دونالد ترامپ چه میخواهد؟
مهدی ملک محمد - روانشناس
تقریباً هر روز با چند توییت و مصاحبه فضای رسانهای جهان را به خود اختصاص میدهد؛ گاهی تند و خصمانه و بسیار تهدیدکننده و گاهی آرام و دوستانه و صلحطلبانه. جهان از این کنشها و واکنشهای متناقض دونالد ترامپ که بهویژه در جنگ با ایران بسیار برجستهتر شده، در حیرت و آشفتگی است. اکنون آتشبس به روزهای پایانی خود نزدیک میشود و هر لحظه تنش میان ایران و آمریکا بهتدریج دوباره اوج میگیرد؛ اخباری از توقیف کشتی باری ایرانی توسط ارتش آمریکا به جهان مخابره شده و سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز میگوید: «تاکنون از سوی ایران تصمیمی برای حضور در دور دوم مذاکرات گرفته نشده است.» در چنین وضعیتی در ذهن هر ایرانی پرسشی پرسه میزند، چه خواهد شد؟
برای پاسخ به این پرسش مهمترین رویکرد، بررسی روانشناختی دونالد ترامپ است؛ چراکه بهنظر میرسد تصمیمگیری در هیات حاکمه ایالات متحده در یک سال اخیر با حضور دونالد ترامپ در مقام ریاستجمهوری این کشور از نهادگرایی به فردگرایی تغییر یافته و اکنون این شخص دونالد ترامپ است که در جنگ با ایران تصمیم میگیرد و در این میان هرکس که با او مخالف باشد یا نادیده گرفته میشود (مانند نمایندگان کنگره) یا برکنار میشود (مانند فرماندهان ارشد ارتش آمریکا و رئیس مرکز ملی مبارزه با تروریسم). در این رویکرد فردگرایی مطلق فقط آن کسی میماند که رئیسجمهور آمریکا را ستایش میکند. این رویکرد فردگرایانه در جامعه آمریکایی چنان برجسته شده که شعار اصلی تجمعات اعتراضی به ترامپ «نه به پادشاه» است.
با غلبه چنین رویکردی در نظام تصمیمگیری ایالات متحده، شخصیت دونالد ترامپ اهمیتی بسیار خواهد داشت و با درک این شخصیت میتوان فهمید او در پس توییتهای تند و واکنشهای متناقض و گیجکننده واقعاً از مذاکره و جنگ با ایران چه میخواهد؟
پیش از این برخی از روانشناسان برجسته آمریکایی همچون دن. مکآدامز، استاد دانشگاه نورث وسترن، هوارد گاردنر، استاد دانشگاه هاروارد، جرج سیمون و بن مایکلیس بهطور ویژه به شخصیت دونالد ترامپ اشاره کردهاند و با بررسی علمی نشان دادهاند که او مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته است. جان گارتنر، استاد دانشگاه جان هاپکینز، از این تشخیص هم فراتر رفته و بیان میکند که دونالد ترامپ علائم پیشرفته زوال عقل را نشان میدهد. این روانشناس پس از توئیت تهاجمی ترامپ علیه تمدن ایرانی، در پادکست دیلیبیست گفت: «این توئیت تداخل زوال عقل فرونتوتمپورال با خودشیفتگی بدخیم را نشان میدهد؛ اختلال شخصیتی نادر و شدیدی که با پارانویا، اختلال شخصیت ضدّ اجتماعی و سادیسم (لذت بردن از آزار دیگران) همراه است و ترامپ تمام عمر خود آن را از خود بروز داده است. ترس من این است که دونالد ترامپ از این کار لذت میبرد. او از ترساندن جهان و منفجرکردن چیزها لذت سادیستی میبرد. او یک "ضمیر خشمگین" بدون مهار است.»
برای فهم بهتر چنین شخصیتی مهم است که بدانیم بارزترین جنبه فرد خودشیفته، تقاضای ستایششدن است. چنین تقاضایی هم میتواند بهصورتی برجسته و صریح باشد و هم ممکن است ظریف و پنهان صورت گیرد. آن زمان که در اتاق بیضی کاخ سفید، معاونش به رییسجمهور اوکراین تذکر میدهد که او فقط باید از دونالد ترامپ تشکر کند به این تقاضا اشاره میکند.
فرد خودشیفته بهدلیل احساس خودارزشمندی شکنندهای که از روابط آسیبزای او با والدینش نشأت میگیرد، بهطور مداوم بین ارزشمندسازی و بیارزشکردن دیگری در تردد است؛ هر کس که او را به هر نحوی ستایش میکند بسیار باارزش قلمداد میشود و هر آنکه در مقابل او بایستد و اهدافش را محقق نکند بسیار بیارزش تلقی شده و خشم شدید فرد خودشیفته را برمیانگیزد. در حقیقت، قرارداد فرد خودشیفته با دیگری چنین است: من تو را به جایگاه رفیعی ارتقاء میدهم و تو نیز این کار را برای من انجام بده، وگرنه جایگاه تو را به پایینترین سطح ممکن تنزل میدهم. به دلیل چنین قراردادی است که وقتی شهردار مسلمان نیویورک به دیدارش در کاخ سفید میرود به تحسین ویژگیهای او میپردازد و چندی بعد بیان میکند که شهردار نیویورک در حال تخریب این شهر است. همین رویکرد پُرنوسان را در جنگ با ایران بارها و بارها به نمایش گذاشته است و رسانهها و مردم جهان از تناقضهای مداوم او گیج و مبهوت شدهاند. این رویکرد ناشی از اختلال شخصیت خودشیفته بهخوبی نوسان ترامپ از ادعای کمک به مردم ایران تا تهدید به نابودی تمدن ایرانی را توجیه میکند.
حال با چنین توضیحاتی میتوان به این سوال مهم که «چه خواهد شد؟» پاسخ داد. دونالد ترامپ خواهان ستایششدن از سوی ایران است و این ستایش در عمل بهمعنای پذیرش درخواستهای او است. اگر ایران در مذاکرات، پیشنهاد آمریکا در مورد تعلیق بلندمدت غنیسازی، تحویل اورانیوم غنیشده با درصد بالا به ایالات متحده و بازگشایی تنگه هرمز را بپذیرد به معنای آن است که به ستایش دونالد ترامپ پرداخته و او در مقابل به ارزشمندسازی ایران خواهد پرداخت. هرچند باید دانست که قرارداد آرمانیسازی دیگری توسط شخصیت خودشیفته به هیچوجه بلندمدت نیست و او با کوچکترین نشانهای از مخالفت دیگری به بیارزشسازی او اهتمام میورزد.
به همین دلیل است که دونالد ترامپ، اکنون در بین رهبران جهان بهغیر از نتانیاهو که بهخوبی و بهصورتی مداوم به ستایش رئیسجمهور آمریکا میپردازد هیچ دوست دیگری ندارد و بهطور مداوم علیه اروپا موضعگیری میکند.
با درک همه این توضیحات پاسخ این است، مذاکره با دونالد ترامپ معنای واقعی مذاکره را ندارد یا ایران باید خواستههای دونالد ترامپ را بپذیرد یا جنگ ادامه خواهد یافت. راه سومی برای مواجهه با خودشیفتگی رئیسجمهور هشتاد ساله آمریکا وجود ندارد.
