موتورهای رشد اقتصادی یکییکی از کار افتادند/ اقتصاد ایران در بهار ۱۰.۱ درصد کوچکتر شد
نفت، مصرف و صادرات همزمان زمین خوردند
تحریریه آوش/اقتصاد ایران در بهار ۱۴۰۵ فقط کند نشده، بلکه در چند جبهه همزمان عقب نشسته است. تازهترین گزارش مرکز آمار از رشد منفی ۱۰.۱درصدی اقتصاد با احتساب نفت خبر میدهد؛ سقوطی که ظاهرا از نفت شروع شده، اما با افت مصرف خانوار، عقبنشینی سرمایهگذاری، کاهش تولید صنعتی و ریزش صادرات به بدنه اقتصاد هم سرایت کرده است. حتی بدون نفت هم رشد اقتصادی ۴.۶درصد منفی است؛ عددی که پیام روشنی دارد: مشکل فقط چاههای نفت نیست، موتورهای غیرنفتی هم از نفس افتادهاند.
استخراج نفت و گاز طبیعی در سهماهه اول امسال نسبت به بهار سال قبل، ۲۶.۴درصد کاهش یافته است. این افت بهتنهایی ۶.۷۴درصد از رشد اقتصادی کم کرده و بخش بزرگی از سقوط دو رقمی GDP را توضیح میدهد. اما واقعیت تلختر در ارقام غیرنفتی پنهان است: صنایع و معادن بدون نفت ۵.۲درصد کوچک شدهاند، ساختمان ۶.۴ درصد افت کرده و صنعت هم رشد منفی ۲.۵درصد را ثبت کرده است.خدمات، بخشی که معمولا آینه زندگی روزمره خانوارها و کسبوکارهاست، ۴.۸درصد کوچیک شده است. حملونقل، انبارداری و ارتباطات با کاهش ۱۷درصدی در صدر افت خدمات قرار گرفتهاند؛ رقمی که میتواند نشانهای از کندشدن گردش کالا، کاهش جابهجایی، ضعف تجارت و پایین آمدن سطح فعالیت در اقتصاد باشد. عمدهفروشی، خردهفروشی، هتل و رستوران هم ۳.۹درصد منفی شدهاند؛ جایی که رکود از جدولهای آماری بیرون میآید و به فروش کمتر، بازار کمرمقتر و سفره محدودتر خانوارها نزدیک میشود.اما شوکآورترین بخش گزارش شاید سمت تقاضا باشد. مصرف خصوصی که به ۴۴.۸درصد GDP را تشکیل میدهد، نسبت به بهار سال گذشته تقریبا ۴درصد کم شده است. همزمان، سرمایهگذاری ثابت ناخالص ۸.۴درصد افت کرده و سرمایهگذاری در بخش ماشینآلات با کاهش ۹.۷درصدی روبهرو شده است. این یعنی هم مردم کمتر خرج کردهاند و هم بنگاهها کمتر برای تولید فردا هزینه کردهاند؛ ترکیبی که رکود امروز را به تهدیدی برای رشد آینده تبدیل میکند.
بیرون از مرزها هم خبرهای خوبی نیست. صادرات کالا و خدمات ۳۵.۷درصد سقوط کرده و بهتنهایی ۹.۲۷درصد از رشد GDP به قیمت بازار کم کرده است. واردات هم ۱۴.۸درصد کم شده؛ کاهشی که در ظاهر میتواند تراز تجاری را بهتر نشان دهد، اما در کنار افت مصرف، صنعت و سرمایهگذاری، بیشتر به نشانه کاهش تقاضا برای کالاهای واسطهای، سرمایهای و مصرفی شباهت دارد تا نشانه جان گرفتن تولید داخلی.
این وسط فقط بخش کشاورزی ۲.۳درصد رشد داشته است؛ اما این بخش فقط ۵.۱درصد اقتصاد را تشکیل میدهد و اثر مثبتش بر رشد کل به ۰.۱درصد محدود میشود. واسطهگری مالی هم ۲درصد رشد کرده، اما توان آن برای تغییر مسیر کلی اقتصاد ناچیز بوده است.خلاصه که گزارش مرکز آمار از رشد اقتصادی بهار ۱۴۰۵ حاکی از یک واقعیت است: این فصل، فصل خاموش شدن همزمان چند موتور اقتصاد بوده است؛ نفت، صادرات، مصرف، صنعت و سرمایهگذاری. اما الان پرسش اصلی این نیست که اقتصاد چرا منفی شده، بلکه این است که اگه این افت همزمان در فصلهای بعد هم ادامه پیدا کند، چه چیزی میتواند موتور رشد اقتصادی را دوباره روشن کند؟
