تجارت خارجی در شرایط جنگی

پیمان سنندجی در یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت:

جنگ، پیش از آنکه در میدان‌های نظامی تعیین تکلیف شود، در اقتصاد کشورها اثر خود را نشان می‌دهد. تجربه بسیاری از کشورها در دهه‌های اخیر نشان داده است که تاب‌آوری اقتصادی، به‌ویژه در حوزه تجارت خارجی، نقشی تعیین‌کننده در دوام دولت‌ها و حفظ ثبات اجتماعی دارد. در چنین شرایطی، وظیفه دولتمردان تنها مدیریت میدان نبرد نیست؛ بلکه باید با تدابیر دقیق، جریان تجارت خارجی را نیز به گونه‌ای مدیریت کنند که اقتصاد کشور دچار اختلال جدی نشود. نخستین اقدام ضروری در شرایط جنگی، تنوع‌بخشی به مسیرها و شرکای تجاری است. جنگ معمولا با محدودیت‌های لجستیکی، تحریم‌ها یا اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل همراه می‌شود. دولت‌ها باید به سرعت شبکه‌ای از مسیرهای جایگزین زمینی، دریایی و حتی هوایی را فعال کنند و وابستگی خود به چند شریک محدود تجاری را کاهش بدهند. تجربه بسیاری از اقتصادها نشان می‌دهد که هرچه زنجیره تأمین متنوع‌تر باشد، اقتصاد در برابر شوک‌های جنگی مقاوم‌تر خواهد بود. دومین اولویت، تأمین پایدار کالاهای اساسی و مواد اولیه تولید است. در شرایط جنگی، تمرکز سیاست تجاری باید از حداکثرسازی صادرات به سمت تضمین امنیت اقتصادی داخلی تغییر کند. ایجاد ذخایر راهبردی از کالاهای حیاتی، تسهیل واردات مواد اولیه صنایع و کاهش بروکراسی‌های گمرکی می‌تواند از توقف خطوط تولید و ایجاد بحران در بازار داخلی جلوگیری کند. سومین محور مهم، دیپلماسی فعال اقتصادی است. در زمان جنگ، روابط اقتصادی به‌ شدت تحت تأثیر معادلات سیاسی قرار می‌گیرد. بنابراین دولت‌ها باید با استفاده از ظرفیت سفارتخانه‌ها، پیمان‌های منطقه‌ای و توافق‌های دوجانبه، مسیرهای تجاری خود را حفظ یا بازسازی کنند. در بسیاری از موارد، حتی کشورهایی که در سطح سیاسی اختلافاتی دارند، در حوزه تجارت می‌توانند همکاری‌های محدود اما حیاتی را ادامه بدهند. چهارمین اقدام، حمایت هدفمند از صادرکنندگان و فعالان اقتصادی است. شرکت‌های تجاری در شرایط جنگی با افزایش هزینه حمل‌ونقل، ریسک‌های مالی و محدودیت‌های بانکی مواجه می‌شوند. دولت‌ها می‌توانند از طریق بیمه‌های صادراتی، تسهیلات ارزی، خطوط اعتباری ویژه و کاهش مقررات دست‌وپاگیر  به حفظ حضور بنگاه‌های داخلی در بازارهای خارجی کمک کنند. درنهایت، شفافیت و ثبات در سیاستگذاری اهمیت حیاتی دارد. اقتصاد در شرایط جنگی بیش از هر زمان دیگری به پیش‌بینی‌پذیری نیاز دارد. تغییرات مکرر مقررات تجاری، محدودیت‌های ناگهانی صادرات یا واردات و سیاست‌های غیرقابل پیش‌بینی می‌تواند آسیب‌هایی به‌مراتب بزرگ‌تر از فشارهای خارجی ایجاد کند. دولت‌ها باید با ارائه نقشه راه روشن برای تجارت خارجی، اعتماد فعالان اقتصادی را حفظ کنند. به بیان دیگر، مدیریت تجارت خارجی در شرایط جنگی صرفا یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه بخشی از راهبرد کلان امنیت ملی محسوب می‌شود. دولتی که بتواند جریان کالا، سرمایه و ارتباطات تجاری خود را حتی در شرایط بحران حفظ کند، نه‌تنها فشار اقتصادی جنگ را کاهش می‌دهد، بلکه قدرت چانه‌زنی سیاسی خود را نیز افزایش خواهد داد.