ۲۲۵.۴ دوم و ترکیه با امتیاز ۱۰۱ جایگاه سوم را دارد. پس از ایران، اسم آرژانتین، اسواتینی، آفریقای جنوبی، مالاوی، ماداگاسکار و لبنان دیده میشود؛ فهرستی که ایران را در جمع اقتصادهای گرفتار بالاترین فشارهای ترکیبی نشان میدهد.
شاخص هنکه از جمع نرخ تورم، دو برابر نرخ بیکاری و نرخ سود تسهیلات بانکی و بعد کسر رشد واقعی تولید ناخالص داخلی سرانه بدست میآید. استیو هنکه، استاد اقتصاد کاربردی دانشگاه جانز هاپکینز، برای تهیه این شاخص از منابعی مثل صندوق بینالمللی پول، بانک جهانی، سازمان بینالمللی کار و نهادهای آماری کشورها استفاده میکند. بخشی از دادهها نیز متکی بر برآوردهاست.
در محاسبه این شاخص، تورم بیشترین سهم را در بالابردن امتیاز ایران داشته است. بنابراین، جایگاه چهارم تنها حاصل یک مقایسه عددی نیست؛ توجه را به متغیری جلب میکند که مهارش باید در مرکز ارزیابی عملکرد اقتصادی قرار بگیرد. بااینحال، امتیاز ۹۵.۹ به معنای فقیر بودن ۹۵.۹درصد مردم نیست.
مقایسه ایران با کشورهای درگیر جنگ، بخش حساس این جدول است: لبنان دهم، یمن سیزدهم، عراق سیویکم و سوریه سیوسوم هستند. شاخص هنکه میزان تخریب شهرها، آوارگی، امنیت یا کیفیت خدمات عمومی را مستقیما اندازهگیری نمیکند؛ همانطور که سهم جنگ، تحریم و تصمیمهای داخلی را از هم جدا نمیکند.
البته نمودار ویژوال کاپیتالیست چهارم نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شده، اما مقاله هنکه و جدول نتایج، شانزدهم آوریل منتشر شده است. پس با رتبهبندی تازهای از وضعیت ماههای اخیر روبهرو نیستیم و برای داوری درباره تغییرات بعدی، باید آمار جدید ر جداگانه بررسی کرد.
اما این ملاحظات، مسئولیت سیاستگذاران را کم نمیکند. اتفاقا بحث را از جدال بر سر عنوان فلاکتزده به مطالبهای مشخص میرساند: هدف تورمی چیست؟ هزینه تامین مالی چطور کم میشود؟ و رشد سرانه با چه برنامهای بهبود پیدا میکند؟ پاسخ این پرسشها باید عدد، موعد و مسئول مشخص داشته باشد.
حالا نوبت مسئولین است که باید درباره مسیر خروج از این جایگاه جوابگو باشند.