رونمایی از تازهترین سامانه دفاع هوایی ایران؛ آرش کمانگیر از نگاه کارشناسان نظامی غرب
ایران اعلام کرد اوایل این هفته از یک سامانه دفاع هوایی جدید برای سرنگونی پهپاد آمریکایی MQ-9 Reaper نزدیک تنگه هرمز استفاده کرده، حادثهای که نشان میدهد تهران با وجود ماهها حمله به سایتهای نظامی خود، همچنان توان دفع حملات آمریکا و اسرائیل را دارد.
رسانههای ایرانی اعلام کردند این پهپاد در نزدیکی جزیره قشم در تنگه هرمز سرنگون شده و افزودند که این رهگیری اولین استفاده رزمی از یک سیستم توسعهیافته محلی به نام آرش کمانگیر بوده است.
از دست رفتن یک پهپاد آمریکایی در نزدیکی یکی از حساسترین مسیرهای کشتیرانی جهان در حالی رخ میدهد که بنا به گزارشها، این کشور حملات جدیدی را به یک سایت نظامی ایران در نزدیکی بندرعباس انجام داده است. سپاه پاسداران بعداً اعلام کرد در تلافی به یک «پایگاه هوایی آمریکایی» حمله کرده است.
در حالی که تنشها بین ایران و آمریکا با وجود آتشبس شکننده همچنان رو به افزایش است، ادعای تهران مبنی بر رهگیری یک پهپاد آمریکایی، سوالاتی را در مورد اینکه چه مقدار از توانایی دفاع هوایی ایران از حملات اسرائیل و آمریکا جان سالم به در برده، دوباره مطرح کرده است - و اینکه آیا ایران در صورت شکست مذاکرات، تابآوری لازم برای مقاومت در برابر دور دیگری از حملات را دارد یا نه.
ایران اعلام کرد از سامانه آرش کمانگیر برای رهگیری یک پهپاد شناسایی «دشمن» بر فراز تنگه هرمز استفاده کرده و این سامانه را دارای قابلیتهای شناسایی رادارگریز توصیف کرد، اما جزئیات فنی کمی ارائه داد. رسانههای ایرانی گفتند این هشداری بود به هواگردهای متخاصم که در نزدیکی حریم هوایی و مرزهای دریایی ایران فعالیت میکردند، به ویژه در زمانی که ایران به دنبال استفاده از کنترل خود بر تنگه هرمز در مذاکره آتشبس با ایالات متحده است.
کارشناسان میگویند ایده کلی پشت این ادعا قابل قبول است، چرا که ایران سرمایهگذاری سنگینی روی سیستمهای دفاعی ارزانتر، سیار و تولید داخل انجام داده که برای تهدید پهپادها و هواپیماها بدون تکیه بر سایتهای راداری ثابت بزرگ که شناسایی آنها آسانتر است، طراحی شدهاند.
مارک هیلبورن، مدرس ارشد دانشکده مطالعات امنیتی در کینگ کالج لندن، به الجزیره گفت: گرچه اطلاعات تأییدشده مستقل بسیار کمی در مورد آرش کمانگیر وجود دارد، اما این حمله با الگوی وسیعتری مطابقت دارد. ایران در اشکال مختلف طراحی موشک کاملاً خودکفا شده و مانند اوکراین، در تغییر اقتصاد جنگ هوشمندانه عمل کرده است. سیستمهای ارزان و ساده میتوانند سیستمهای بسیار پیچیدهتری را در معرض خطر قرار دهند.
سرنگونی پهپاد ریپر همچنین میتواند ایالات متحده را مجبور کند که هنگام حمله به ایران بیشتر به موشکهای گرانقیمت به جای پهپادها تکیه کند. در همین حال، تهران میتواند به استفاده از پهپادهای شاهد که نسبتاً ارزان تولید میشوند، ادامه دهد و به طور بالقوه در هر درگیری طولانیمدت، مزیت اقتصادی بلندمدتتری در اختیار تهران بگذارد.
تحلیلگرانی که با الجزیره صحبت کردند، گفتند که رهگیری موشک آرش کمانگیر ممکن است کمتر یک سلاح انقلابی جدید و بیشتر گامی دیگر در جهت تغییر گستردهتر ایران به سمت دفاع هوایی متحرک و کمهزینهتر باشد. الکس آلمیدا، تحلیلگر امنیتی در Horizon Engage، یک پلتفرم اطلاعات راهبردی مستقر در نیویورک، به الجزیره گفت: این سیستم ممکن است با سایر سلاحهای زمین به هوای کوتاهبرد یا پرسهزنی ایران مرتبط باشد. من گمان میکنم این یک توسعه بیشتر از یکی از آن سامانهها باشد. این سامانه به هدایت ثابت از یک سایت رادار دفاع هوایی سنتی وابسته نیست. احتمالاً از نوعی هدایت الکترواپتیکی یا جستجوگر گرما استفاده میکند - یک سامانه SAM [موشک زمین به هوا] که به راحتی قابل تنظیم و پرتاب است.
این مهم است، زیرا شبکههای سنتی دفاع هوایی به رادارها و باتریهای پرتاب وابسته هستند که شناسایی آنها بسیار آسانتر است، در حالی که سامانههای ارزان و کوچکتر را میتوان به راحتی جابجا، پنهان، پرتاب و جایگزین کرد. برخی از این سامانهها به گونهای طراحی شدهاند که رهگیر میتواند در هوا منتظر بماند و در قسمتی از آسمان بچرخد تا یک پهپاد یا هواپیمای هدف ظاهر شود.
برخی دیگر سلاحهای ضد پهپاد یا ضد هوایی کوتاهبرد هستند که ارزانتر و کمتر پیچیدهتر از باتریهای اصلی دفاع هوایی هستند، اما ساخت و جایگزینی آنها نیز آسانتر است. این امر باعث میشود پهپادهایی مانند MQ-9 Reaper - که به دلیل مأموریت نظارتی به کندی حرکت میکنند - به ویژه آسیبپذیر باشند.
نیکول گراجوسکی، استادیار دانشگاه علوم سیاسی در پاریس، گفت که تهران ممکن است هنوز به پدافند هوایی میانبرد و دوربرد قویتری نیاز داشته باشد، اما افزود که سیستمهای متحرک مزیت آشکاری دارند. او گفت: ارزش این است که میتوانید اینها را به سرعت جابجا کنید. آنها سامانههای پرتاب سیار هستند که در برخی موارد انسان میتواند حمل کند. ما نمیدانیم ریپر در چه ارتفاعی پرواز میکرده است. بر اساس ویدیوی منتشرشده، ممکن است سرنگونی آن برای آنها نسبتاً آسان بوده باشد، اما همچنان نشان میدهد ایران برخی قابلیتهای دفاع هوایی را حفظ کرده است.
شبکه بزرگتر دفاع هوایی ایران به شدت آسیب دیده است. این شبکه بر اساس سامانههای موشکی زمین به هوای هدایتشونده با رادار قدیمیتر، از جمله باتریهای تولید داخل و سیستمهای دفاع موشکی روسی مانند S-300 ساخته شده است. اعتقاد بر این است که حملات اسرائیل و آمریکا بخش زیادی از این شبکه را تضعیف کرده است. اما سامانه رهگیری جدید نشان میدهد ایران هنوز چنین سامانههایی را حفظ کرده که امکان تهدید هوایی مداوم، محدود و سطح پایین را فراهم میکند که سرکوب دائمی آن دشوار است.
این سامانهها ممکن است نتوانند یک کارزار هوایی بزرگ را متوقف یا جتهای پیشرفته را به تعداد قابل توجهی سرنگون کنند، اما میتوانند ایالات متحده و اسرائیل را مجبور کنند تا بیشتر به سلاحهای گرانقیمت دوربرد که از فاصله دورتری پرتاب میشوند، تکیه کنند. گراجوسکی گفت: راهبرذ نظامی ایران بر اساس استقامت بنا شده تا برابری فناوری. سامانههای آنها به طور خاص پیچیده یا کاملاً یکپارچه نیستند، اما در نتیجه، راهبرد نظامی ایران به شدت بر انعطافپذیری، استقامت و تحرک تمرکز دارد.
این انعطافپذیری نیز پیامدهای راهبردی دارد. اگر ایالات متحده یا اسرائیل نتوانند توانایی ایران برای تلافیجویی را به طور دائم از بین ببرند، هر حمله جدید خطر دور دیگری از تشدید تنش در خلیج فارس، یا اختلال بیشتر در امتداد تنگه هرمز و افزایش شدید قیمت بنزین در ایالات متحده را به همراه دارد.
گراجوسکی گفت: من نمیگویم ایران به اندازه ایالات متحده و اسرائیل نگران است. من فکر میکنم آمریکا در مورد موفقیت این عملیاتها بزرگنمایی کرده است... و اسرائیل و آمریکا در زمینه مهمات محدودند. ایران صنعت دفاعی چشمگیری دارد و پس از جنگ ۱۲ روزه توانست تولید موشکهای بالستیک را به سطوحی برساند که از نظر استانداردهای بینالمللی بالا است. ایران همچنین از مزیت جنگ نامتقارن برخوردار است و از برخی جهات، آمریکا و اسرائیل محدودتر از ایران هستند.
منبع: اطلاعات
