اقتصاد ایران به حکمرانی تابآوری نیاز دارد، نه مدیریت مقطعی بحران/ اتاق ایران باید اتاق فرمان تابآوری اقتصاد شود
تحریریه آوش/رئیس کانون زنان بازرگان ایران میگوید: تحریمها، محدودیتهای بانکی، نوسانات ارزی، تورم مزمن و تنشهای منطقهای، همزمان هزینه مبادلات را افزایش داده و اعتماد فعالان اقتصادی را فرسوده کرده است
جنگ ۱۲روزه، فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای شورای امنیت، اعتراضات دی ماه، حذف ارز ترجیحی و تبعات ناشی از آن بر اقتصاد، جنگ رمضان و محاصره دریایی، ۴ماه قطع کامل اینترنت بینالملل و آسیبهای آن به کسبوکارها، تورم سرسام آوری که در شرف سه رقمی شدن است، بحران تعیدل نیرو در کسبوکارها؛ همه اینها دست به دست هم دادهاند تا پیکر نحیف اقتصاد ایران بیش از پیش آسیبپذیرتر شده و تاب مقاومت در برابر شوکهای بیشتر را نداشته باشد. این وضعیت چشمانداز پیشروی اقتصاد ایران را تیره و تار کرده و احتمال ادامه و افزایش بحران را نیز قویتر و بیشتر کرده است. با این روند، واردات مختل، صادرات قطع، تولید ضعیف و اشتغال نابود خواهد شد. حال این سوال بزرگ پیشروی همه ماست: اقتصاد ایران تا کجا و کی تاب این شرایط را دارد؟ سیده فاطمه مقیمی، رئیس کانون زنان بازرگان ایران و عضو هیئت نمایندگان اتاق ایران معتقد است که در دوران شوک و بحران اقتصادی ایران، بخش خصوصی به جای روایتگری بحران، باید در کنار دولت، معمار راهکارهایی برای حفظ پایداری بازارها و افزایش تابآوری اقتصاد باشد.
بحران، پای ثابت اقتصاد دنیا
سیده فاطمه مقیمی، رئیس کانون زنان بازرگان ایران شوکهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی در جهان را فزاینده دانسته و میگوید: اقتصادها در قرن بیستویکم نه بر اساس میزان ثروت، بلکه بر پایه توانایی تحمل و مدیریت بحرانها ارزیابی میشوند و جنگ، تحریم، همهگیری، اختلال در زنجیره تامین، بحران انرژی و تنشهای ژئوپلیتیکی به متغیرهای ثابت اقتصاد جهانی تبدیل شدهاند.
به عقیده او مزیت رقابتی کشورها امروز نه در منابع طبیعی آنها که در تابآوری اقتصادی نهفته است؛ یعنی توان حفظ کارکردهای اساسی اقتصاد در زمان بحران، انطباق سریع با شرایط جدید و بازگشت به مسیر رشد.
او مهمترین نیاز امروز اقتصاد ایران را افزایش تابآوری، ایجاد قابلیت پیشبینی در محیط کسبوکار و حرکت از مدیریت مقطعی بحران به حکمرانی تابآوری میداند.
تجربه جهانی تابآوری، آمادگی برای زندگی در جهانی سرشار از بحران
مقیمی تجربه سایر کشورها را پیش میکشد: ژاپن پس از سونامی ۲۰۱۱، با افزایش ذخایر راهبردی، تنوعبخشی به زنجیره تامین و تمرکززدایی از صنایع حیاتی، اقتصاد خود را برای تداوم فعالیت در بحران آماده کرد. سنگاپور هم امنیت اقتصادی را از طریق تنوع مسیرهای تجاری، ذخایر راهبردی، زیرساختهای لجستیکی و توافقهای تجاری گسترده تامین کرد و با خودکفایی؛ زیرا وابستگی زمانی خطرناک است که تنها یک مسیر برای ادامه حیات اقتصادی وجود داشته باشد.
مقیمی آلمان را نمونه کشوری میداند که پس از بحران انرژی ناشی از جنگ اوکراین با بازآرایی سریع ساختار تامین انرژی، بنادر وارداتی، منابع گاز و سیاست صنعتی، بحران را به فرصتی برای اصلاحات ساختاری تبدیل کرد.
عضو هیئت نمایندگان اتاق ایران این چنین به مرور تجربه چین میپردازد: چین هم در دوران همهگیری کرونا نشان داد که مهمترین سرمایه یک اقتصاد، توان بازآرایی سریع زنجیرههای تولید، حملونقل و تامین مالی است؛ زیرا آنچه کشورها را زمینگیر میکند، خود بحران نیست، بلکه ناتوانی در انطباق با آن است.
به عقیده او، وجه مشترک همه این کشورها این است که هیچ کشوری نتوانسته جهان را از بحران خالی کند، اما بسیاری توانستهاند اقتصاد خود را برای زندگی در جهانی سرشار از بحران آماده سازند.
بخش خصوصی، کمکحال دولت در افزایش تابآوری
سیده فاطمه مقیمی تاکید میکند که در دوران شوک و بحران اقتصادی ایران، بخش خصوصی به جای روایتگری بحران، باید در کنار دولت، معمار راهکارهایی برای حفظ پایداری بازارها و افزایش تابآوری اقتصاد باشد.
رئیس کانون زنان بازرگان ایران میگوید: تحریمها، محدودیتهای بانکی، نوسانات ارزی، تورم مزمن و تنشهای منطقهای، همزمان هزینه مبادلات را افزایش داده و اعتماد فعالان اقتصادی را فرسوده کرده است؛ درحالیکه در اقتصاد که نخستین قربانی هر بحران است، فقط سرمایه نیست، بلکه اطمینان و اعتماد است.
مقیمی پیامدهای تحولات تنگه هرمز را چنین برمیشمرد: افزایش ریسک در این گذرگاه راهبردی، حتی بدون وقوع بحران، موجب افزایش هزینه بیمه، حملونقل، تامین مواد اولیه و قیمت تمامشده تولید میشود و این آثار به دلیل محدودیتهای مالی و تجاری با شدت بیشتری به اقتصاد ایران منتقل خواهد شد.
او شبکه فعالان اقتصادی و بخش خصوصی را بزرگترین سرمایه ایران دانسته و معتقد است که اتاق ایران باید از جایگاه بیان دغدغهها فراتر رفته و به اتاق فرمان تابآوری اقتصاد بخش خصوصی تبدیل شود. به عقیده او اتاق بازرگانی نهادی است که میتواند با شناسایی گلوگاهها، تنوعبخشی به بازارها و مسیرهای تجاری، تقویت ابزارهای مالی و کاهش ریسک بنگاهها در کنار دولت نقشآفرین باشد.
این بازرگان و کارآفرین، مهمترین مطالبه بخش خصوصی را ایجاد قابلیت پیشبینی در محیط کسبوکار میداند و تاکید میکند که تجربه اقتصادهای موفق نشان میدهد بنگاهها بیش از سختی شرایط از غیرقابل پیشبینی بودن محیط اقتصادی آسیب میبینند؛ زیرا سرمایه میتواند خود را با هزینههای بیشتر تطبیق دهد، اما در فضای مملو از ابهام امکان برنامهریزی ندارد.
طراحی نهادی برای تابآوری اقتصادی
رئیس کانون زنان بازرگان ایران معتقد است که آینده منتظر پایان بحران نمیماند و اقتصاد ایران باید با طراحی نهادی و عبور از روش مدیریت روزمره بحران، خود را برای تداوم شوکهای اقتصادی آماده کند.
او الگوی حکمرانی تابآوری را به عنوان روشی برای بالابردن ظرفیت ایستادگی و مقاومت، مقدم بر مدیریت بحران میداند و تفاوت این دو را اینگونه شرح میدهد که مدیریت بحران برای پس از وقوع حادثه است و حکمرانی تابآوری، پیش از وقوع بحران و بهنوعی آمادگی برای دوره بحران است.
راهبردهای افزایش تابآوری اقتصاد ایران
به باور این فعال اقتصادی، باید میان واقعیت بحران و هیجان بحران تفاوت قائل شد، زیرا بسیاری از خسارتهای اقتصادی نتیجه رفتارهای هیجانی بازار است؛ درحالیکه تصمیمگیری صحیح نیازمند اطلاعات شفاف، معتبر و بهموقع است.
مقیمی ضمن تاکید بر اینکه لازم است دایره نگرانی از دایره اثرگذاری تفکیک شود و بهجای تمرکز بر متغیرهای خارج از اختیار، بر بهبود حکمرانی اقتصادی، کاهش بروکراسی، تسهیل تجارت، ارتقای بهرهوری و تقویت بنگاهها تمرکز شود، میافزاید: اقتصاد ایران باید برای بدترین سناریوها برنامه از پیش طراحیشده داشته باشد، زیرا موفقیت کشورها در بحرانها، حاصل آمادگی و سناریونویسی پیش از وقوع بحران است.
عضو هیات نمایندگان اتاق ایران همچنین تنوعبخشی به بازارهای صادراتی، مسیرهای حملونقل، شیوههای تامین مالی، منابع تامین مواد اولیه و شرکای تجاری را مهمترین سپر دفاعی اقتصاد در برابر شوکهای خارجی دانست.
او با تاکید بر ضرورت حفظ سرمایه اجتماعی میگوید: اعتماد میان دولت و بخش خصوصی، میان تولیدکننده و مصرفکننده، میان نظام بانکی و فعالان اقتصادی و همچنین اعتماد به ثبات قوانین، مهمترین دارایی هر اقتصاد است و بازسازی آن بسیار دشوارتر از بازسازی زیرساختهای فیزیکی خواهد بود.
سیده فاطمه مقیمی یک از دیگر از الزامات تابآوری اقتصادی را هدایت سرمایهها از فعالیتهای کوتاهمدت و سفتهبازانه به سمت تولید، نوآوری و ارزشآفرینی دانسته و تاکید میکند که هرچه سهم سرمایه مولد در اقتصاد بیشتر شود، توان بازیابی اقتصاد نیز افزایش خواهد یافت.
به عقیده رئیس کانون زنان بازرگان ایران، برخی شوکها اجتنابناپذیر هستند، اما آسیبپذیری در برابرشان اجتنابناپذیر نیست و بلوغ اقتصادی کشورها در توانایی مدیریت ریسک معنا پیدا میکند. اقتصادهای شکننده منتظر پایان بحران میمانند، اما اقتصادهای تابآور در دل بحران خود را بازآفرینی میکنند و امروز نیز انتخاب پیش روی ایران، انتخاب میان خوشبینی و بدبینی نیست، بلکه انتخاب میان انفعال و آمادگی است.
اعتماد، تابآوری و پایداری، زیربنای توسعه پایدار
سیده فاطمه مقیمی در پایان خاطرنشان میکند: کشورها با پایان یافتن بحرانها بزرگ نمیشوند، بلکه با شیوهای که در میانه بحرانها میاندیشند، تصمیم میگیرند و آینده را میسازند، بزرگ میشوند. امیدوارم اقتصاد ایران در آینده با ویژگیهایی همچون اعتماد، پایداری و تابآوری شناخته شود، چراکه این سه مؤلفه، زیربنای توسعه پایدار و میراثی ماندگار برای نسلهای آینده هستند.
