انتشار تصاویری از میزان خرابیهای مجموعه کاخهای سعدآباد
بامداد سهشنبه ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ حریم مجموعه سعدآباد مورد حمله هوایی آمریکا و اسرائیل قرار گرفت و کاخ سبز، موزه برادران امیدوار و عمارت والی، خسارت سازهای جدی دیدند و آسیبهایی به حدود ۱۵ بنای دیگر این مجموعه وارد شد.
حدود ۴۰ روز از زمانی که کاخ سعدآباد در اثر موج حملات آسیب دید، میگذرد و همچنان تصاویری از میزان خرابیهای کاخهای این مجموعه منتشر میشود که از خسارت جدی تعدادی از سازههای آن حکایت دارد و پرسشهایی را پیش رو میگذارد.
بامداد سهشنبه ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ حریم مجموعه سعدآباد مورد حمله هوایی آمریکا و اسرائیل قرار گرفت و کاخ سبز، موزه برادران امیدوار و عمارت والی، خسارت سازهای جدی دیدند و آسیبهایی به حدود ۱۵ بنای دیگر این مجموعه وارد شد. سعدآباد اکنون وارد مرحله نجاتبخشی و حفاظت اضطراری شده است.
بنابر آنچه گزارش شده است، «عمارت والی» بیشترین خسارت را از این حملات متحمل شده است. اسکندر مختاری، مرمتگر، پژوهشگر میراث معماری و شهرسازی که این کاخ را پس از حمله دیده، گفته است: انفجار در فاصله بسیار نزدیکی از کاخ سبز، در تپه «علیخان» رخ داده است. تپه «علیخان» جایی است که یکی از هستههای اولیه شکلگیری مجموعه سعدآباد بوده و در بالاترین نقطه قرار دارد و به تمام مجموعه سعدآباد مسلط است. انفجار در محدودهای اتفاق افتاده که تحت اختیار مستقیم میراث فرهنگی نبوده، اما جزو عرصه میراث فرهنگی بهشمار میرفته است. به هر حال، در فاصله حدود ۳۰ تا ۵۰ متری از این دو اثر؛ یعنی کاخ سبز و عمارت علیخان والی (که هسته اولیه سعدآباد است)، انفجار یا بمباران رخ داده است. آسیبها به سه اثر وارد شده است؛ یکی عمارت «علیخان» که صدمات زیادی دیده، دیگری مجموعه سردر ورودی و کالسکهخانه که در حال حاضر موزه برادران امیدوار در آن مستقر است، و دیگری کاخ سبز.
براساس مشاهدات اسکندر مختاری، در کاخ سبز، بیشترین آسیب در سقف مدخل ورودی، تالار و اتاق خواب (که به اتاق آینه هم معروف است) دیده میشود. سنگهای نما که نفیسترین بخش تالار سبز هستند، صدمات کمی دیدهاند؛ یعنی ترکشها در دو سه نقطه به ساختمان برخورد کرده و شکستگی ایجاد کردهاند، اما از نظر پایداری، سازه نیاز به بازبینی دقیق و فنی دارد. ممکن است در بخشهایی از سازه، مخصوصاً در سقف، مشکلاتی وجود داشته باشد یا در دیوارها ترکهایی ایجاد شده باشد که باید در بررسیهای تکمیلی مشخص شوند. در مورد سقف کاخ سبز، همانطور که گفته شد، در تالار خاتم بخشی از سقف کنده شده و فرو ریخته است. در اتاق خواب که دارای آینهکاری و گچبری بوده نیز بخشهایی فرو ریخته است. شیشههای زیادی شکستهاند و برخی از چارچوب درها در اثر موج انفجار از جای خود کمی جدا شدهاند.
فتحالله نیازی، کارشناس مرمت که اکنون درحال کار در کاخ سعدآباد است، میگوید: عملیات نجاتبخشی سعدآباد، حدود دو هفته زمان برده است، چون شیروانی کاخ سبز کاملا از بستر سقف جدا شده بود که اکنون و برای محافظت در برابر باران و باد، فوری اصلاح شده است. مرمتگران در مرحله دوم، آرایههای معماری همچون آینهکاری، گچبری، خاتمکاری و اُرسیها که آسیب دیدهاند، آواربرداری میشود تا آرایهها در صورت امکان دوباره استفاده شود.
نظر برخی کارشناسان مرمت بر این است که بازگرداندن آرایههای معماری در مواقعی، برگشتناپذیر است.
مجموعه سعدآباد دارای حدود ۱۰۰ ساختمان بزرگ و کوچک است و ۱۵ کاخ موزه و موزه در آن وجود دارد و حدودا دارای ۲۰۰هزار شی ء تاریخی است، که بنابر گزارش وزارت میراث فرهنگی، این اشیاء موزهای پیش از جنگ به مخزن امن انتقال داده شده است. اینک تصاویر تازهای که به تدریج نیز از کاخ سعدآباد منتشر میشود و از خرابی بیشتر بخشهایی از این مجموعه حکایت دارد، پرسشهای دیگری را از سوی برخی کارشناسان میراث فرهنگی مطرح کرده است که چرا آثاری همچون مبلمان، لوسترها و ... از برخی کاخهای این مجموعه جمعآوری نشده و اقدامات و تدابیر حفاظتی در برابر حملات احتمالی، انجام نشده بود؟
