وزیر علوم: تفکر انتقادی سپر دفاعی بشر در برابر دیکتاتوری دادهها است
وزیر علوم گفت: ما در عصر طلایی هوش مصنوعی زندگی میکنیم؛ عصری که الگوریتمها هر روز مسائل پیچیدهتری را حل میکنند، اما بزرگترین خطری که ما را تهدید میکند، ناتوانی ماشینها نیست، بلکه تفکر غیرنقادانه انسانهاست. هوش مصنوعی به ما پاسخ میدهد، اما از ما نمیپرسد «چرا» و «به چه قیمتی». از همین رو، تفکر انتقادی دیگر یک مزیت نیست، بلکه سپر دفاعی بشر در برابر توهم قطعیت و دیکتاتوری دادههاست.
حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در اجلاس دانشمندان جوان دانشگاههای عضو سازمان همکاری شانگهای با هشدار نسبت به سوءاستفاده از علم و فناوری، تأکید کرد که بزرگترین تهدید عصر هوش مصنوعی نه ناتوانی ماشینها، بلکه فقدان تفکر نقادانه است و گفت: اگر اخلاق و عدالت از علم و فناوری جدا شوند، هوش مصنوعی میتواند به ابزاری برای جنگ، ظلم و بیعدالتی تبدیل شود.
سیمایی در این اجلاس با بیان اینکه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاه انتقادی به فناوریهای نوین هستیم، اظهار کرد: ما در عصر طلایی هوش مصنوعی زندگی میکنیم؛ عصری که الگوریتمها هر روز مسائل پیچیدهتری را حل میکنند، اما بزرگترین خطری که ما را تهدید میکند، ناتوانی ماشینها نیست، بلکه تفکر غیرنقادانه انسانهاست. هوش مصنوعی به ما پاسخ میدهد، اما از ما نمیپرسد «چرا» و «به چه قیمتی». از همین رو، تفکر انتقادی دیگر یک مزیت نیست، بلکه سپر دفاعی بشر در برابر توهم قطعیت و دیکتاتوری دادههاست.
وزیر علوم با اشاره به تجربههای تلخ جنگ و تخریب مراکز علمی در جهان، یادآور شد که در جریان جنگ جهانی دوم، شهر مینسک شاهد ویرانیهای گسترده بود و دانشگاهها و مراکز علمی نیز از این آسیبها در امان نماندند. وی افزود: آنچه بیش از ویرانی ساختمانها دردناک است، هدف قرار گرفتن دانشمندان، استادان و دانشجویانی است که برای ساختن آیندهای بهتر تلاش میکنند.
سیمایی با اشاره به حملات اخیر به مراکز علمی و دانشگاهی ایران تصریح کرد: در جنگی که آمریکا برای چندمین بار علیه ایران آغاز کرد، با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته و هوش مصنوعی، برخی دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و آزمایشگاهی هدف حمله قرار گرفتند و استادان و دانشجویانی که جز تحقیق و تحصیل گناهی نداشتند، به شهادت رسیدند. این رخدادها نمونهای آشکار از سوءاستفاده از فناوری در خدمت خشونت و جنگ است.
وی تأکید کرد: اگر اخلاق و عدالت را در هسته علم و فناوری قرار ندهیم، هوش مصنوعی به جای آنکه زخمهای جنگ را التیام بخشد، به پیشرفتهترین ابزار ظلم و بیعدالتی تبدیل خواهد شد. از این رو، مسئولیت دانشمندان و دانشگاهیان تنها تولید دانش، انتشار مقاله یا توسعه فناوری نیست، بلکه حراست از کرامت انسانی و مراقبت از جهتگیری اخلاقی علم نیز بخشی از این مسئولیت است.
وزیر علوم در بخش پایانی سخنان خود خطاب به دانشمندان جوان کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای گفت: باید پیمان ببندیم که هر نوآوری، هر الگوریتم و هر فناوری را با دو پرسش بنیادین بسنجیم؛ نخست اینکه آیا این فناوری به جنگ، ظلم، بیعدالتی و نابرابری دامن میزند یا خیر، و دوم اینکه آیا حقوق و کرامت انسانی را تقویت میکند یا تضعیف.
وی خاطرنشان کرد: یاد مینسک سوخته و دانشمندان شهید آن باید همواره ما را به مسئولیت تاریخیمان متعهد نگه دارد. آیندهای که میسازیم باید آیندهای باشد که در آن دانش پلی برای صلح، همکاری و عدالت باشد، نه سکویی برای جنگ و ویرانی. با تفکر نقادانه و تعهد اخلاقی میتوان ثابت کرد که هیچ ماشین هوشمندی، هرگز جای خرد انسانی را نخواهد گرفت.
