یک قصه خانوادگی با چاشنی عشق به مادر و مهاجرت
حسن جعفری، کارگردان مستند «زمستان طولانی»، با اشاره به روایت فیلمش از روستایی در آستانه خالیشدن و مردی که آخرین فرزندش سودای رفتن به شهر دارد، گفت و تأکید کرد مستندسازان ایرانی از توانایی بالایی در روایتپردازی برخوردارند، اما برای دیدهشدن جهانی به شبکههای حرفهای پخش نیاز دارند.
حسن جعفری، کارگردان مستند «زمستان طولانی»، درباره شکلگیری ایده این فیلم گفت: در جریان تولید اثری دیگر و هنگام سفر به مازندران، یکی از دوستان پژوهشگر، روستایی زیبا را معرفی کرد. در آنجا با مردی به نام «عمو قدم» آشنا شدیم که سالها بسیاری از امور روستا، از کمکهای درمانی و ساخت سقف خانهها تا رسیدگی به قبرستان را انجام میداد و به نوعی ستون اصلی روستا بود.
کارگردان مستند «بر باد رفته» افزود: صمیمیت عمو قدم از همان ابتدا ما را جذب کرد، اما در ادامه متوجه شدیم سوژه اصلی فیلم فقط زندگی او نیست، بلکه تنهایی روستا و سرنوشت مردمانی است که یکییکی آن را ترک کردهاند. عمو قدم هفت فرزند دارد که بیشتر آنها به دلیل نبود شغل، ضعف کشاورزی و دامداری و دشوار شدن شرایط زندگی به شهر مهاجرت کردهاند و تنها یکی از فرزندانش کنار او مانده است؛ او هم سودای رفتن دارد.
جعفری ادامه داد: با توجه به دغدغه و تجربه قبلیام درباره مهاجرت، این روستا نمونهای واقعی از این مسئله بود. تقابل «ماندن» و «رفتن» هسته اصلی فیلم را شکل داد؛ مستندی که در ظاهر روایت زندگی یک مرد روستایی است، اما در واقع سرنوشت روستاهایی را دنبال میکند که بهتدریج خالی از سکنه میشوند و انسانهایی که میان دلبستگی به زادگاه و ضرورت مهاجرت ناچار به انتخاباند.
وی درباره بازخوردهای فیلم پس از نمایش در جشنواره «سینماحقیقت» گفت: خوشبختانه بازخورد مخاطبان و اهالی سینما نسبت به «زمستان طولانی» مثبت بود و بسیاری آن را فیلمی قابلتوجه با آیندهای خوب دانستند، اما اتفاقهایی که انتظار داشتیم پس از جشنواره برای فیلم رخ دهد، بهطور کامل محقق نشد که بخشی از آن به شرایط آن مقطع بازمیگشت.
کارگردان «حاشیه مهمتر از متن» درباره اکران و عرضه مستند افزود: «زمستان طولانی» در چند جشنواره خارجی از جمله ایتالیا هم نمایش داده شد، اما مشکل اصلی، ضعف در معرفی و عرضه مستندهاست. هنوز سازوکار مناسبی برای رساندن این آثار به مخاطبان تخصصی و عمومی نداریم و این مسئله نیازمند بازنگری جدی است. به اعتقاد من، تلویزیون همچنان بهترین بستر نمایش مستند است، چون مخاطب گستردهای دارد؛ هرچند پلتفرمهای آنلاین هم ظرفیت مهمی هستند که هنوز مستند نتوانسته جایگاه واقعی خود را در آنها پیدا کند.
وی ادامه داد: بسیاری از مردم حتی از زمان و محل نمایش مستندها اطلاع ندارند. استفاده از ظرفیت تلویزیون، رسانهها، تبلیغات محیطی و امکانات بومی استانها میتواند به دیده شدن آثار کمک کند، اما مهمتر از همه، باید در سیاستهای کلان اکران و عرضه مستند بازنگری شود.
کارگردان «خط تولید» درباره حضور آثار ایرانی در جشنوارههای بینالمللی گفت: مستندساز نباید از ابتدا با هدف جلب نظر جشنوارههای خارجی فیلم بسازد. اگر صادقانه به فرهنگ، مردم، قومشناسی و مسائل واقعی جامعه خودمان بپردازیم، همان اثر میتواند برای مخاطب خارجی هم جذاب باشد. بسیاری از مستندهای موفق جهان از دل فرهنگ بومی خود شکل گرفتهاند. مستندسازان ایرانی از نظر فنی و روایتپردازی توانایی بالایی دارند، اما در کنار کیفیت آثار، به ارتباطات حرفهای و شبکههای پخش بینالمللی هم نیازمندیم تا فرصت دیده شدن فیلمها افزایش پیدا کند.
کارگردان «زاویه کور» درباره تأثیر ساخت «زمستان طولانی» بر خود هم گفت: دغدغه مهاجرت به محور اصلی فیلمهایم تبدیل شده و پروژههای جدیدم هم به نوعی با این موضوع مرتبط هستند، اما این فیلم بیش از هر چیز نگاه مرا به زندگی تغییر داد. شخصیت عمو قدم و نگاه او به خانواده، همسر، روستا و طبیعت برایم الهامبخش بود. او تحصیلات دانشگاهی نداشت، اما تجربه عمیقی از زندگی اندوخته بود؛ تجربهای که شاید امروز در میان نسل جدید کمتر دیده شود.
جعفری درباره ماندگارترین خاطره خود از تولید فیلم گفت: بیش از هر چیز، وفاداری عمو قدم به همسرش و احساس مسئولیت او نسبت به روستا در ذهنم مانده است. حتی زمانی که همسرش دچار سکته شده بود و خودش روزهای سختی را پشت سر میگذاشت، همچنان نگران مشکلات مردم و روستا بود. همین حس مسئولیت، امانتداری و وفاداری تأثیر عمیقی بر من گذاشت و شاید ارزشمندترین دستاورد ساخت «زمستان طولانی»، آشنایی با چنین انسانی بود.
«زمستان طولانی» در هاشور عرضه شده است.
