تلاش آمریکا ایجاد نارضایتی و اقدام مردم علیه وضع موجود است/ درگیری‌های اقتصادی ادامه دارد
یک اقتصاددان با اشاره به تشدید فشارهای اقتصادی و تلاش آمریکا برای محاصره اقتصادی ایران گفت: راهبرد دونالد ترامپ از طریق تحریم‌های هوایی، دریایی، زمینی و محدود کردن فروش نفت، با هدف افزایش فشار بر مردم و ایجاد نارضایتی داخلی دنبال می‌شود اما تجربه تاریخی ایران نشان داده است که کشور در برابر فشارهای خارجی از ظرفیت تاب‌آوری بالایی برخوردار است.
یحیی آل‌اسحاق، اقتصاددان، در گفت‌وگو با آوش در ارزیابی راهبرد جدید دونالد ترامپ برای خفه کردن اقتصاد ایران گفت: موضوع تقابل آمریکا با ایران به امروز و دیروز محدود نمی‌شود و از نخستین روزهای انقلاب اسلامی و حتی پیش از آن، آمریکایی‌ها در مقاطع مختلف تلاش کرده‌اند با استفاده از ابزارهای گوناگون، ایران را تحت فشار قرار دهند. از زمان کودتای ۲۸ مرداد تاکنون، مجموعه حاکمیت آمریکا و دولت‌های مختلف این کشور هر اقدامی را که در توان داشته‌اند، علیه ایران به کار گرفته‌اند.
او افزود: آمریکایی‌ها از همه ابزارهای نظامی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی خود برای مقابله با ایران استفاده کرده‌اند. ترامپ نیز صراحتاً جمهوری اسلامی ایران را مرکز شرارت معرفی می‌کند و مواضعی اتخاذ کرده که نشان‌دهنده مخالفت او با مجموعه هویت و موجودیت ایران است. مخالفت با تمدن ایرانی، اسلام، دین و پیشرفت کشور، بخشی از رویکردی است که در اظهارات و سیاست‌های او مشاهده می‌شود. بنابراین، مسئله صرفاً یک اختلاف سیاسی یا اقتصادی مقطعی نیست بلکه با یک تقابل ریشه‌ای مواجه هستیم.
این اقتصاددان با طرح این موضوع که چرا آمریکا با وجود ادعای برخورداری از قدرت نظامی و اقتصادی برتر نتوانسته به اهداف خود در برابر ایران دست پیدا کند، تصریح کرد: آمریکا خود را دارای نخستین ارتش و بزرگ‌ترین اقتصاد جهان می‌داند و بر اساس محاسبات کلاسیک نظامی، بودجه دفاعی، اطلاعات، فناوری، نیروی انسانی و روابط بین‌المللی خود را با ایران قابل مقایسه نمی‌داند. با این حال، پرسش اساسی این است که چرا با وجود تمام این امکانات، در طول سال‌های گذشته نتوانسته به اهداف خود در برابر ایران دست پیدا کند.
آل‌اسحاق ادامه داد: ایران کشوری با سابقه تاریخی چند هزارساله است. من تأکید می‌کنم که از زمانی که تاریخ مکتوب وجود داشته، حتی یک دوره ۲۴ ساعته نیز نبوده است که ایران به‌عنوان یک کشور در جغرافیای جهان وجود نداشته باشد. ایران در طول تاریخ کوچک و بزرگ شده، جنگ‌های متعددی را پشت سر گذاشته و با حملات مغول، جنگ‌های جهانی و انواع تهاجم‌ها مواجه شده اما همچنان باقی مانده است.
او افزود: عمر ایالات متحده آمریکا به حدود ۳۰۰ و چند سال می‌رسد در حالی که بسیاری از کشورها و حکومت‌های جهان در طول تاریخ شکل گرفته و از میان رفته‌اند اما ایران همچنان به حیات تاریخی خود ادامه داده است. این ماندگاری دلایل مشخصی دارد و ریشه آن را باید در اصالت تاریخی، مجموعه اقتضائات فرهنگی و اجتماعی، اعتقادات، افکار و ویژگی‌های مثبت و منفی جامعه ایرانی جست‌وجو کرد. کشوری که توانسته است در طول هزاران سال باقی بماند به‌سادگی در برابر فشارهای خارجی از بین نخواهد رفت.
آل‌اسحاق با اشاره به تفاوت الگوی تقابل نظامی ایران با محاسبات کلاسیک آمریکا اظهار کرد: آمریکایی‌ها بر اساس تئوری‌های متعارف نظامی تصور می‌کنند که با توجه به برتری بودجه دفاعی، تجهیزات، اطلاعات، فناوری و نیروی انسانی، می‌توانند در مدت سه روز یا یک هفته ایران را از میان بردارند اما واقعیت این است که ایران وارد چارچوب جنگ کلاسیک مورد نظر آنها نشده و از راهبردهای نامتقارن استفاده کرده است. آمریکا در عرصه نظامی نتوانسته به اهداف مورد نظر خود برسد چراکه ایران در برابر آن به شیوه‌ای متفاوت عمل کرده و راهکارهای نامتقارن خود را به کار گرفته است. این رویکرد همچنان ادامه دارد و همین مسئله باعث شده است محاسبات اولیه طرف مقابل با واقعیت‌های میدان فاصله داشته باشد.
این اقتصاددان با اشاره به سابقه طولانی فشارهای نظامی و اقتصادی علیه ایران تصریح کرد: آمریکایی‌ها در طول این سال‌ها از کودتا و تحریم گرفته تا جنگ هشت‌ساله و درگیری‌های نظامی مختلف از جمله جنگ‌های کوتاه‌مدت و عملیات‌های ۴۰ روزه، ابزارهای متعددی را امتحان کرده‌اند اما نتوانسته‌اند به نتیجه مورد نظر خود برسند. به همین دلیل، اکنون تصور می‌کنند که شاید در حوزه اقتصاد بتوانند به هدفی دست پیدا کنند که در حوزه نظامی به آن نرسیده‌اند.
او ادامه داد: راهبرد فعلی ترامپ این است که با استفاده از محاصره و تشدید فشارهای اقتصادی، شرایط را برای ایران به‌گونه‌ای دشوار کند که جامعه از درون دچار استیصال شود. هدف اصلی این سیاست آن است که فشارهای معیشتی و اقتصادی به اندازه‌ای افزایش یابد که مردم در داخل کشور به نقطه نارضایتی و اعتراض برسند و خودشان علیه وضعیت موجود اقدام کنند.
آل‌اسحاق اظهار کرد: آمریکایی‌ها پیش از این نیز چنین رویکردی را در مقاطع مختلف امتحان کرده‌اند و در ماه‌های اخیر نیز تصور می‌کردند که با افزایش فشارها و استفاده از ابزارهای مختلف، شرایط داخلی ایران به نقطه فروپاشی خواهد رسید اما این اتفاق رخ نداد. با وجود این، ترامپ هنوز از این راهبرد ناامید نشده و تصور می‌کند اگر فشارهای اقتصادی را بیشتر و محاصره را تنگ‌تر کند، ممکن است به نتیجه برسد.
او افزود: در همین چارچوب، آمریکا اکنون محاصره دریایی را در دستور کار قرار داده و به دنبال اعمال محدودیت‌های زمینی و هوایی، محاصره بنادر و کنترل مرزهاست. به نظر می‌رسد هر اقدامی را که در توان داشته باشد برای محدود کردن مسیرهای اقتصادی ایران انجام می‌دهد چراکه در شرایط فعلی، راهکار دیگری برای تحقق اهداف خود در اختیار ندارد و امیدوار است از این مسیر بتواند موفق شود.
تاب‌آوری ایران از آمریکا بیشتر است
رئیس پیشین اتاق بازرگانی تهران با تأکید بر اینکه فشارهای جدید اقتصادی نیز نمی‌تواند به‌تنهایی سرنوشت تقابل ایران و آمریکا را تعیین کند، اظهار کرد: تحریم‌ها و محاصره‌های اقتصادی موضوع جدیدی نیستند و جنگ نظامی نیز پیش از این تجربه شده است. آنچه برای طرف مقابل دردآور شده، این است که هرچه میزان تاب‌آوری ایران افزایش پیدا می‌کند، وضعیت آمریکا در داخل و عرصه بین‌المللی نیز دشوارتر می‌شود.
او افزود: آمریکای امروز با آمریکای چهار سال قبل از نظر جایگاه و روابط بین‌المللی یکسان نیست. مناسبات این کشور با اروپا، سایر کشورهای جهان و حتی برخی متحدان منطقه‌ای آن تغییر کرده است. روابط آمریکا با کشورهای عربی و وضعیت اعتماد متحدانش نیز با گذشته تفاوت دارد. حتی در حوزه توان نظامی، اکنون اظهارات و ارزیابی‌هایی مطرح می‌شود که نشان‌دهنده تغییر شرایط و محدودیت‌های این کشور است.
آل‌اسحاق ادامه داد: انتخابات آمریکا نیز یکی از حلقه‌های مهم این تحولات است و نشان می‌دهد که فشارهای ناشی از سیاست‌های ترامپ در داخل این کشور نیز آثار خود را بر جای گذاشته است. بنابراین، نمی‌توان صرفاً با در نظر گرفتن قدرت نظامی و اقتصادی آمریکا درباره نتیجه این تقابل قضاوت کرد.
او تصریح کرد: برآورد من به‌عنوان فردی که حدود نیم‌قرن تحولات اقتصادی و سیاسی کشور را دنبال کرده‌ام، این است که ایران به این سادگی تسلیم نخواهد شد. اگرچه فشارهای اقتصادی بر کشور و مردم وارد می‌شود اما طرف مقابل نیز تحت فشار قرار دارد. علاوه بر فشارهای داخلی آمریکا، سوءمدیریت سیاست‌های این کشور در سطح جهانی موجب شده است بسیاری از کشورها نسبت به شرایط موجود و رویکرد واشنگتن معترض باشند.
این اقتصاددان با اشاره به وضعیت کشورهای اروپایی گفت: امروز وضعیت اروپا، فرانسه و ایتالیا نیز تحت تأثیر تحولات ناشی از جنگ قرار گرفته است. بسیاری از تحلیل‌ها و ارزیابی‌ها، مشکلات اقتصادی و سیاسی این کشورها را به پیامدهای جنگ با ایران مرتبط می‌دانند. دلیل این مسئله نیز آن است که ایران ابزارهایی در اختیار دارد که می‌تواند بر معادلات اقتصادی و بین‌المللی تأثیر بگذارد.
او افزود: یکی از این ابزارها تنگه هرمز و دیگری ظرفیت مقاومت و تاب‌آوری ایران است؛ ظرفیتی که طی حدود ۴۰ سال فشار و تحریم نتوانسته‌اند آن را از میان ببرند. همین عوامل باعث شده است که شرایط کنونی صرفاً به ارزیابی توان اقتصادی و نظامی ایران محدود نباشد و آثار آن در سطح منطقه و جهان نیز مشاهده شود.
آل‌اسحاق در پیش‌بینی روند تحولات آینده اظهار کرد: به نظر من، درگیری‌های اقتصادی و حتی احتمالاً نظامی همچنان ادامه خواهد داشت اما این وضعیت بلندمدت نخواهد بود و در یک دوره کوتاه‌مدت قابل مدیریت و خاتمه خواهد بود. پس از جنگ، با توجه به مقاومتی که مردم از خود نشان داده‌اند، شرایط منطقه‌ای و بین‌المللی ایران و همچنین کاهش اعتماد به آمریکا در میان برخی متحدان این کشور، فرصت‌های جدیدی پیش روی ایران قرار خواهد گرفت.
او تأکید کرد: دوران پساجنگ می‌تواند برای ایران فرصت‌های بسیار بزرگی ایجاد کند و شرایطی به وجود آورد که با وضعیت پیش از جنگ قابل مقایسه نباشد. البته این به معنای آن نیست که ایران قرار است آمریکا را شکست دهد یا این کشور را به‌طور کامل از میان بردارد بلکه منظور این است که آمریکا از ادامه این سیاست‌ها در برابر ایران مأیوس خواهد شد و ممکن است از میزان حضور و مداخله خود در منطقه بکاهد.
این اقتصاددان ادامه داد: اگر سایه فشارها و مداخلات آمریکا از منطقه برداشته شود، ظرفیت‌های اقتصادی و راهبردی ایران مجال بروز و ظهور بیشتری پیدا خواهد کرد. منابع طبیعی، نیروی انسانی، استعدادهای داخلی، ظرفیت‌های انرژی، موقعیت جغرافیایی و جایگاه منطقه‌ای کشور، مجموعه‌ای از فرصت‌های عظیم هستند که می‌توانند در دوران پساجنگ به موتور محرک توسعه اقتصادی ایران تبدیل شوند.
آل‌اسحاق افزود: این ارزیابی صرفاً یک شعار نیست بلکه بر واقعیت‌های موجود و ظرفیت‌های بالفعل و بالقوه کشور استوار است. ایران از منابع و امکانات گسترده‌ای برخوردار است و در صورت فراهم شدن شرایط مناسب، می‌تواند از این ظرفیت‌ها برای بازسازی اقتصاد و تقویت جایگاه منطقه‌ای و بین‌المللی خود استفاده کند.
او با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی برای دوران پساجنگ تصریح کرد: مسئولان کشور در کنار اقداماتی که برای دفاع و مقابله با فشارهای خارجی انجام می‌دهند، باید به فکر تنظیم امور دوران پساجنگ نیز باشند. لازم است گروهی تخصصی و مسئولیت‌پذیر مأموریت پیدا کند تا از هم‌اکنون برای مدیریت شرایط پس از جنگ، ساماندهی اقتصاد، بهره‌گیری از فرصت‌های جدید و تنظیم مناسبات داخلی و خارجی برنامه‌ریزی کند. امیدواریم این دوره طولانی نشود اما آمادگی برای آن یک ضرورت جدی است.
اختلافات سیاسی تاب‌آوری جامعه را تضعیف می‌کند
آل‌اسحاق در ادامه و در ارزیابی میزان تاب‌آوری مردم در برابر فشارهای اقتصادی گفت: تاب‌آوری مردم ایران بسیار بالاتر از آن چیزی است که برخی تصور می‌کنند؛ مشروط بر اینکه مسئولان کشور نیز با همان همت و جدیتی که تاکنون در بخش‌های مختلف مشاهده شده است، عمل کنند و اجازه ندهند اختلاف‌نظرها و منازعات داخلی بر انسجام کشور تأثیر بگذارد.
او افزود: اگر میان مسئولان همدلی وجود داشته باشد، اختلاف‌نظرها مدیریت شود و مسائل کوتاه‌مدت و اختلافات سیاسی به‌عنوان موضوعات اساسی کشور مطرح نشوند، مردم توانایی بسیار بیشتری برای تحمل شرایط دشوار خواهند داشت. دولت و مجموعه حاکمیت باید به ظرفیت‌های بالقوه کشور توجه کنند چراکه توانایی‌های ایران برای عبور از مشکلات بسیار بالاست.
این اقتصاددان ادامه داد: نگرانی اصلی من بیش از آنکه به ظرفیت مردم مربوط باشد، به اختلاف‌نظرهای سیاسی، چنددستگی‌ها و منازعات جناحی بازمی‌گردد. متأسفانه برخی جریان‌ها همچنان درگیر رقابت‌های حزبی و گروهی هستند و مسائل کشور را از دریچه اختلافات اصولگرایی و اصلاح‌طلبی دنبال می‌کنند در حالی که شرایط فعلی به‌هیچ‌وجه زمان مناسبی برای چنین رفتارهایی نیست.
آل‌اسحاق با اشاره به عملکرد برخی جریان‌های سیاسی گفت: من برای بسیاری از دوستان و فعالان جریان اصلاح‌طلب احترام قائلم اما به نظر می‌رسد برخی از آنها به‌درستی به شرایط زمانی و مکانی کشور توجه نمی‌کنند. اکنون زمان طرح اختلافات و برجسته کردن مسائل جناحی نیست. وقتی دشمن به‌صراحت اعلام می‌کند که امروز یا فردا حمله خواهد کرد و کشور در معرض تهدید قرار دارد، پرداختن به اختلافات داخلی و مطرح کردن ایرادهای سیاسی و اجتماعی، اقدامی دور از انصاف است.
او افزود: مردم چنین انتظاری از جریان‌های سیاسی کشور ندارند. کافی است شب‌ها به حضور مردم در صحنه توجه کنیم؛ در این تجمعات و حضورهای مردمی، افراد با گرایش‌ها و دیدگاه‌های مختلف دیده می‌شوند. این حضور نشان می‌دهد که در شرایط حساس، بخش‌های مختلف جامعه فارغ از اختلافات سیاسی نسبت به سرنوشت ایران احساس مسئولیت می‌کنند.
این اقتصاددان تصریح کرد: کسانی که در چنین شرایطی به اقتضائات زمان توجه نمی‌کنند و به‌جای تقویت همبستگی ملی، به اختلافات دامن می‌زنند، باید بدانند که پس از جنگ نیز درباره عملکرد آنها از سوی جامعه پرسش‌های جدی مطرح خواهد شد. مردم خواهند پرسید در شرایطی که دشمن هر روز کشور را تهدید می‌کرد و احتمال حمله نظامی وجود داشت چرا برخی افراد به‌جای ایستادن در کنار یکدیگر، به طرح اختلافات و منازعات داخلی مشغول بودند.
آل‌اسحاق ادامه داد: زمانی که دشمن از حمله قریب‌الوقوع سخن می‌گوید و حتی تهدید می‌کند که در مدت کوتاهی ایران را محاصره خواهد کرد، دیگر زمان آن نیست که جریان‌های سیاسی به‌دنبال برجسته کردن اختلافات و ایرادگیری‌های جناحی باشند. اکنون زمان ایستادن در کنار یکدیگر و دفاع از منافع ملی است.
او با اشاره به فشارهای اقتصادی که مردم در سال‌های اخیر تحمل کرده‌اند، گفت: مردم ایران در شرایطی که با تورم‌های ۷۰، ۸۰ و حتی ۹۰ درصدی مواجه بوده‌اند، همچنان ایستادگی کرده‌اند. این مردم در ماه‌های اخیر و در شرایط دشوار، با وجود مشکلات معیشتی و فشارهای اقتصادی در صحنه حضور داشته‌اند. حضور زنان و مردان در شب‌های بارانی و شرایط سخت، نشان‌دهنده میزان مسئولیت‌پذیری و وفاداری آنها به کشور است.
این اقتصاددان افزود: در چنین شرایطی، منصفانه نیست که برخی افراد به‌جای توجه به اولویت‌های ملی، به دنبال طرح ایرادهای داخلی و ایجاد اختلاف باشند. جامعه انتظار دارد جریان‌های سیاسی اعم از اصولگرا، اصلاح‌طلب، اعتدال‌گرا و سایر گروه‌ها، شرایط کشور را درک کنند و در مسیر تقویت وحدت ملی گام بردارند.
آل‌اسحاق تأکید کرد: اکنون زمان اختلافات سیاسی نیست بلکه زمان اتحاد و همدلی است. باید یک صدای واحد از جامعه ایران شنیده شود تا همه بدانند ایران در برابر فشارهای خارجی از انسجام و اراده ملی برخوردار است. همان ایرانی که در طول حدود هفت هزار سال از فراز و نشیب‌های تاریخی عبور کرده و باقی مانده است امروز نیز می‌تواند با اتکا به سرمایه اجتماعی و همبستگی مردم از شرایط دشوار عبور کند.
او در پایان گفت: کسانی که در این مقطع به انسجام و منافع ملی لطمه وارد کنند، باید در برابر افکار عمومی و تاریخ پاسخگو باشند. چنین رفتارهایی صرفاً یک اختلاف سیاسی معمولی نیست و آثار آن می‌تواند بر سرنوشت کشور و نسل‌های آینده تأثیر بگذارد. هر جریان و فردی، فارغ از گرایش سیاسی باید بداند که در شرایط کنونی اولویت اصلی حفظ ایران، تقویت وحدت ملی و ایستادن در کنار مردم است.
