دلار تا پایان سال ۱۴۰۵ به چه قیمتی می‌رسد؟/ نقطه اوج ۳۰۰ هزار تومان
قیمت دلار در بازار آزاد ایران در ماه‌های گذشته بار دیگر به یکی از مهم‌ترین متغیرهای اقتصادی تبدیل شده است؛ متغیری که نه‌تنها بر بازار ارز، بلکه بر قیمت طلا، خودرو، کالاهای وارداتی، هزینه تولید و انتظارات تورمی اثر می‌گذارد. در چنین شرایطی، یکی از پرسش‌های مهم فعالان اقتصادی و خانوارها این است که دلار تا پایان سال ۱۴۰۵ در چه محدوده‌ای قرار خواهد گرفت.
پاسخ به این پرسش ساده نیست؛ زیرا نرخ ارز در ایران همزمان از متغیرهای اقتصادی، میزان عرضه و تقاضا، درآمدهای ارزی، تورم، سیاست‌های بانک مرکزی و تحولات سیاسی تأثیر می‌گیرد. با این حال، بررسی گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های داخلی نشان می‌دهد که می‌توان برای پایان سال چند سناریوی متفاوت در نظر گرفت.
دلار در مهرماه در چه محدوده‌ای قرار دارد؟
بازار ارز در آغاز مهرماه وارد دوره‌ای پرنوسان شد. گزارش‌های خبرگزاری تسنیم نشان می‌دهد که در روزهای ابتدایی مهر، نرخ دلار در بازار آزاد در محدوده کانال ۲۵۰ هزار تومان قرار داشت و در برخی روزها به حدود ۲۵۸ هزار تومان رسید.
همزمان، نرخ دلار در مرکز مبادله نیز روند صعودی داشت. بر اساس گزارش تسنیم، نرخ فروش حواله دلار در مرکز مبادله در ۱۳ مهرماه به حدود ۱۷۶ هزار و ۲۸۱ تومان رسید. در مقابل، دلار سهمیه‌ای در همان روزها در محدوده ۲۵۷ هزار تومان عرضه شد.
این فاصله میان نرخ‌های رسمی و غیررسمی یکی از متغیرهای مهم بازار ارز است؛ زیرا هرچه شکاف میان نرخ‌های مختلف بیشتر باشد، انتظارات تورمی و انگیزه‌های سفته‌بازی نیز می‌تواند افزایش پیدا کند.
پیش‌بینی ۲۳۰ تا ۲۴۰ هزار تومانی
یکی از برآوردهایی که درباره چشم‌انداز دلار در سال ۱۴۰۵ منتشر شده، مربوط به امیرمحمد گلوانی، کارشناس اقتصادی است.
او در همایش «چشم‌انداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» دو سناریو برای آینده نرخ ارز مطرح کرده است. در سناریویی که در آن جنگ یا توافق مهمی رخ ندهد و شرایط کلی اقتصاد ادامه پیدا کند، با فرض تورم بالا، رشد نقدینگی، رشد اقتصادی محدود و صادرات نفت و گاز حدود ۴۰ میلیارد دلار، مدل‌های مختلف نرخ ارز میانگین سال را در محدوده ۱۹۰ تا ۲۵۸ هزار تومان برآورد کرده‌اند.
میانگین این برآوردها حدود ۲۳۰ تا ۲۴۰ هزار تومان اعلام شده است.
البته باید توجه داشت که این برآورد در شرایطی مطرح شده که متغیرهای سیاسی و اقتصادی بعدی می‌توانند مسیر بازار را تغییر دهند. بنابراین نمی‌توان رقم ۲۳۰ تا ۲۴۰ هزار تومان را به‌عنوان قیمت قطعی پایان سال تلقی کرد.
چرا دلار می‌تواند همچنان افزایشی باشد؟
یکی از مهم‌ترین عوامل فشار بر ارزش ریال، تورم داخلی است. هنگامی که سطح عمومی قیمت‌ها در ایران با سرعت بیشتری نسبت به اقتصادهای طرف تجاری افزایش پیدا می‌کند، در بلندمدت فشار برای کاهش ارزش پول ملی بیشتر می‌شود.
از طرف دیگر، رشد نقدینگی نیز یکی از متغیرهایی است که کارشناسان بازار ارز به آن توجه دارند. اگر حجم نقدینگی با سرعت بالا افزایش پیدا کند، بخشی از این نقدینگی ممکن است به بازار دارایی‌هایی مانند ارز، طلا و سهام وارد شود.
در کنار این عوامل، وضعیت درآمدهای ارزی کشور اهمیت بسیار زیادی دارد. میزان صادرات نفت، دسترسی به منابع ارزی و امکان انتقال ارز به داخل کشور می‌تواند عرضه ارز را افزایش یا کاهش دهد.
معاون اجرایی رئیس‌جمهوری نیز در اظهاراتی که خبرگزاری مهر منتشر کرده، تورم، تفاوت نرخ تورم ایران و آمریکا، تحقق درآمدهای دلاری دولت و افزایش تقاضای ارز را از عوامل مؤثر بر نرخ دلار دانسته است. او همچنین تأکید کرده که افزایش عرضه ارز می‌تواند به کاهش نرخ کمک کند، اما این موضوع به دسترسی دولت به درآمدهای ارزی وابسته است.
سیاست بانک مرکزی؛ متغیر مهم پایان سال
در کنار عوامل بنیادی، سیاست بانک مرکزی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در مسیر دلار داشته باشد.
بانک مرکزی در مهرماه ۱۴۰۵ برای کنترل بازار ارز سیاست افزایش عرضه را در دستور کار قرار داده است. بر اساس گزارش تسنیم، این سیاست با عرضه اولیه یک میلیارد دلار آغاز شده و امکان افزایش آن تا ۲ میلیارد دلار نیز مطرح شده است. همچنین سقف فروش ارز به افراد بالای ۱۸ سال تا ۱۰ هزار دلار تعیین شده است.
هدف این سیاست افزایش عرضه و کاهش فشار تقاضا در بازار است. با این حال، مسئله اصلی این است که آیا افزایش عرضه ارز می‌تواند در ماه‌های آینده نیز ادامه پیدا کند یا خیر.
اگر بانک مرکزی بتواند منابع ارزی کافی وارد بازار کند و همزمان تقاضای سفته‌بازی کاهش پیدا کند، احتمال تثبیت یا حتی کاهش موقت قیمت دلار وجود خواهد داشت. در مقابل، اگر عرضه کاهش پیدا کند یا تقاضای احتیاطی افزایش یابد، فشار صعودی بر نرخ ارز می‌تواند دوباره تقویت شود.
سناریوی اول؛ ثبات نسبی
در سناریوی نخست، شرایط سیاسی و اقتصادی نسبتاً آرام باقی می‌ماند، عرضه ارز ادامه پیدا می‌کند و شوک جدیدی به اقتصاد وارد نمی‌شود.
در چنین شرایطی، بازار می‌تواند در محدوده فعلی نوسان کند و حتی در مقاطعی شاهد کاهش قیمت باشد. بر اساس برخی برآوردهای منتشرشده، محدوده ۲۳۰ تا ۲۴۰ هزار تومان می‌تواند یکی از سطوح قابل تصور برای متوسط نرخ ارز در صورت تداوم شرایط موجود باشد.
البته رسیدن بازار آزاد به چنین محدوده‌ای از سطوح بالاتر فعلی، به کاهش قابل توجه انتظارات تورمی و افزایش عرضه نیاز دارد.
سناریوی دوم؛ ادامه روند فعلی
سناریوی دوم این است که نه گشایش سیاسی بزرگی رخ دهد و نه شوک جدیدی به بازار وارد شود و در عین حال، تورم و رشد نقدینگی ادامه داشته باشد.
در این حالت، احتمال ماندگاری دلار در کانال‌های بالاتر و حرکت تدریجی آن با تورم وجود دارد. برخی تحلیل‌های بازار برای ماه‌های پیش رو، محدوده ۲۴۵ تا ۲۷۵ هزار تومان را به‌عنوان یک سناریوی میانه مطرح کرده‌اند.
این محدوده به‌خصوص در شرایطی اهمیت دارد که بازار همچنان در اطراف کانال ۲۵۰ هزار تومان نوسان کند و سیاست‌های بانک مرکزی تنها بتواند از جهش‌های شدید جلوگیری کند.
سناریوی سوم؛ افزایش تنش و جهش ارزی
در سناریوی سوم، تحولات سیاسی یا اقتصادی جدید باعث افزایش تقاضای احتیاطی و کاهش عرضه ارز شود.
در چنین شرایطی، دلار می‌تواند وارد سطوح بالاتر شود. برخی تحلیل‌های منتشرشده برای پایان پاییز حتی محدوده ۲۸۰ تا ۳۰۰ هزار تومان را در سناریوی افزایشی مطرح کرده‌اند؛ سناریویی که تحقق آن به تشدید ریسک‌های سیاسی، فشار بر منابع ارزی یا افزایش شدید انتظارات تورمی وابسته است.
این ارقام البته پیش‌بینی قطعی نیستند و صرفاً یک سناریوی پرریسک را نشان می‌دهند.
آیا دلار ۳۰۰ هزار تومان می‌شود؟
رسیدن دلار به ۳۰۰ هزار تومان تا پایان سال را نمی‌توان قطعی دانست. برای تحقق چنین سطحی، بازار باید نسبت به شرایط فعلی با فشارهای بیشتری روبه‌رو شود.
در مقابل، اگر عرضه ارز افزایش یابد، سیاست بانک مرکزی مؤثر واقع شود و اخبار سیاسی مثبت انتظارات بازار را کاهش دهد، حرکت دلار به سمت این سطح می‌تواند دشوارتر شود.
بنابراین، عدد ۳۰۰ هزار تومان را باید بیشتر به‌عنوان سقف یک سناریوی افزایشی در نظر گرفت، نه پیش‌بینی قطعی.
نقش تورم در قیمت دلار
یکی از دلایلی که باعث می‌شود بسیاری از تحلیلگران نسبت به کاهش پایدار دلار محتاط باشند، مسئله تورم است.
در اقتصاد ایران، افزایش مداوم قیمت کالاها و خدمات به معنای کاهش قدرت خرید ریال است. اگر این روند ادامه پیدا کند، در بلندمدت بازار ارز نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
در عین حال، کاهش ارزش ریال الزاماً به معنای افزایش خطی و روزانه دلار نیست. ممکن است بانک مرکزی برای دوره‌هایی با افزایش عرضه، سیاست‌های ارزی یا محدود کردن تقاضا، نرخ ارز را کنترل کند. بنابراین مسیر دلار می‌تواند همراه با نوسان و دوره‌های کوتاه کاهش قیمت باشد.
بررسی گزارش‌ها و اظهارنظرهای منتشرشده در رسانه‌های داخلی نشان می‌دهد که ارائه یک عدد قطعی برای دلار پایان سال ۱۴۰۵ منطقی نیست. عوامل متعددی از جمله تورم، نقدینگی، درآمدهای نفتی، عرضه بانک مرکزی، تحولات سیاسی و انتظارات تورمی می‌توانند پیش‌بینی‌ها را تغییر دهند.
با این حال، اگر شرایط فعلی بدون شوک بزرگ ادامه پیدا کند، محدوده ۲۳۰ تا ۲۷۵ هزار تومان را می‌توان به‌عنوان محدوده‌ای که در برخی تحلیل‌های موجود برای ادامه سال مطرح شده، در نظر گرفت. در یک سناریوی آرام‌تر، ارقام نزدیک به ۲۳۰ تا ۲۴۰ هزار تومان قابل تصور است؛ اما در صورت افزایش فشارهای سیاسی و اقتصادی، سناریوهای بالاتر از ۲۸۰ هزار تومان و حتی نزدیک شدن به ۳۰۰ هزار تومان نیز مطرح شده‌اند.
در نهایت، آنچه بیش از یک عدد مشخص اهمیت دارد، مسیر متغیرهای بنیادی اقتصاد ایران است. اگر درآمدهای ارزی افزایش پیدا کند و انتظارات تورمی کاهش یابد، امکان کنترل بازار ارز بیشتر خواهد شد. اما اگر تورم، رشد نقدینگی و نااطمینانی اقتصادی ادامه پیدا کند، فشار برای افزایش نرخ ارز نیز باقی خواهد ماند.
بنابراین، بر اساس داده‌ها و تحلیل‌های موجود، پایان سال ۱۴۰۵ برای دلار را باید در قالب چند سناریو دید، نه یک قیمت قطعی؛ سناریویی که در شرایط فعلی، بازه حدود ۲۳۰ تا ۲۷۵ هزار تومان را برای وضعیت میانه مطرح می‌کند و در صورت تشدید ریسک‌ها، سطوح بالاتر از ۲۸۰ هزار تومان نیز دور از انتظار نخواهد بود
